မီးလား၊ ပန္းလား။ နီရဲေသာဘာသာစကား၏ေျခရာ

Structuralism မွာတုန္းက signifier နဲ႔ signified အေၾကာင္းေျပာၾကတယ္။ ျမင္းလုိ႔ေျပာလုိက္ေတာ့ ျမင္းဆုိတဲ့စကားလုံးနဲ႔ ျမင္းလုိ႔ကုိင္တြယ္ညႊန္ျပလုိ႔ရတဲ့ျပင္ပကသက္ရွိ၊(အရာ၀ထၳဳစသည္)တခုနဲ႔ဆုိျပီး အညႊန္းနဲ႔ အညႊန္းခံ ကုိနားလည္ခဲ့တယ္။ ဒါတင္မက ထုိႏွစ္ခုၾကား အဆက္အစပ္မဲ့ပုံကုိပါသိခဲ့ၾကတယ္။ ဘယ္သူကမွ ျမင္းကုိဘာလုိ႔ျမင္းလုိ႔ေခၚရသလဲမသိသလုိေမးလည္းမေမးခဲ့ၾကဘူး။ ျပီးေတာ့ ျမန္မာကျမင္းလုိ႔ေျပာျပီး အဂၤလိပ္က Horse လုုိေျပာတာ အတူတူပဲ။ ငါတုိ႔ဒီတိရိစာၦန္ကုိျမင္းလုိ႔ေခၚတာ သူတုိ႔ Horse လုိ႔ေခၚတာထက္ပုိသင့္ေတာ္တယ္ဆုိတာမ်ဳိးဘယ္သူကမွ မႏွဳိင္းယွဥ္ခဲ့ၾကဘူး။ ဆုိလုိတာက ဘာသာစကားနဲ႔ပတ္သက္လုိ႔က်ေနာ္တုိ႔ဟာ ကုိယ့္ဘာသာစကားနဲ႔ကုိယ္ သီးျခားယုံၾကည္မွဳရွိခဲ့ၾကတယ္။ ျမန္မာကထြက္တဲ့သစ္ကႏုိင္ငံျခားသစ္ေတြထက္ပုိေကာင္းတယ္လုိ႔ေျပာေပမဲ့ ျမန္မာလုိကၽြန္းသစ္လုိ႔ေခၚတာ အဂၤလိပ္လုိ teak လုိ႔ေခၚတာထက္ပုိသဘာ၀က်တယ္လုိ႔ဘယ္သူမွမႏွဳိင္းယွဥ္ၾကဘူး။ အဆက္အစပ္မဲ့တယ္ဆုိေပမဲ့ မံမံ ဆုိေတာ့စားစရာေပါ့။ အီးအီးဆုိေတာ့ရြံစရာေပ့ါ။ သားသား ဟုိအေကာင္ဘာေကာင္လဲေျပာလုိက္စမ္းဆုိေတာ့ ေၾကာင္ေပါ့၊ ေခြးေပါ့။ ဒီေကာင္ေလးအတတ္ျမန္လုိက္တာေပါ့။ ဆုိေတာ့ ဘာသာစကားရဲ႕သတ္မွတ္ခ်က္ ေတြေပၚမွာ အားလုံးသက္ေတာင့္သက္သာရွိစြာသဘာ၀အေလွ်ာက္သင္ယူ လက္ခံႏုိင္ခဲ့ၾကတယ္။
ေရွ႕မွာတုန္းကက်ေနာ္တုိ႔ဘာသာစကားနဲ႔အဓိပၸါယ္အေၾကာင္းေျပာေတာ့အဓိပၸါယ္ကိုက်ေနာ္တုိ႔လုပ္ေနတာ မဟုတ္ဘူးလုိ႔ေျပာခဲ့တယ္။ အဓိပၸါယ္ဆုိတာျခားနားျခင္းကျဖစ္လာတာလုိ႔ေျပာခဲ့တယ္။ နမူနာတခုေလာက္ျပန္ ၾကည့္ၾကရင္ ဥပမာ မီးပြိဳင့္မွာမီးနီတဲ့အခါက်ေနာ္တုိ႔ရပ္ၾကရတယ္။ ဒီလုိမီးနီရင္ရပ္ဆုိတဲ့အသိဟာ သူ႔ခ်ည္းရပ္တည္ေနတာေတာ့မဟုတ္ဘူး။ မီ၀ါနဲ႔ မီးစိမ္းနဲ႔ဆက္စပ္ျပီးရလာတဲ့အဓိပၸါယ္ပဲ။ မတူလုိ႔ျဖစ္လာရတဲ့ အဓိပၸါယ္ပဲ။ စကားလုံးတခု၊ စာသားတခုဟာ သူ႔ခ်ည္းအဓိပၸါယ္မရွိဘူး။ မီးနီကိစၥမွာ သုံးပြင့္ဆုိင္ Structure တခုကေနအဓိပၸါယ္ကုိထုတ္ေပးလုိက္တာ။ အနီဆုိတာ ရပ္ဆုိတာမ်ဳိးအျမဲယူလုိ႔ဘယ္ျဖစ္ေတာ့မလဲ။ စိန္ပန္းအနီဟာေလာကအပူကုိအံတုတဲ့အဓိပၸါယ္ျဖစ္လာႏုိင္တယ္၊ ႏွင္းဆီအနီဟာ ခ်စ္ျခင္းရဲ႕ရဲရင့္မွဳျဖစ္လာႏုိင္တယ္။ စကားလုံးေတြဟာမတည္ျငိမ္ဘူး။ အခ်ိန္အလုိက္ ေနရာအလုိက္ အဓိပၸါယ္ေတြ ေျပာင္းေနတယ္။ ဘာသာစကားဆုိတာက သူ႔အရင္ရွိေနတဲ့အရာေတြကုိဖြင့္ဆုိဖုိ႔ေပၚလာတာ ဆုိေပမဲ့ တကယ္တမ္းက်ေတာ့ အစစ္အမွန္တရားကုိေဖာ္ျပဖုိ႔ရာမစြမ္းသာဘူး။ လူနဲ႔တကယ့္အစစ္အမွန္တရားၾကားမွာ ဘာသာစကားနဲ႔အျမဲကာစီးထားျခင္းခံရတယ္လုိ႔ ေျပာဖုိ႔ျဖစ္လာတယ္။

ဒီေတာ့ သူ႔တည္ေဆာက္ပုံစံနစ္ကုိနားလည္ဖုိ႔လုိတယ္။ မိမိကုိယ္ကုိယ္ နဲ႔ ကမာၻၾကီးကုိ နားလည္ဖုိ႔ဆုိတာ ဘာသာစကား ဟာအခ်က္အခ်ာပဲလုိ႔ Structuralist ေတြကယူခဲ့ၾကတယ္။ ဘာသာစကားကုိအဓိကထားတဲ့အခ်က္ကုိ Poststructuralist ေတြကဆက္ယူခဲ့ၾကပါတယ္။ Structuralism မရွိရင္ Post structuralism ဆုိတာလည္းမရွိႏုိင္ဘူး။ သူတုိ႔ဟာ ခက္ရင္းရဲ႕ခြႏွစ္ဘက္ပဲ။ သုိ႔ေပမဲ့ ဒီႏွစ္ခုအဓိကကြဲလြဲခ်က္ကလည္း ဘာသာစကားေပၚမွာပဲရွိေနတယ္။
ဘာသာစကားဟာထင္သေလာက္မရုိးစင္းဘူး။ သူ႔မွာထူးျခားခ်က္ေတြရွိတယ္။ ေမာင္ခ်စ္ရဲ႕ ျမင္းက ဒီရြာမွာေတာ့ အေခ်ာဆုံးပဲ အေျပးႏုိင္ဆုံးပဲလုိ႔ ဘာသာစကားကုိသုံးျပီးရွင္းျပႏုိင္တယ္။ ျမဳိ႕တက္ေတာ့ငါ့ေကာင္ေရ လုိင္းကားေတြေမာင္းတာကေသာက္က်ဳိးနဲျမန္တာကလားလုိ႔လဲပဲ ဘာသာစကားကုိသုံးျပီးရွင္းျပႏုိင္တယ္။ ဒါေပမဲ့ ဘာသာစကားတခုအေၾကာင္းကုိ ဘာသာစကားမသုံးပဲ ဘာနဲ႔ရွင္းျပလုိ႔ရမလဲဆုိေတာ့ အင္းဒါေတာ့အဲ လုိ႔ေျပာရေတာ့တယ္။ ျမင္းကုိ ဒါမွမဟုတ္ ကားကုိ သူ႔အျပင္ဘက္ထြက္ျပီး ၾကည့္ျပီး ေျပာျပ ရွင္းျပႏုိင္ေပမဲ့ ဘာသာစကားကုိသူ႔အျပင္ဘက္ကၾကည့္ျပီးေျပာလုိ႔မရဘူး။ က်ေနာ္တုိ႔ဟာပိတ္မိေနတယ္၊ ဒါေပါ့ ဘာသာစကားထဲမွာေပါ့။ က်ေနာ္တို႔ဟာ Structure ေတြကုိျမင္ျပီးနားလည္ ေနတာမဟုတ္ဘူးတဲ့။ က်ေနာ္တုိ႔ဟာ Structure ထဲမွာေနေနရတာတဲ့။ က်ေနာ္တုိ႔ဟာ ဘာသာစကားကုိအသုံးျပဳဖုိ႔အတြက္ သူကတည္ေဆာက္ထားတဲ့စံနစ္ရဲ႕ထိမ္းခ်ဳပ္မွဳကုိခံလုိက္ရတယ္။ က်ေနာ္တုိ႔ဟာကုိယ္ေျပာခ်င္တဲ့ စကားရဲ႕အဓိပၸါယ္ကုိမထိန္းခ်ဳပ္ႏုိင္ဘူး။ ကုိယ္ေရးခ်င္တဲ့စာသားရဲ႕အဓိပၸါယ္ကုိမထိမ္းခ်ဳပ္ႏုိင္ဘူး။ က်ေနာ္တုိ႔ကဘာသာစကားကုိသံုးေနတာမဟုတ္ဘူး။ ဘာသာစကားကလူကုိသုံးေနတာလုိ႔ဆုိတယ္။ ဒီေတာ့ ဘာသာစကားကုိ ကရိယာတန္ဆာပလာအျဖစ္သုံးျပီးအႏုပညာကုိဖန္တီးေနတယ္ဆုိတာက ဒါရီဒါ ေျပာခ်င္တာနဲ႔လြဲေနတယ္လုိ႔ေျပာမယ္ဆုိေျပာႏုိင္တယ္ေပ့ါ။
သူေျပာတဲ့အတုိင္းျပန္ေျပာရရင္ Il n’y a de hors-texte (there is nothing outside text) ေပါ့။ စာသားရဲ႕အျပင္မွာဘာမွမရွိဘူးတဲ့။ ဒီလုိေျပာင္းလာတာ Post structuralism အျမင္ျဖစ္တယ္။ ဒါဟာ ဒါရီဒါ (Jacques Derrida 1930-2004) ရဲ႕အယူအဆျဖစ္ျပီး သူ႔ရဲ႕ Of Grammatology (1967) မွာ Deconstruction ဆုိတဲ့စကားလုံးကုိစတင္မိတ္ဆက္အသုံးျပဳခဲ့တယ္။ ဒါေၾကာင့္သူျမင္တဲ့ အေဆာက္အအုံလြန္၀ါဒ ဟာ Deconstruction လုိ႔လည္းလူသိမ်ားတယ္။ Structuralism သမားေတြရဲ႕ တည္ေဆာက္ပုံစံနစ္ေတြကုိ ျပန္ျပီးပုိင္းျဖတ္ၾကည့္လုိ႔မုိ႔ Deconstruction လုိ႔သုံးတာျဖစ္ျပီး ဒါရီဒါ နဲ႔ Deconstruction ဟာခြဲလုိ႔မရေအာင္ ျဖစ္လာခဲ့ရတယ္။

KZေက

၁၆။ အားလုံးမလြတ္ေျမာက္မခ်င္းမည္သူမွ်လြတ္ေျမာက္လိမ့္မည္မဟုတ္

ဥေရာပေပါင္းစည္းေရးအတြက္စဥ္းစားလာရသည့္အခ်က္တခ်က္မွာ ကမာၻလုံးစီးပြားေရးစံနစ္၏ ႏုိင္ငံတခုခ်င္းေပၚသုိ႔ရုိက္ခတ္ခ်က္ေၾကာင့္ျဖစ္သည္။ ေယဘူယ်ဆုိရလွ်င္ ေခတ္မွီဖံြ႕ျဖဳိးျပီးနည္းပညာ ေရွ႕တန္းေရာက္ေနသည့္စက္မွဳႏုိင္ငံၾကီးမ်ားတြင္ စီးပြားေရးဖံြ႕ျဖဳိးမွဳအတြက္ ႏုိင္ငံေရးႏွင့္လူမွဳေရးဘက္တြင္ ေပးဆပ္ရတတ္သည္ဆုိသည့္အခ်က္ျဖစ္သည္။ ဒါေတြက အလုပ္လက္မဲ့ႏွဳန္းမ်ားလာျခင္း၊ ဆင္းရဲမြဲေတမွဳ ႏွင့္ ၀င္ေငြမညီမွ်မွဳတုိ႔ျဖစ္သည္။ အဆုိပါအခ်က္မ်ားကလူမွဳေပါင္းစည္းေရးကုိေျပေလွ်ာ့ေစသည္။ ျပည္တြင္းႏုိင္ငံေရးတည္ျငိမ္မွဳကိုထိပါးေစသည္။ လူမွဳဖူလုံေရးစံနစ္၊ အလုပ္သမားေစ်းကြက္ကုိအေလွ်ာ့ အတင္းျပဳျခင္း၊ ျပန္လည္ျဖန္႔ျဖဴးေရးေပၚလစီ တုိ႔ျဖင့္အထက္ကဆုိခဲ့သည့္အက်ပ္အတည္းမ်ားကုိေျဖရွင္းႏုိင္သည္။
သုိ႔ေသာ္ ကမာၻလုံးစီးပြားေရး ႏွင့္ ေငြေၾကးေစ်းကြက္တုိ႔က စီးပြားေရးဖြံ႕ျဖဳိးမွဳ၏ေဘးထြက္ျပႆနာမ်ားကုိ လူမွဳဖူလုံေရးစံနစ္ျဖင့္ထိမ္းေက်ာင္းႏုိင္စြမ္းကုိ ထိခုိက္လာေစသည္။ ဆုိလုိသည္မွာကမာၻလုံးစီးပြားေရးႏွင့္ အတူေပၚေပါက္လာေသာ ႏုိင္ငံစုံေကာ္ပုိးေရးရွင္းၾကီးမ်ားကသူတုိ႔ရင္းႏွီးျမွဳပ္ႏွံသည့္ႏုိင္ငံတြင္ အလုပ္သမား ေစ်းကြက္ကိုဥပေဒမ်ားသုံးျပီးထိမ္းခ်ဳပ္လာပါက အျခားလုပ္အားေစ်းခ်ဳိ ျပီးကန္႔သတ္မွဳနဲသည့္ႏုိင္ငံသုိ႔ေျပာင္းေရြ႕ ရင္းႏွီးျမွဳပ္ႏွံေပလိမ့္မည္။ ဒီျခိမ္းေျခာက္မွဳကႏုိင္ငံမ်ားအေနျဖင့္ ႏုိင္ငံျခားရင္းႏွီးျမွဳပ္ႏွံမွဳမ်ားစီး၀င္လာရန္၊ ၀င္လာျပီးသားျမွဳပ္ႏွံမွဳမ်ားျပန္ထြက္မသြားေစရန္ ထုိလုပ္ငန္းမ်ားအရင္းအႏွီးမ်ားအတြက္အခြန္အေကာက္ႏွဳန္းမ်ား ကိုတုိးျမွင့္ေကာက္ခံရန္မလြယ္ကူေပ။ တဘက္တြင္လည္းလူမွဳဖူလုံေရး၀န္ထုပ္၀န္ပုိးကလည္းရွိျပန္သည္။ အခြန္ေငြတုိးခ်ဲ႕ေကာက္ခံဖုိ႔ကလည္းအျမဲလုိက်ားျမီးဆြဲရသလုိျဖစ္ေနသည့္အတြက္ အစုိးရ၏အုပ္ခ်ဳပ္ေရး ယႏၱယားလည္ပတ္ေစမည့္ ဘတ္ဂ်က္လုိေငြကိုရွာေဖြရန္ခက္ခဲလာေပသည္။
ဒီျပႆနာေတြကိုေျဖရွင္းရန္ ဟာဘားမားကျဖစ္ႏုိင္ေျခႏွစ္ခုတင္ျပထားသည္။ ပထမတခ်က္က အသုံးစရိတ္ ေတြကုိေလွ်ာ့ခ်၊ ေလဘာမားကက္ကုိဖြင့္ေပးထား၊ သုိ႔ေသာ္လူမွဳဖူလုံေရးကိုမလုပ္ႏွင့္ေတာ့။ ဖ်ားမယ္နာမယ္ဆုိ ကုိယ့္စရိတ္နဲ႔ကုိယ္ကု၊ ေဆးရုံတက္လုိ႔ကေတာ့စုထားတာေလးေတြထုတ္သုံးေပေတာ့။ ဆုိလုိတာကႏုိင္ငံသား ေတြစီးပြားေရးဘက္ကအသာရထားသမွ် လူမွဳေရးႏွင့္ႏုိင္ငံေရးတြင္ျပန္လည္ေပးဆပ္ရေပေတာ့မည္။ ဒါကနီယုိလစ္ဘရယ္နည္း၊ ဟာဘားမားသိပ္သေဘာေတြ႔ပုံမေပၚ။ ေနာက္တနည္းက ႏုိင္ငံေရးကုိပါ ကမာၻလုံးဇတ္သြင္းဖုိ႔ျဖစ္သည္။ ကမာၻပတ္ေနသည့္ လက္ရွိဂလုိဘယ္စီးပြားေရးကိုႏွင္တံေလးႏွင့္ ေမာင္းဖုိ႔ျဖစ္သည္။ ဒီအယူအဆကုိအားလုံးကမ်က္ခုံးပင့္ျပီးၾကည့္ၾကသည္။ ဟုတ္ပါ့မလားေမာင္ကာလုရဲ႕ဆုိသည့္မ်က္ႏွာေပးေတြနဲ႔။ ဟာဘားမားကေတာ့ေအာင္ျမင္မည္မဆုိ။ စမ္းၾကည့္ရမည္တဲ့။ ခုကုိပဲစတင္ေနပါျပီ။ ဥေရာပယူနီယံျဖစ္သည္။ ဟာဘားမားကေတာ့ ဒါကပုံစံေျပာင္းတာမဟုတ္။ တုိးခ်ဲ႕ေနျခင္းလုိ႔ဆုိသည္။ စံနစ္တခုကေန၊ ပံုစံတခုကေန တျခားတခုကုိ ကူးေျပာင္းေနတာမဟုတ္။ ပုံစံတူကိုတုိးခ်ဲ႕ေနျခင္းဟုဆုိသည္။ ေဒသမတူ၊ ဘာသာစကားမတူ၊ ယဥ္ေက်းမွဳအေျခခံမတူသည့္ အဖြဲ႔၀င္ႏုိင္ငံမ်ားအားလုံး ဥေရာပသမဂၢဆုိသည့္ေခါင္းစဥ္တခုတည္း ေအာက္တြင္မည္သုိ႔စုစည္းၾကမည္နည္း။ ဒါလည္းပဲ ေမးစရာေကာင္းသည့္အခ်က္တခုျဖစ္သည္။ သုိ႔ေသာ္ ယဥ္ေက်းမွဳေပါင္းစုံေရာျပြန္းလာျပီး လူမ်ားေရႊ႕ေျပာင္းေနထုိင္ႏုိင္စြမ္းအားျမင့္လာသည့္ အတြက္ေရရွည္တြင္လည္းႏုိင္ငံဆုိသည့္စည္းတခုတားျပီး အထီးတည္းေနဖုိ႔မလြယ္ေတာ့ပါဟု ဟာဘားမားကေထာက္ျပထားသည္။ ယဥ္ေက်းမွဳမ်ားအျပန္အလွန္ေလ့လာျခင္း၊ ခရီးသြားလာမွဳမ်ားလြယ္ကူေအာင္ျပဳလုပ္ျခင္း၊ တကၠသုိလ္မ်ားတြင္ကူးေျပာင္းပရုိဂရမ္မ်ားထဲ့သြင္းျခင္း တုိ႕သည္အဖြဲ႔၀င္ႏုိင္ငံမ်ားအတြင္း ေကာင္းမြန္ေသာနားလည္ယုံၾကည္မွဳကိုေရရွည္တြင္ေပးေပလိမ့္မည္။ ဥေရာပအဖြဲ႔၀င္ႏုိင္ငံမ်ားအေနျဖင့္အေစာပုိင္းကာလမ်ားတြင္ ေဒသသတ္မွတ္ခ်က္အရႏုိင္ငံပုံစံယွဥ္ျပဳိင္မွဳမ်ားရွိ ေနေပဦးမည္။ သုိ႔ေသာ္တခ်ိန္တြင္ယူနီယံအဆင့္ထိနားလည္တုိးျမွင့္ခံစားလာႏုိင္မည္ဟုဆိုသည္။ ဒီပုံစံကသင္ခန္းစာႏွင့္အေတြ႔အၾကဳံမ်ားသည္ ေကာ္စမုိေပၚလီတန္ကမာၻ႔ႏုိင္ငံေရးထဲကုိ၀င္ေရာက္လာ ႏုိင္ေပလိမ့္မည္။ ေနာက္ဆုံးသြားမည့္ပန္းတုိင္မွာ ကမာၻေစ်းကြက္စီးပြားေရးႏွင့္ သူ႔ကုိတည့္မတ္မည့္ ကမာၻ႔ႏုိင္ငံေရးျဖစ္သည္။
ဒါက ကမာၻသားေတြအတြက္အေကာင္းဆုံးႏုိင္ငံေရးပုံစံျဖစ္ျပီး အားလုံးၾကဳိးစားရမည့္ ျဖစ္စဥ္တခုလုိ႔လည္းဆုိသည္။ အားလုံးဆက္လက္စမ္းသတ္သြားရမည့္နည္းလမ္းလုိ႔လဲဆုိသည္။ ဘာလုိ႔လဲ၊ အျခားနည္းေတြကပုိဆုိးမည့္အက်ဳိးဆက္ေတြကိုေတြ႔ေနရလုိ႔ပဲျဖစ္သည္။ အရင္းရွင္စံနစ္ကုိဇက္ၾကဳိးျဖည္ျပီး လႊတ္ေပးလုိက္လုိ႔မျဖစ္။ စမ္းသတ္ခ်က္ေသခ်ာေပါက္ေအာင္ျမင္မည္မဆုိႏုိင္၊ သုိ႔ေသာ္ မျဖစ္ႏုိင္ေသာကိစၥလည္းမဟုတ္။ ဒီမုိကရက္တစ္စံႏွဳန္းမ်ားအရ လြတ္လပ္ျပီးညီမွ်သည့္ႏုိင္ငံသားေတြစုေပါင္းျပီး သူတုိ႔လူမွဳကမာၻကုိပုံေဖာ္ႏုိင္စြမ္းသည္ အခြင့္အေရးကုိဘာလုိ႔လက္လႊတ္ခံမည္နည္း။ ဟာဘားမားကေတာ့ အားလုံးမလြတ္ေျမာက္မခ်င္းမည္သူမွ်လြတ္ေျမာက္လိမ့္မည္မဟုတ္ ဟုဆုိသည္။

KZေက

Main References:
HABERMAS (a very short introduction) by James Gordon Finlayson 2005, Oxford
Fifty Major Political Thinkers (Second Edition, 2007) by Ian Adams and R.W. Dyson, Routledge

၁၅။ ဘာလင္တံတုိင္းအျပဳိ ႏွင့္ အမ်ဳိးသားျပန္လည္ေပါင္းစည္းေရးရစ္သမ္

ကုိလူ။ ။ အမ်ဳိးသားေရး၀ါဒကဂ်ာမာန္မွာေတာ္ေတာ္ေမႊေနလုိ႔ ဟာဘားမားကဒါကုိအေရးတၾကီး ေျပာရတာလား။
ကုိမူ။ ။ ခင္ဗ်ားလည္းသိပါတယ္။ ဟစ္တလာကအာရိယာန္ေသြးဆုိျပီး အမ်ဳိးသားေရး၀ါဒကေန ဖက္စစ္စံနစ္ကုိကူးခဲ့တယ္။ ေအာ့ဇ၀စ္ လုိငရဲခန္းေတြထဲမွာ ဂ်ဳး၆သန္းကိုရွင္းခဲ့တယ္၊ ဂ်ာမာန္ေတြဟာ စစ္ၾကီးႏွစ္ခုစလုံးရွဳံးခဲ့တယ္။ အေမရိကန္နဲ႔ ဆုိဗီယက္ကဒုတိယကမာၻစစ္အျပီးမွာ ဂ်ာမနီ ကုိခြဲစိတ္ျပီး သူတုိ႔စိတ္ၾကဳိက္ အစုိးရနဲ႔အယူ၀ါဒေတြသြတ္သြင္းခဲ့တယ္။ ေနာက္ဆုံးေတာ့ဘာလင္တံတုိင္းအျပဳိမွာ စစ္ေအးနိဂုံးဆုိတဲ့ သမုိင္းတေကြ႕ကုိေရာက္ခဲ့ၾကတယ္။
ကုိလူ။ ။ ဂ်ာမာန္ေပါင္းစည္းေရးအေၾကာင္းလည္းေျပာပါဦးဗ်
ကုိမူ။ ။ ႏုိ၀င္ဘာ၉. ၁၉၈၉ မွာ ဂ်ာမာန္အေရွ႕နဲ႔အေနာက္ ႏွစ္ႏုိင္ငံေပါင္းစည္းၾကတယ္။ GDR (German Democratic Republic) အေရွ႕ဂ်ာမနီ ျပဳိက်သြားတယ္။ ဟာဘားမားဟာအဲဒီအခ်ိန္ကျပန္လည္ေပါင္းစည္းေရးနဲ႔ ပါတ္သက္ျပီး ေရရွည္လုပ္ငန္းစဥ္ကုိအၾကံျပဳခဲ့တယ္။
ကိုလူ။ ။ အဲဒီအခ်ိန္က ခ်န္ဆယ္လာက ဟဲလမြတ္ခုိး မဟုတ္လားဗ်။
ကုိမူ။ ။ အင္း။ သူနဲ႕သူ႔လူေတြကဂ်ာမာန္ေပါင္းစည္းေရးကုိ ၾကားခံဥပေဒနဲ႔အဆင့္ေတြမခံပဲ တုိက္ရုိက္သြားဖုိ႔လုပ္ခဲ့ၾကတယ္။ ကပ္ရက္ေရြးေကာက္ပြဲမွာလူထုေထာက္ခံမွဳေကာင္းဖုိ႔ ဆုိတဲ့ရည္ရြယ္ခ်က္ ေၾကာင့္ဆုိပဲ။
ကိုလူ။ ။ အဲဒါဘာမ်ားမွားသြားသလဲ။ ခုလည္း ဂ်ာမနီဟာတည္တည္ျငိမ္ျငိမ္ပဲမလား။
ကုိမူ။ ။ ဟာဘားမားအျမင္ကေတာ့ အခ်ိန္သာပုိယူခဲ့ရင္အေရွ႕ဂ်ာမနီသားေတြဟာ အေနာက္က ဗ်ဳရုိကရက္ေတြခင္းေပးတဲ့အယူအဆ၊ လမ္းေၾကာင္းအတုိင္းသြားစရာမလုိပဲ သူတုိ႔လည္း ေပါင္းစည္းေရးျဖစ္စဥ္မွာ တစံုတရာထဲ့၀င္ႏုိင္မယ္။ လုံေလာက္တဲ့ ကိုယ္က်င့္နဲ႔ ႏုိင္ငံေရးဆုိင္ရာ သေဘာညီမွဳေတြအားနည္းခဲ့ရတယ္ဆုိပဲ။ ပုိဆုိးတာက အေရွ႕ဂ်ာမနီရဲ႕အုပ္ခ်ဳပ္ေရးအေဆာက္အအုံေဟာင္းကုိ ဖ်က္ျပီး သူနဲ႔ဆက္စပ္တဲ့ ႏုိင္ငံေရးအင္စတီက်ဳးရွင္းေတြအားလုံးကုိပါခ်ဳပ္ျငိမ္းေစတာဟာ မွားတယ္ဆုိတယ္။
ကုိလူ။ ။ အေရွ႕ရဲ႕အာဏာရွင္ပုံစံကုိမၾကဳိက္လုိ႔ဖ်က္ျပီးအေနာက္နဲ႔ေပါင္းပါတယ္ဆုိမွ ဘာကိုသံေယာဇဥ္တြယ္ေနရဦးမလဲဗ်၊
ကုိမူ။ ။ သူတုိ႔ဖ်က္သိမ္းခဲ့တာေတြထဲမွာ အရပ္ဘက္လူ႔အဖြဲ႕အစည္းလည္းပါတာကုိး။ ဒါကုိဟာဘားမား ကၾကဳိက္ပုံမရဘူး။ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးနဲ႔စီးပြားေရးႏွစ္ခုထဲပဲၾကည့္ျပီးေပါင္းစည္းေရးကုိမလုပ္ႏုိင္ဘူး။ ႏုိင္ငံေရးအရကုိေပါင္းႏုိင္မွ ပီျပင္တဲ့ေပါင္းစည္းေရးျဖစ္လာမွာ။ အေရွ႕ဂ်ာမာန္ေတြကိုဘယ္လုိဖြံ႕ျဖဳိးတုိးတက္ ေအာင္ျပန္စရမယ္ဆုိတဲ့ကုိယ္တုိင္နားလည္သိျမင္မွဳ အခ်ိန္တခုေတာ့ေပးရမယ္။
ကိုလူ။ ။ တခ်ဳိ႕ကေတာ့ခုလိုစာရြက္ေပၚကစီမံကိန္းေတြမၾကည့္ပဲလက္ေတြ႔ေဖာ္ေဆာင္လုိက္တာကိုပဲ အမွတ္ေပးၾကတယ္ေနာ္။
ကုိမူ။ ။ ဒါေပမဲ့ဟာဘားမားသံသယရွိတဲ့ေနာက္တခ်က္က ဂ်ာမနီဟာ ပန္ဂ်ာမန္အမ်ဳိးသားေရးအေျခခံစိတ္ဓါတ္ (Pan-German Nationalist Sentiment) နဲ႔ေပါင္းခဲ့တယ္။ ေနာက္ပုိင္းအေရွ႕ဂ်ာမန္မွာတျခားကလာအလုပ္လုပ္တဲ့သူေတြကုိဂ်ာမန္လူမ်ဳိးေရးအစြန္းေရာက္ေတြက ေႏွာင့္ယွက္ခဲ့တာေတြဟာ ဒီအက်ဳိးဆက္လုိ႔ သူသံုးသပ္တယ္။
ကိုလူ။ ။ ဘာလဲဗ် ပန္ဂ်ာမန္ ဆုိတာ။
ကုိမူ။ ။ ဂ်ာမန္စကားေျပာသူေတြအားလုံးေပါင္းစည္းေရးပဲ။ ဥေရာပအလယ္ပုိင္းအေရွ႕ပုိင္းနဲ႔ ေျပာရရင္ ဒတ္ခ်္ေတြနဲ႔ ဖလင္းမစ္ခ်္ ေတြကလည္းမူရင္းဂ်ာမန္စကားရဲ႕ေဒသသုံးေတြလုိ႔ဆုိတယ္။
ကုိလူ။ ။ ဖလင္းမစ္ခ်္ကဘယ္လ္ဂ်ီယံမွာပဲေျပာတာမဟုတ္ဘူးလား။
ကုိမူ။ ။ ဟုတ္တယ္ ဘယ္လ္ဂ်ီယံသားေတြအဓိကေျပာတာ ျပင္သစ္နဲ႔ဖလင္းမစ္ခ်္ ေပါ့။ ဘရပ္ဆဲမွာေရဒီယုိမွာႏွစ္ဘာသာနဲ႔အဓိကလႊင့္ျပီး တျမဳိ႕ထဲေနျပီး နာမည္ၾကီးျပင္သစ္အဆုိေတာ္နာမည္ကုိ ဖလင္းမစ္ခ်္ ေျပာတဲ့သူေတြကမသိၾကဘူးလုိ႔ က်ေနာ္တခါကဖတ္လုိက္ရတယ္။ ပန္ဂ်ာမန္ရဲ႕မူလရည္ရြယ္ခ်က္ကေတာ့ နပုိလီယံရဲ႕အင္အားခ်ဲ႕ထြင္မွဳကုိတားဖုိ႔ပါပဲ။
ကုိလူ။ ။ ေအာ္ ဥေရာပသမဂၢရုံးစိုက္တဲ့ ျမဳိ႕ေတာ္မွာ ဘာသာစကားႏွစ္ခုနဲ႔ကပ္ညိေနတဲ့ဆရာမ်ားက ဥေရာပယူနီယံကုိဘယ္လုိမ်ား ထူေထာင္ၾကမလဲဗ်ာ။
ကုိမူ။ ။ အဲဒါေလ ခင္ဗ်ားသိခ်င္ေနတဲ့ က်ေနာ္တုိ႔ေနာက္ဆုံးေျပာမဲ့ဟာေပါ့။ ဥေရာပေပါင္းစည္းေရးနဲ႔ ဟာဘားမားရဲ႕ပုိ႔စ္ေနရွင္နယ္လစ္ အယူအဆ။
ကိုလူ။ ။ ျမန္ျမန္သာျပီးပါမွပဲကုိယ့္ဆရာေရ။ ဒါျပတ္ပါမွပဲက်ေနာ္လည္းရြာျပန္ျပီး သာဂိတုိ႔ထန္းေတာမွာ မနက္ေစာေစာ ႏွစ္ျမဴေလာက္သြားဆြဲျပီး မိန္းမေခ်ာမွတ္မိေလမလားကြယ္ ကန္ပတ္လည္ခေရပြင့္ ရြာထိပ္ကေက်ာင္းေတာ္သာနေဘး ……. ဆုိျပီးအက်ယ္ၾကီးဟဲလုိက္ဦးမယ္ဗ်ာ။

KZေက

၁၄။ အမ်ဳိးသားေရး၀ါဒကုိလက္သပ္ေမြးတဲ့ လူ႕အဖြဲ႕အစည္းေက်ာမွာဒါဏ္ရာေတြနဲ႔

ကုိလူ။ ။ အင္း လူမွဳအစီအစဥ္ တခုတည္ျငိမ္ဖုိ႔ဆုိတာလည္းဘက္ေပါင္းစုံကၾကည့္ရတာကလား။ ခင္ဗ်ားေနာက္ဆုံးေျပာမယ္ဆုိတဲ့ Post-national Citizenship ဆုိတာေလးဆက္ပါဦး။
ကုိမူ။ ။ ဆက္တာေပါ့ေလ။ ဒါေပမဲ့ အမ်ဳိးသားေရး၀ါဒ (Nationalism) ကုိအရင္စၾကည့္ရေအာင္။ ေမာ္ဒန္ေခတ္ဦးလူ႔အဖြဲ႔အစည္းပုံစံဟာ ေဒသ၊ ဓေလ့ထုံးတမ္း၊ ဘာသာေရးယုံၾကည္မွဳနဲ႔ ေျမရွင္စံနစ္ရဲ႕အရိပ္ေအာက္မွာရွိခဲ့တယ္။ ဒါေပမဲ့ ၁၈ရာစုအကုန္ပုိင္းေလာက္ ကစျပီး ဥေရာပႏုိင္ငံေတြဟာ အဲဒီအခ်ိန္မွာရွိတဲ့လူမွဳျပႆနာေပါင္းစုံကုိေျဖရွင္း ရင္းပုံစံကြဲလာခဲ့တယ္။ ျမဳိ႕ျပယဥ္ေက်းမွဳစတယ္၊ လူေတြကုန္ေတြ လွဳပ္ရွားစီးဆင္းလာတယ္၊ ဘာသာေရးအစြဲအလမ္းနဲလာတယ္။
ကုိလူ။ ။ ဒီရြာေလးမွာ ေဆြစဥ္မ်ဳိးဆက္ ဓါးမဦးခ် ေနထုိင္လုပ္ကုိင္စားေသာက္သူေတြ၊ ကုိယ့္ေဘးအိမ္မွာမရွိေတာ့ဘူး၊ လူစိမ္းေတြေရာက္လာတယ္။ ဘာသာစကားအရ ယဥ္ေက်းမွဳအရ အစဥ္အလာထုံးဖြဲ႔မွဳတူညီျပီးဖြဲ႔စည္းထားတဲ့ ကြန္ျမဴနတီေတြဟာ မွ်ေျခယုိင္လာတယ္ေပါ့။
ကုိမူ။ ။ ဒီေတာ့ဗ်ာ လူမွဳေပါင္းစည္းေရးကအရင္ထက္ပုိအေရးပါလာတယ္။ ႏုိင္ငံသားေတြၾကားမွာရွိတဲ့ ဆက္ထုံးေတြကုိခုိင္ျမဲေအာင္လုပ္ဖုိ႔လုိလာတယ္။ ႏုိင္ငံနဲ႔ႏုိင္ငံသားသိစိတ္ (National Consciousness) ႏွစ္ခုကိုတျပဳိင္နက္ထဲထူေထာင္ဖုိ႔ စုေပါင္းယဥ္ေက်းမွဳနဲ႔ႏုိင္ငံေရး ကုိယ္ပုိင္အမွတ္သညာ (Collective cultural and political Identity) ကုိခံစားတတ္ဖုိ႔လုိလာတယ္။
ကုိလူ။ ။ အဲဒီခံစားမွဳဟာအစြန္းေရာက္လြန္ကဲလာရင္ အမ်ဳိးသားေရး၀ါဒ ေထာင္ေခ်ာက္ထဲ၀င္သြားေရာ လုိ႔ခင္ဗ်ားေျပာခ်င္တာလား။
ကုိမူ။ ။ ဟုတ္တယ္၊ အမ်ဳိးသားေရးလကၡဏာဆုိတာက ဆင္ျခင္မွဳအေျခခံနဲ႕သြားတာမဟုတ္ဘူး။ ခံစားမွဳနဲ႔သြားတာကုိး။ ေခတ္မွီလာတဲ့ ေရာေထြးစုေပါင္းလာတဲ့လူ႔အဖြဲ႔အစည္းေတြမွာ ယူနီဘာဆယ္စံ အရ ညီမွ်ျပီး စည္းကမ္းဥပေဒတက်ျဖစ္သင့္တယ္ဆုိတဲ႔ အစုအဖြဲ႔ေတြရွိတယ္။ တဘက္မွာ နယ္ခ်ဲ႕ဆန္႔က်င္ေရးလုိ၊ လြတ္လပ္ေရးလုိ၊ စစ္ပြဲနဲ႔သမုိင္းေတြကုိ အတူျဖတ္သန္းရင္းရလာခဲ့တဲ့ သမိုင္းေၾကာင္းအရ ဂုဏ္ေရာင္ ထြန္းေျပာင္မွဳေပၚ အေျခခံထားတဲ့ စုစည္းမွဳရွိတယ္။ ဒီႏွစ္ခု မ်က္ႏွာခ်င္းဆုိင္မိရင္း အကဲဆတ္လာၾကတယ္။
ကိုလူ။ ။ အဲဒီေတာ့
ကုိမူ။ ။ အမ်ဳိးသားႏုိင္ငံေတြမွာဒီျခိမ္းေျခာက္မွဳၾကီးလာေတာ့ အမ်ဳိးသားေရး၀ါဒကုိ လွမ္းဆြဲေတာ့တာေပါ့။
ကိုလူ။ ။ တည္ျငိမ္မွဳကုိဗန္းျပျပီး အမ်ဳိးသားေရးကုိေရွ႕တန္းတင္လာတာလည္းမရွိႏုိင္ဘူးလား။
ကုိမူ။ ။ ရွိႏုိင္တာပါပဲ။ ရွိေနတာပါပဲ။ သုိ႔ေသာ္က်ေနာ္ေျပာခ်င္တဲ့အပုိင္းက ဖြံ႕ျဖဳိးျပီးျဖစ္ေစ၊ဖြံ႕ျဖဳိးဆဲျဖစ္ေစ၊ မဖံြ႕ျဖဳိးေသးတာပဲျဖစ္ေစ၊ ဒါဏ္ရာတမ်ဳိးမ်ဳိးရထားတဲ့ လူ႔အဖြဲ႔အစည္းမွာသာ အမ်ဳိးသားေရး၀ါဒကုိ အေတြ႔ရမ်ားတယ္ ဆုိတာပါ။ ေဘးဖယ္ထုတ္ခံထားရတဲ့လူနည္းစုေတြဟာ သူတု႔ိအသိမွတ္ျပဳခံရဖုိ႔၊ ျပန္လည္ရုန္းကန္ၾကမွာအမွန္ပဲ။
ကိုလူ။ ။ ဖိေတာ့ရုန္း၊ ရုန္းေတာ့ဖိ၊ ဂ်ာေအးကုိသူ႔ၾကီးေဒၚၾကီးကပါ၀င္ရုိက္တယ္ဆုိပါေတာ့။
ကုိမူ။ ။ အမ်ဳိးသားေရး၀ါဒကရွဳိ႕ဖုိ႔လြယ္တယ္။ ျငိမ္းဖုိ႔က်ေတာ့အမ်ားၾကီးခက္ပါတယ္။ မထိမ္းႏုိင္ရင္လူမ်ဳိးေရးသန္႔စင္မွဳနဲ႔ လူမ်ဳိးစုလုိက္မ်ဳိးျဖဳတ္သုတ္သင္မွဳေတြထိပါေရာက္ခဲ့တာေတြမ်က္ျမင္ပဲမလား။
ကိုလူ။ ။ ဒီေထာင္ခ်က္ကထြက္ႏုိင္တဲ့နည္းမ်ား ခင္ဗ်ားဘုတ္အုပ္ေတြထဲမေတြ႔မိဘူးလား။
ကုိမူ။ ။ ဟာဘားမားေျပာတာကေတာ့ ဖြဲ႔စည္းအုပ္ခ်ဳပ္ပုံနည္းလမ္းတက်ျဖစ္တဲ့မ်ဳိးခ်စ္၀ါဒ (Constitutional Patriotism) တဲ့။ အမ်ဳိးသားေရး၀ါဒဆုိတာက Post-conventional Morality ကေနThe Conventional Morality ကုိျပန္သြားတာကုိး၊ သမိုင္းဆုိင္ရာဖြံ႕ျဖဳိးတုိးတက္မွဳကိုေနာက္ျပန္လွည့္တာကုိး၊ ဥပေဒနဲ႔ထိန္းေက်ာင္းရမယ္။ ဒီမုိကေရစီလုပ္ထုံးလုပ္နည္းေတြနဲ႔ပဲတည့္မတ္ရမယ္။ အဲသည္မွာအေရးၾကီးတာက အေျခအေနအရပ္ရပ္နဲ႔ေျပလည္ႏုိင္စြမ္းရွိတဲ့ႏုိင္ငံေရးယဥ္ေက်းမွဳ ရွိေနဖုိ႔လုိတယ္။

KZေက

၁၃။ လူတဦးခ်င္းစီ၏လြတ္လပ္မွဳကုိလူ႔အဖြဲ႔အစည္းတြင္းေလ့က်င့္ျခင္း

Moral Discourse အရဆက္စပ္ပတ္သက္ေနသူအားလုံးလက္ခံႏုိင္သည့္စံႏွဳန္းမ်ားလုိလာသည္။ Moral Discourse ကုိသုံးစြဲျပီးအေရာက္သြားရမည့္ Post-conventional Morality ၏အဆင့္ေျခာက္တြင္ ထုိစံႏွဳန္းမ်ားျဖင့္ တရားမွ်တမွဳ၊ညီမွ်မွဳတုိ႔ျဖင့္လူသား၏ ဂုဏ္သိကၡာကုိေလးစားသိမွတ္မွဳျပဳရမည္ျဖစ္သည္။ တဘက္တြင္ေမာ္ဒန္လူ႔အဖြဲ႔အစည္းသည္ ရွဳပ္ေထြး၊ ကြဲျပား၊ယဥ္ေက်းမွဳေပါင္းစုံေရာေႏွာလာျပီး ဓေလ့ထုံးတမ္းစဥ္လာ စံတခုတည္း ေခါင္မွ ထိန္းခ်ဳပ္ထားမွဳမ်ဳိးမရွိေတာ့။ ဒီအခ်က္ေတြက ေမာ္ဒန္လူသား၏ ကုိယ္ပုိင္အေတြ႔အၾကဳံႏွင့္ေလာကအျမင္ (Subjectivity) ကုိအျခားသူမ်ားႏွင့္ညိွႏွဳိင္းရင္းဆုံးရွဳံး ခံလုိက္ရမည္ဟုမဆုိလုိ၊ က်ယ္ျပန္႔လာသည့္ကုိယ္ပုိင္အျမင္ (larger self) တခုဖံြ႕ျဖဳိးလာေစရန္သာျဖစ္သည္။ ေတြးေခၚ ေမွ်ာ္ျမင္မွဳျပည့္၀သည့္ စုေပါင္းအျမင္တခု (an idealized we-perspective) ထူေထာင္ႏုိင္ရန္ျဖစ္သည္။ ဟာဘားမား၏ ဆုိခဲ့ပါ အယူအဆသည္ ဖီေလာ္ေဆာ္ဖီရွဳေထာင့္မွသည္ ႏုိင္ငံေရးအျမင္တခုကုိေရြ႕ေျပာင္းလာခဲ့သည္။ တကယ္တမ္းဆုိလွ်င္ ႏုိင္ငံေရးႏွင့္ဥပေဒကုိ ကုိယ္က်င့္ရွဳေထာင့္မွ ခြာေျပာရန္မျဖစ္ႏုိင္ေပ။
ဟာဘားမားကႏုိင္ငံေရးကုိအ၀န္းအ၀ုိင္းႏွစ္ခုခြဲေျပာသည္။ စည္းတြင္းအ၀န္းအ၀ုိင္း (Formal Sphere) ႏွင့္ စည္းျပင္အ၀န္းအ၀ုိင္း (Informal Sphere) ျဖစ္သည္။ စည္းျပင္၀န္း၀ုိင္းတြင္ အရပ္ဘက္လူ႔အဖြဲ႔အစည္း (Civil Society) ရွိသည္။ အစုိးအရမဟုတ္သည့္အဖြဲ႔အစည္းမ်ား၊ ႏုိင္ငံေရးအဖြဲ႔အစည္းမ်ား ႏွင့္ မီဒီယာတုိ႔သည္ အရပ္ဘက္လူ႔အဖြဲ႔အစည္းထဲတြင္ပါသည္။ ဒီအဖြဲ႔အစည္းေတြကအဆုံးအျဖတ္ေပးႏုိင္သူတုိ႔မဟုတ္။ သူတုိ႔က ႏုိင္ငံ၏ ေယဘူယ်ျပႆနာမ်ား၊ သီးျခားျဖစ္ရပ္မ်ားႏွင့္ပါတ္သက္သည္တုိ႔တြင္ေဆြးေႏြး၊ နားလည္မွဳယူ၊ အေလွ်ာ့အတင္းျပဳ၊ အယူအဆမ်ားစုစည္းတင္ျပၾကသည္။ တဘက္တြင္ ပါလီမန္၊ ၀န္ၾကီးအဖြဲ႔၊ ေရြးေကာက္တင္ေျမွာက္ခံထားရေသာအဖြဲ႔မ်ား ႏွင့္ ႏုိင္ငံေရးပါတီမ်ားသည္ စည္းတြင္း၀န္း၀ုိင္း ထဲတြင္ရွိျပီး ေပၚလစီခ်မွတ္သူမ်ား၊ ဆုံးျဖတ္ႏုိင္သူမ်ား၊ ဥပေဒျပဳသူမ်ား ျဖစ္သည္။ ဟာဘားမားအယူအဆအရ ႏုိင္ငံေရးစံနစ္တခုတြင္ဆုံးျဖတ္ခ်က္ခ်ႏုိင္ေသာ အဖြဲ႔အစည္းမ်ားသည္ အရပ္ဘက္လူ႔အဖြဲ႔အစည္း၏ ေတြးေခၚယူဆခ်က္၊ေ၀ဖန္ပုိင္းျဖတ္ခ်က္မ်ား စီး၀င္ႏုိင္စြမ္းရွိရမည္။ ဆုံးျဖတ္ခ်က္ခ်ႏုိင္ေသာ အစုိးရအဖြဲ႔အစည္းမ်ားသည္ အသြင္း (Input) တြင္အရပ္ဘက္ လူ႔အဖြဲ႔အစည္း၏ လူထုအယူအဆ၊ အေတြးအေခၚမ်ားရွိျပီး အထြက္ (Output) တြင္ လူထုေပၚလစီႏွင့္ ဥပေဒတုိ႔ရွိရမည္။ ဒါကေခတ္မွီေမာ္ဒန္လူ႔အဖြဲ႔အစည္းတခုအတြက္ အျပဳိင္သြားေနရမည့္ႏုိင္ငံေရးစည္းတြင္းစည္းျပင္အ၀န္းအ၀ုိင္း ႏွစ္ခုျဖစ္သည္။
ထု႔ိအျပင္ အေျခခံအေတြးအေခၚပုိင္းတြင္လည္း ဟာဘားမားသည္ အစဥ္အလာ ႏုိင္ငံေရးအယူအဆ ႏွစ္ခုကိုမွ်ျပီးပုံေဖာ္ဖုိ႔တင္ျပထားျပန္သည္။ ထုိႏွစ္ခုမွာ Liberal Democracy ႏွင့္ Civic Republican ျဖစ္သည္။
လစ္ဘရယ္ဒီမုိကေရစီမွာ လူ႔အခြင့္အေရးႏွင့္တဦးခ်င္းလြတ္လပ္ခြင့္ (Individual Self-determination) ေပၚအေျခခံသည္။ လူတဦးခ်င္းစီ၏စိတ္ခံစားမွဳအေပၚမူတည္ျပီး လြတ္လပ္မွဳကို အခြင့္အေရးအျဖစ္ ျမင္ႏုိင္သည့္အခ်က္ျဖစ္သည္။ Freedom ကုိ Opportunity အျဖစ္ဆြဲယူသုံးစြဲႏုိင္ျခင္းျဖစ္သည္။ ရီပတ္ပလီကန္မွာ အခ်ဳပ္အခ်ာခုိင္မာမွဳ၊ လူထုႏွင့္ႏုိင္ငံေရးခ်ဳပ္ကုိင္မွဳ (Self-realization of the political community) ေပၚ အေျခခံသည္။ လူထု၏စုေပါင္းႏုိင္ငံေရးခ်ဳပ္ကုိင္မွဳဆုိသျဖင့္ လူတဦးခ်င္းစီ၏လြတ္လပ္ခြင့္ ကိုကန္႔သတ္သည္။ လြတ္လပ္မွဳကုိအေလ့အက်င့္အျဖစ္ျမင္သည္။ Freedom ကုိ Exercise ဟုအနက္ဖြင့္သည္။
ဟာဘားမားကလူတဦးခ်င္းစီ၏လြတ္လပ္ခြင့္ကုိမထိပါးသည့္လူထုႏုိင္ငံေရးအာဏာဖြင့္ဆုိလုိသူျဖစ္သည္။ ဒီမွ်ေျခကုိရွာလုိသျဖင့္ ပါလီမန္၊ လႊတ္ေတာ္စသည့္ ႏုိင္ငံေရးအဖြဲ႔အစည္း၏ဆုံးျဖတ္ခြင့္အတြင္း အရပ္ဘက္လူ႔အဖြဲ႔အစည္း၏ အယူအဆႏွင့္အျမင္တုိ႔ကုိထဲ့သြင္းစဥ္းစားေစလုိျခင္းျဖစ္သည္။
သုိ႔ေသာ္ ေၾသာ္သုိ႔ေသာ္ျဖစ္သည္။ လူတဦးခ်င္းစီ၏လြတ္လပ္ခြင့္ဆုိသည္မွာအျမဲလုိလုိလူ႔အဖြဲ႔အစည္း၏ တည္ျငိမ္မွဳႏွင့္ တြန္းထုိးလြန္ဆြဲရမွဳမ်ားရွိသည္။ ဒီႏွစ္ခုၾကားတင္းမာမ်ားရွိသည္။ ဒါကုိဟာဘားမားကမျငင္း။ အေျဖက ဥပေဒကုိၾကားခံထားျပီးေျဖရွင္းဖုိ႔ျဖစ္သည္။ ဥပေဒတရပ္သည္လုိက္နာရန္ေကာင္းမြန္သည့္အခ်က္(Appreciable) ထင္ရွားရွိရမည္။ အသိအမွတ္ ျပဳခံရသည့္အဖြဲ႔အစည္းတခုကခ်မွတ္ရမည္ (Positive Effect)။ ဥပေဒကုိလုိက္နာဖုိ႔ တင္းမာသည့္တြန္းအား (Coercible) ရွိရမည္။ ထုိအခ်က္မ်ားထင္ရွားမရွိပါက ဥပေဒအရျပ႒န္းထားသည့္လူ႔အခြင့္အေရးသည္ အရပ္ဘက္လူ႔အဖြဲ႔အစည္းကုိ ေစ်းကြက္ႏွင့္ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးယႏာၱရား၏ ျခစားမွဳဒါဏ္မွ ကာကြယ္ေပးႏုိင္ရန္ခဲယဥ္းမည္။ တနည္းဆုိလွ်င္အားနည္းသည့္အရပ္ဘက္လူ႔အဖြဲ႔အစည္းမ်ားမွ ႏုိင္ငံေရးအဖြဲ႔အစည္းမ်ားကုိမွန္ကန္စြာဆုံးျဖတ္ခ်က္ေပးရန္ပံ့ပုိးႏုိင္စြမ္းရွိမည္မဟုတ္။ အက်ဳိးဆက္မွာအစုိးရ အဖြဲ႔အစည္းအတြင္း အာဏာပါ၀ါကိုတည္ေဆာက္ႏုိင္သည့္ အုပ္စုတခုကသာႏုိင္ငံ၏ကံၾကမၼာကုိခ်ယ္လွယ္ခြင့္ ရေပလိမ့္မည္။

KZေက

၁၂။ Moral Discourse (သုိ႔) သင္ယူမွဳျဖစ္စဥ္ကုိျဖတ္သန္းျခင္း

ကုိမူ။ ။ ေအးဗ်ာ ဒီေနရာမေတာ့က်ေနာ္တုိ႔ပုိ႔စ္ေမာ္ဒန္သမားေတြကုိနဲနဲေျပာဖုိ႔လုိလာတယ္။ ဥပမာ ဖူးကုိ (Michel Foucoult 1926 – 1984) ရဲ႕အလုိအရေတာ့ Conflict ကေတာ့ရွိမွာပဲတဲ့။ ဒါကုိရွင္းထုတ္လုိက္ခ်င္လုိ႔မရ ဘူးတဲ့။ ဟာဘားမားလုိခ်င္တဲ့အားလုံးသေဘာညီလက္ခံႏွဳိင္မွဳ (Consensus) ဆုိတာက တခုခုကိုခ်ဳိးႏွိမ္ပစ္ လုိက္မွရတာမ်ဳိးလုိ႔ဆုိတာကုိး။ လူနဲစုရဲ႕သေဘာထားကုိဖိႏွိပ္ပစ္လုိက္ရတာ မ်ဳိးေတြေပၚလာႏုိင္တယ္ေပါ့။
ကုိလူ။ ။ ခင္ဗ်ားဆုိခ်င္တာက အမ်ဳိးသမီးလွဳပ္ရွားမွဳေတြ၊ လူနည္းစုရပုိင္ခြင့္ေတြ ဒါေတြကုိ Consensus နဲ႔မသြားႏုိင္ဘူးေပါ့။
ကုိမူ။ ။ က်ေနာ္တုိ႔ဂ်ိမ္းဆင္နဲ႔ပုိ႔စ္ေမာ္ဒန္အေၾကာင္းေျပာတုန္းက အလုံးစုံအမွန္တရား (Totality/ Universality) ကုိပုိ႔စ္ေမာ္ဒန္သမားေတြကပယ္တယ္ဆုိတာ ျပန္သတိရေစခ်င္တယ္။ ဒီေတာ့ ဟာဘားမားနဲ႔ ပုိ႔စ္ေမာ္ဒန္နဲ႔လာညိေနတဲ့အထဲဒီတခုလည္းပါတယ္ေပါ့။ ဟာဘားမားက အဆင့္ငါးကေနေျခာက္ကုိ ကူးေျပာင္းတာကုိ သင္ယူမွဳျဖစ္စဥ္ (Learning Process) လုိ႔ဆုိတယ္။ သူကၾကဳိေတာ့ေျပာထားတာပဲမလား။ ေမာ္ဒန္ဟာမျပီးေသးဘူးဆုိတာ။ ဒီအဆင့္ကုိ သင္ယူရင္းျဖတ္သန္းရဦးမယ္ ဆုိတဲ့သေဘာေပါ့။
ကုိလူ။ ။ ဟုတ္ျပီ၊ ဒါဆုိ Ethic နဲ႔ Moral ခြဲတာေလးဘက္လွည့္ပါဦး။
ကုိမူ။ ။ Ethic က အေကာင္းနဲ႔အဆုိးခြဲတယ္။ တန္ဖုိး (Value) ကုိအေျခခံတယ္။ ငါ့အတြက္ ငါတုိ႔အတြက္ ဘာကေကာင္းသလဲေတြးတယ္။ Moral က်ေတာ့ အမွန္နဲ႔အမွားခြဲတယ္။ ႏွဳန္းစံ (Norm) ကုိအေျခခံတယ္။ ဘယ္ဟာအမွန္လဲ၊ ငါဘာလုပ္သင့္သလဲ၊ ဘာေၾကာင့္လဲ ဆုိတာေတြေမးတယ္၊ ေတြးတယ္။
ကုိလူ။ ။ အေကာင္းအဆုိးနဲ႔ အမွားအမွန္ကြာတာေတာ့ဟုတ္ပါျပီ။ တန္ဖုိးနဲ႔ ႏွဳန္းစံကုိဘယ္လုိခြဲတာလည္း။ တန္ဖုိးကုိအေျခမခံတဲ့ စံႏွဳန္းစံထားဆုိတာမ်ဳိးေကာရွိလုိ႔လား။
ကုိမူ။ ။ ဟာဘားမားအဆုိအရေတာ့ Value ဆုိတာ ယဥ္ေက်းမွဳနဲ႔ဆက္စပ္တယ္။ Culture ကလာတာ၊ တဦးခ်င္း၊ အုပ္စုတစုနဲ႔ပုိသက္ဆုိင္တယ္။ ျဖည္းျဖည္းခ်င္းဖြံ႕ျဖဳိးလာတာ။ ဒါေပမဲ့ Normကေတာ့ စံတခုအေနနဲ႔ရွိတယ္။ သတ္မွတ္လုိက္တာ။ ဥပမာဗ်ာ က်ေနာ္တုိ႔ယဥ္ေက်းမွဳမွာ ၾကီးသူကုိငယ္သူကရုိေသတာ၊ ဒါက Value၊ လူၾကီးသူမကဆုံးမရင္လုိက္နာရတာမ်ဳိး။ သက္ၾကီးစကားသက္ငယ္ၾကားတုိ႔ဘာတုိ႔ဟာ ဒီတန္ဖိုးကုိပံ့ပုိး ထားတာမ်ဳိးေပါ့။ စံႏွဳန္းနဲ႔ခ်ဥ္းကပ္တဲ့အခါမ်ဳိးၾကေတာ့ ငယ္တဲ့သူက ဟာဒီလူၾကီးဒီအယူအဆကုိ ဘာစံကုိယူျပီးေျပာတာလဲ၊ သူေျပာတာကုိလက္ခံဖုိ႔ေျခေျချမစ္ျမစ္ဘာရွိသလဲ။ ဒါေတြ၀င္လာတယ္။
ဒါ့အျပင္ Norm (စံႏွဳန္း) တခုသတ္မွတ္ဖုိ႔ဆုိတာ ဆက္စပ္ပတ္သက္သူအားလုံး လက္ခံလုိက္နာ ႏုိင္တာမ်ဳိးျဖစ္ရမယ္။ ဥပမာ၊ လူတေယာက္တေယာက္ကုိ ကတိက၀တ္ေပးျပီးမေဖာက္ဖ်က္ရဘူး ဆုိတာ ကုိယ္က်င့္အရ၊ တန္ဖုိးအရေကာင္းေပမဲ့အားလုံးက်င့္သုံးဖုိ႔မလြယ္ကူဘူး။ ခင္ဗ်ားဟာကတိေပးျပီးလုိ႔ကေတာ့ ဘယ္ေတာ့မွမဖ်က္ဘူးဆုိတာက သိပ္ေကာင္းတဲ့တန္ဖုိးတခုေပါ့။ ဒါေပမဲ့ စံႏွဳန္းတခုအေနနဲ႔ တျခားသူအားလုံး လုိက္နာက်င္သုံးရမယ္လုိ႔ေတာ့သတ္မွတ္လုိ႔မျဖစ္ေခ်ဘူး။ သုိ႔ေသာ္ သူတပါးအသက္မသတ္ရဖူး ဆုိတာက်ေတာ့ ႏွဳန္းစံအေနနဲ႔ကုိလက္ခံျပီးက်င့္သုံးသင့္တာမ်ဳိးျဖစ္တယ္။
ကုိလူ။ ။ ဒီေတာ့ Ethic ကအခ်က္အလက္တခု ရဲ႕ခုိင္မာမွဳဟာ ဆက္စပ္ပတ္သက္မွဳ၊ အေျခအေနတခုေပၚမွီခုိမွဳ ေတြနဲ႔ဆုိင္ျပီး Moral က်ေတာ့ ဘယ္ေပၚမွဳမမွီခိုေတာ့ဘူး၊ သူခ်ည္းပဲမွန္ကန္ျပည့္စုံမွဳရွိေနတယ္။ Conditional နဲ႔ Unconditional ကြာသြားတယ္။ Relative နဲ႔ Absolute ကြာလာတယ္ ေပါ့။
ကုိမူ။ ။ အတိအက်ပဲ။ သီအုိရီအရေတာ့ Ethic က ကုိယ့္လုပ္ေဆာင္ခ်က္ကေနထြက္လာတဲ့အက်ဳိးဆက္ေတြ ကိုမူတည္ျပီးေကာင္းဆုိး (မွားမွန္) ခြဲတဲ့ Theological ျဖစ္ျပီး Moral ကေတာ့ ခင္ဗ်ားဘယ္လုိတာ၀န္ေတြ ကုိယူတယ္ဘာေတြ လုပ္တယ္ဆုိတဲ့အခ်က္ကိုမူတည္ျပီး မွားမွန္ခြဲတယ္။ Deontological လုိ႔ဆုိတယ္။ နည္းလမ္းကုိၾကည့္တာနဲ႔ ရလဒ္ကုိၾကည့္တာ ႏွစ္ခုကြဲသြားတယ္။
ကိုလူ။ ။ ခင္ဗ်ားအလုံးၾကီးေတြနဲနဲေလွ်ာ့ပါေလ။ ခုေလာက္ဆုိရင္ ဟာဘားမားဟာ Ethical Discourse ထက္စာရင္ Moral Discourse ကုိပုိဦးစားေပးတယ္ဆုိတာက်ေနာ္ရိပ္မိသြားပါျပီ။
ကုိမူ။ ။ ဟုတ္တယ္၊ လူ႔အဖြဲ႔အစည္းတခုမွာ ဆက္စပ္ပတ္သက္ေနတဲ့သူ (agent) အားလုံးလက္ခံ လုိက္နာႏုိင္တဲ့ စံႏွဳန္းေတြရွိရမယ္။ သတ္မွတ္ရမယ္။ ဒါေတြနဲ႔ conflict ေတြကုိရွင္းရမယ္။ ဒီလုိမရွင္းႏုိင္ေသးတာဟာ အဲဒီလူ႔အဖြဲ႔အစည္းဟာ Post-conventional Morality ရဲ႕အဆင့္ေျခာက္ ကုိမေရာက္ေသးလုိ႔ပဲ။ ေရွ႕အပတ္ကေျပာတာနဲ႔ျပန္ဆက္စပ္ရရင္ ကုိယ္က်င့္ဖြံ႕ျဖဳိးမွဳရဲ႕ အဆင့္ငါးကေန ေျခာက္ကုိ ကူးေျပာင္းဖုိ႔လုပ္ေနတဲ့ သင္ယူမွဳျဖစ္စဥ္ကုိ Moral Discourse နဲ႔ျဖတ္ေက်ာ္ရမယ္ဆုိတာ ဟာဘားမား အယူအဆပဲ။
Moral Discourse တုိ႔ Ethical Discourse တုိ႔ဆုိတာ ေတြကုိဟာဘားမားေရွ႕ကဆရာသမားေတြ ေျပာခဲ့ဘူးတာမရွိဘူး။ သူကစတာပဲ။ က်ေနာ္တုိ႔ ခုေျပာတာလည္း သေဘာေလး ငုံံမိတယ္ဆုိရုံသာပါ။ ခင္ဗ်ားစိတ္၀င္စားရင္ ကန္႔ ကစျပီး ေလ့လာေစခ်င္တယ္။

KZေက

၁၁။ Post-conventional Morality: ကုိယ္က်င့္ဖြံ႕ျဖဳိးမွဳ၏ ေနာက္ဆုံးအဆင့္ကုိေမွ်ာ္ၾကည့္ျခင္း

ကုိလူ။ ။ ေရွ႕ဆက္မသြားခင္ျပီးခဲ့သမွ်ေလးျပန္ေျပာၾကည့္ရေအာင္လား။
ကုိမူ။ ။ က်ေနာ္တုိ႔ေျပာခ်င္တာေလးနဲနဲေတာ့ပုံေပၚလာပုံပဲ။ ေရာမအင္ပါယာျပဳိကြဲအျပီး အလယ္ေခတ္မွာ ဘာသာေရးစစ္ပြဲေတြ၊ ေက်ာင္းေတာ္ကလႊမ္းမုိးမွဳေတြမ်ားေတာ့ အေနာက္တုိင္းလူ႔အဖြဲ႔အစည္းဟာ တခ်ဳိ႕သမုိင္းဆရာမ်ားအလုိအရဆုိ အေမွာင္ေခတ္ထဲျဖတ္သန္းခဲ့ရတယ္။
ကုိလူ။ ။ ျပီးေတာ့ ရီေနးဆန္း အလင္းေရာင္၊ ျပီးေတာ့ Enlightenment (ညာဏ္အလင္းပြင့္ေခတ္) ကစတည္ လုိက္တဲ့ ေမာ္ဒန္ေခတ္။ ခုပုိ႔စ္ေမာ္ဒန္ကေတာ့ေကာ။
ကုိမူ။ ။ ဘာသာေရးယုံၾကည္မွဳအစြန္းေရာက္ခဲ့တဲ့ အလယ္ေခတ္ကုိျပင္ဖုိ႔ Enlightenment ေတြးေခၚရွင္ေတြက ဆင္ျခင္မွဳကိုေရွ႕တန္းတင္ခဲ့ၾကတယ္။ ဆင္ျခင္တုံတရားနဲ႔ျပည့္စုံတဲ့ လူ႔အဖြဲ႔အစည္း ဘာသာေရးအစြဲအလန္းကင္းတဲ့လူ႔အဖြဲ႔အစည္းမ်ဳိးေပါ့။ ဒီမွာေမာ္ဒန္လူ႔အဖြဲ႔အစည္းျဖစ္လာတယ္။
သိပၸံနည္းပညာ ေတြအရမ္းထြန္းကားလာတယ္။ ပုိ႔စ္ေမာ္ဒန္ဆုိတဲ့အသုံးတြင္က်ယ္စျပဳလာတာကုိ ၁၉၆၀ ျပည့္ႏွစ္ေတြမွာစေတြ႔တယ္။ လူသားရဲ႕ ဆင္ျခင္နည္းလမ္းတက်အေတြးအေခၚနဲ႔နည္းနာေတြထက္ေက်ာ္လြန္ျပီး လူ႔အဖြဲ႕အစည္းဟာပုိရွဳပ္ေထြး လာတယ္၊ ဒါေၾကာင့္ အျခားအယူအဆသစ္ေတြကုိရွာေဖြရမယ္။ ေခတ္ကုိအျခားအျမင္ေတြနဲ႔ျမင္တတ္ဖုိ႔လုိလာျပီဆုိျပီး ပုိ႔စ္ေမာ္ဒန္ ဆရာမ်ားက ဆုိလာတယ္။ ဒါေပမဲ့ ဟာဘာမားဟာ ေမာ္ဒန္မျပီးေသးဆုိတာ ဆင္ျခင္တုံတရားကိုလက္လႊတ္လုိ႔မရဘူးဆုိတာ အခ်က္သုံးခ်က္ကိုရွင္းရင္းရပ္တည္ခဲ့တယ္။
ကုိလူ။ ။ တစ္၊ သူ႔ဘာသာစကားအျမင္မွာအေျခခံတဲ့ အဓိပၸါယ္ကုိနားလည္ျခင္း၊ ဆက္ေတာ့ Validity Claim သုံးမ်ဳိး။ ႏွစ္၊ ဒါကုိတခါသူက စံနစ္ (System) က ဘ၀ကမာၻ (Lifeworld) ကုိလြမ္းမုိးရင္းေပၚလာတဲ့ ရွဳပ္ေထြးမွဳ ေတြေၾကာင့္ လူေတြဟာအျဖစ္အပ်က္ေတြကုိမွန္မွန္ကန္ကန္နားမလည္ႏုိင္ေတာ့ဘူး။ တနည္းဆုိရရင္ ေငြ နဲ႔ အာဏာကုိ အေျခခံထားတဲ့ Instrumental Actions ေတြေၾကာင့္လူဘ၀ဟာ လူမွဳမတည္ျငိမ္မွဳေတြနဲ႔ ရင္ဆုိင္ေနရတယ္။ ဆင္ျခင္မွဳအေျခခံလူ႔အဖြဲ႔အစည္းဟာမျဖစ္ႏုိင္တာမဟုတ္ဘူး။ ေမာ္ဒန္ေခတ္ ရဲ႕ေကာင္းမြန္တဲ့ ႏွဳန္းစံတန္ဖုိးေတြကုိ Communicative Actions သုံးျပီးျပန္လည္တည္ေဆာက္ရမယ္လုိ႔ဆုိတယ္။
ဒီလုိက်ေနာ္နားလည္တာမွန္လား။
ကုိမူ။ ။ ဟုတ္ပါတယ္။ က်ေနာ္တုိ႔ ဟာဘားမားရဲ႕ကုိယ္က်င့္ပုိင္းအယူအဆကုိဆက္ၾကမယ္။ သူက ကေလးဘ၀ကစလုိ႔ လူေတြရဲ႕ ကုိယ္က်င့္ဖြံ႔ျဖဳိးမွဳသီအုိရီကုိ Lawrence Kohlberg (1927 – 1987) ဆုိတဲ့ Developmental Psychologist တေယာက္ဆီကယူတယ္။ ဒီမွာ အပုိင္းသုံးပုိင္းရွိျပန္တယ္။ Pre-conventional, The conventional နဲ႔ Post-conventional လုိ႔ဆုိတယ္။ တပုိင္းကုိတခါ ၂ဆင့္ျပန္ခြဲလုိက္ေတာ့ စုစုေပါင္း ေျခာက္ဆင့္ရွိသြားတယ္။ ပထမပုိင္း Pre-conventional Moral ရဲ႕ အဆင့္တစ္ မွာ ျပစ္ဒါဏ္၊ ရုိေသမွဳ နဲ႔ တျခားသူကုိ မထိခုိက္ေစတာကစတယ္။ႏွစ္ က်ေတာ့ကုိယ့္ရဲ႕ကိုယ္ပုိင္အက်ဳိးစီးပြားကုိ ျဖည့္စီးေပးႏုိင္ မဲ့နည္းလမ္းတခု အျဖစ္ျမင္တာ၊ တျခားသူေတြ ကုိလည္း ဒီလမ္းပဲလုိက္ေစခ်င္တာ။
ကုိလူ။ ။ ဆက္ပါဦး
ကုိမူ။ ။ ဒုတိယပုိင္း Conventional Morality က်ေတာ့ အဆင့္ ၃ နဲ႔ ၄ ျဖစ္လာျပီ။ သုံးမွာ လူေကာင္းျဖစ္ေစဖုိ႔၊ လိမၼာယဥ္ေက်းတဲ့ အမ်ဳိးေကာင္းသား၊ အမ်ိဳးသမီးေကာင္းေလးေတြျဖစ္လာဖုိ႔၊ စည္းကမ္းေတြလုိက္နာတာ၊ ေမွ်ာ္လင့္ထားသလုိျဖစ္ေစတာ၊ တျခားသူေတြတြက္စုိးရိမ္ပူပန္တတ္လာတာ။ တခါ အဆင့္ေလးမွာ တာ၀န္ယူတာ၊ ကုိယ့္၀န္းက်င္နဲ႔ လူ႔အဖြဲ႔အစည္းရဲ႕ လူမွဳက်င့္၀တ္နဲ႔ျဖစ္စဥ္ ေတြကုိထိမ္းသိမ္းတာ ေတြပါလာတယ္။
ကုိလူ။ ။ အပုိင္းတစ္ရဲ႕အဆင့္၂ဆင့္မွာ Morality ဆုိတာကုိသင္ယူေနတုန္းပဲရွိေသးတယ္္။ အပုိင္းႏွစ္ရဲ႕ အဆင့္သုံးနဲ႔ေလးေရာက္ေတာ့မွက်င့္သုံးဖုိ႔သေဘာ၀င္လာတယ္လုိ႔က်ေနာ္ေတာ့ျမင္တယ္။ Post-conventional ကုိေျပာပါဦး။
ကုိမူ။ ။ အဆင့္ငါးေရာက္ေတာ့ Morality ဆုိတာလူ႔အဖြ႔ဲအစည္းရဲ႕ အေျခခံမွန္ကန္မွဳ၊ တန္ဖုိး၊ ဥပေဒနဲ႔ေလွ်ာ္ညီတဲ့ စည္းမ်ဥ္းေတြလုိ႔သိျမင္ရမယ္လုိ႔ဆုိလာတယ္။ လူမ်ားစုၾကီးရဲ႕သေဘာထားနဲ႔ မကုိက္ညီဘူးဆုိရင္ေတာင္မွ လူနည္းစုရဲ႕တန္ဖုိးထားပုံနဲ႔စံေတြကုိ ကာကြယ္ရမယ္ဆုိတယ္။ ေနာက္ဆုံးအဆင့္ေျခာက္မွာ Morality ကုိ အားလုံးဆက္စပ္လက္ခံႏုိင္တဲ့ယူနီဘာဆယ္ အေျခခံႏွဳန္းစံတန္ဖုိး အျဖစ္နားလည္လက္ခံထားဖုိ႔ပဲျဖစ္တယ္။ တရားမွ်တမွဳအေျခခံစည္းမ်ဥ္းေတြ၊ ညီမွ်မွဳ နဲ႔ လူ႔ဂုဏ္သိကၡာကုိ ေလးစားသိမွတ္ျပဳဖုိ႔ထိပါလာတယ္။
ကုိလူ။ ။ ဟုတ္ျပီေလ။ သူကဒီ Morality ေျခာက္ဆင့္ကေနဘာကိုဆက္ေျပာခ်င္တာလဲ။
ကုိမူ။ ။ သူက Moral နဲ႔ Ethic ဆုိျပီးခြဲေျပာတယ္၊ တကယ္ေတာ့ ၁၉၈၀ ျပည့္ႏွစ္ေတြထိသူလည္း ဒီႏွစ္ခုကုိ လွယ္သုံးေနတာပါ။ ၁၉၉၁ ေနာက္ပုိင္းေရာက္လာမွသာစခြဲျပီး ေျပာလာတာ။ ဆုိေတာ့ကာ သူက Moral Discourse ကေန Ethical Discourse ဆုိျပီးခြဲလုိက္တယ္။ ေလာေလာဆယ္တဆင့္ျဖတ္ျပီးခ်ဳပ္လုိက္ရင္ေတာ့ ျပည့္စုံတဲ့လူ႔အဖြဲ႔အစည္းတခုကုိရဖုိ႔ဆုိတာ Post-Conventional Morality ထိေရာက္ေအာင္ သြားႏုိင္ရမယ္ လုိ႔ဆုိတာေပါ့ေလ။
ကုိလူ။ ။ က်ေနာ္ၾကားဖူးတာေပါ့ဗ်ာ။ Moral နဲ႔ပါတ္သက္ျပီး ယူနီဘာဆယ္စံ ထိေရာက္ေအာင္စခဲ့တာ ကန္႔ (Immanuel Kant 1724 – 1804) လုိ႔ဆုိတယ္။ ဟာဘားမားနဲ႔ဘာေတြကြာလုိ႔လဲ။
ကုိမူ။ ။ ဟာဘာမားအလုိအရ ကန္႔ဟာ Monological ျဖစ္ေနတယ္ေပါ့။ လူတဦးခ်င္းစီရဲ႕ လြတ္လပ္ခြင့္ ကုိပုိဦးစားေပးလုိက္တယ္။ တဦးတေယာက္ေပၚအားျပဳထားတဲ့အျမင္ကေနဘယ္လုိယူနီဘာဆယ္ အဆင့္ကုိသြားလုိ႔ရမလဲေပါ့။ ဟာဘားမားေ၀ဖန္တာပါ။ ကန္႔က အဆင့္ငါးမွာရပ္ေနတယ္၊ အဆင့္ေျခာက္ထိမေရာက္ေသးဘူး၊ Dialogical မျဖစ္ေသးဘူး ဆုိတယ္။ တကယ္ေတာ့ကုိယ္က်င့္ဆုိတာက ခင္ဗ်ားတေယာက္တည္းနဲ႔ကုိက္ညီျပီး လက္ခံထားတာမ်ဳိးကုိေျပာလုိ႔မရဘူးေလ။ လူမွဳ၀န္းက်င္၊ လူ႔ေဘာင္ေလာက၊ လူ႔အဖြဲ႔အစည္း စတာေတြအားလုံးနဲ႔ သေဘာညီဖုိ႔လုိတာပဲမဟုတ္လား။
ကုိလူ။ ။ ဒါဆုိသူတုိ႔အေနာက္တုိင္းလူ႔အဖြဲ႔အစည္းဟာ အဆင့္ငါးထိေတာ့ေရာက္ေနျပီေပါ့။ အဆင့္ေျခာက္ကုိ မကူးေျပာင္းႏုိင္ေသးဘူးလုိ႔ဆုိခ်င္တာလား။

KZေက