ျပန္လည္ျပင္ဆင္ေရးလမ္းေၾကာင္း (သုိ႔) တိန္႔ေရွာင္ဖိန္၏ ေတာင္ပုိင္းတခြင္လွည့္လည္စဥ္

၈၉ ဂြ်န္။ တိန္႔ရင္မင္အေရးအခင္းနဲ႔ပါတ္သက္ျပီး တရုတ္ကြန္ျမဴနစ္ပါတီရဲ႕ ထိပ္ပုိင္းမွာ အယူအဆေတြ ကြဲသြားတယ္။ တိန္႔ေရွာင္ဖိန္ကုိယ္တုိင္ ျပီးခဲ့တဲ့သုံးႏွစ္က တင္ထားတဲ့ ပါတီအတြင္းေရးမွဴး ေက်ာက္က်ိယန္ကုိ အကုိင္အတြယ္ ညင္သာတယ္ဆုိျပီးပထုတ္၊ အိမ္ခ်ဳပ္ခ်။ ျပီးေတာ့ ရွန္ဟုိင္းပါတီအတြင္းေရးမွဴး က်န္ဇီမင္းကုိ ေခါင္းေဆာင္ တင္လုိက္ၾကတယ္။

က်န္ဇီမင္းရင္ဆုိင္ခဲ့ရတဲ့အဲဒီအခ်ိန္ဟာ တရုတ္ျပည္သမုိင္းမွာရွဳတ္ေထြးမွဳအမ်ားဆုံးအခ်ိန္ေတြ ထဲက တခုပါပဲ။ တရုတ္ဟာ အထီးက်န္ျဖစ္ေနတဲ့အခ်ိန္၊ ႏုိင္ငံျခားတုိင္းျပည္ေတြကကုန္သြယ္ေရးပိတ္ဆုိ႔မွဳလုပ္ခံထားရ တဲ့အခ်ိန္၊ ျပည္တြင္းမွာ အေရးအခင္းၾကီးျပီးလုိ႔အေထြေထြမျငိမ္မသက္ျဖစ္ေနတဲ့အခ်ိန္ပါ။ တကမာၻလုံးမွာ ေျမာက္ကုိရီးယား၊ က်ဴးဘားနဲ႔ ဗီယက္နမ္ကလြဲလုိ႔ ကြန္ျမဴနစ္စံနစ္ဆုိတာ ဇတ္ေခါင္းကြဲေနတယ္။ တရုတ္ဆႏၵျပေခါင္းေဆာင္ ေတြႏုိင္ငံတြင္းကထြက္ေျပးေနရတယ္။ ႏုိင္ငံတကာက ဂရုဏာသက္ျပီး ႏုိင္ငံေရး ခုိလွဳံခြင့္ေတြေပးတယ္။ ၈၉ မွာပဲ ဒလုိင္းလားမားႏုိဗယ္ရေတာ့ တိဘက္ အေရးအခင္းကုိ ျပင္ပကပုိျပီး အာရုံက်လာတဲ့အခ်ိန္၊ Xinjiang မွာလည္းမြတ္ဆလင္ေတြက လူနဲစုအေရး ေသြးတုိးစမ္းခ်င္တဲ့အခ်ိန္ပါ။

အဲသည္လုိအခ်ိန္မ်ဳိးမွာ ဘယ္လုိေခါင္းစဥ္တပ္ျပီး ႏုိင္ငံတည္ျငိမ္ေရးကုိလုပ္ရမလဲ။ ျပန္လည္ျပင္ဆင္ေရးလုပ္ဖုိ႔ရာအတြက္ ျပည္တြင္း ရုန္းကန္မွဳက ျပင္ပကပိတ္ဆုိ႔မွဳထက္ပုိျပီးစုိးရိမ္ေနရတဲ့ အခါသမယမွာ ေရွးရုိးေပၚလစ္ဗ်ဴရုိအဖြဲ႕၀င္ေတြၾကားမွာ တိန္႔ရဲ႕ဆင့္ကဲျပင္ဆင္ေရးေပၚလစီကုိ အပစ္တင္ၾကျပီး က်န္ဇီမင္းကုိ ေမာ္အစဥ္အလာလမ္းေၾကာင္းကုိျပန္သြားဖုိ႔ဖိအားေပးခံခဲ့ရတယ္။ ဒါေပမယ့္ တိန္႔နဲ႔က်န္ တုိ႔ရဲ႕အျမင္ကတမ်ဳိးတဘာသာပါ။ ျပန္လည္ျပင္ဆင္ေရးကုိဆက္လုပ္မွ တရုတ္ႏုိင္ငံေရးအေဆာက္အအုံဟာ အားသစ္ေလာင္းခံရမယ္။ လူမွဳတည္ျငိမ္ေရးရဖုိ႔အေကာင္းဆုံးအာမခံခ်က္ဟာ လူေနမွဳအဆင့္အတန္းျမွင့္တင္ဖုိ႔ နဲ႔ ထုတ္လုပ္မွဳစြမ္းအားေတြကုိ တုိးျမွင့္ႏုိင္ဖုိ႔ပဲလုိ႔ လက္ခံထားတယ္။

ႏုိင္ငံေရးကအနားယူသြားတဲ့ တိန္႔ဟာ ၉၂ အေစာပုိင္းကာလမွာ ရွဳတ္ေထြးေနတဲ့ ဒီႏုိင္ငံေရး ေနာက္ခံ ကားနဲ႔အတူ လူလုံးျပန္ျပတယ္။ စီးပြားေရး လြတ္လပ္ခြင့္ေပးထားတာကုိဆက္ထိမ္းထားဖုိ႔နဲ႔ က်န္ဇီမင္းရဲ႕ ဦးေဆာင္မွဳကို ေထာက္ခံမွဳရဖုိ႔ စီစစ္ေရးခရီး (inspection tour) လုိ႔နာမည္ေပးျပီး ေတာင္ပုိင္းကုိ ခရီး ထြက္ခဲ့တယ္။ ေတာင္ပုိင္းမွာက ၈၀ျပည့္ႏွစ္ေတြက ခ်မွတ္ထားတဲ့ စီမံကိန္း အရအထူးစီးပြားေရး ဖြံ႕ျဖဳိးမွဳဇုံ ၂ခု (Shenzen နဲ႔ Zhuhai) ရွိေနတယ္။ အသက္ ၈၇ႏွစ္ရွိ ေနတဲ့ တရုတ္အဖုိးၾကီးဟာ သမီးျဖစ္သူနဲ႔ အနီးကပ္ ရဲေဘာ္တခ်ဳိ႕ကိုအေဖာ္လုပ္ျပီး ရပ္တန္႔ေနတဲ့ ျပင္ဆင္ေရးလုပ္ငန္း ေတြကုိျပန္တြန္းဖုိ႔၊ က်ဆင္းေနတဲ့ လူထု ေထာက္ခံမွဳကိုဆယ္မ ဖုိ႔ထြက္လာခဲ့တဲ့ေတာင္ပုိင္း ခရီးစဥ္ပါ။ ေစ်းကြက္စီးပြားေရး၊ ႏုိင္ငံျခားျမွဳပ္ႏွံမွဳ နဲ႔ ပုဂၢလိက အခန္းေတြကိုျမွင့္တင္ျပီး တရုတ္က်န္အင္လကၡဏာေတြနဲ႔လုိက္ဖက္တဲ့ ဆုိရွယ္လစ္စံနစ္ ကုိသြားဖုိ႔လုိ႔ ဆုိတယ္။

တိန္႔ေရွာင္ဖိန္ဟာ အဲဒီအခ်ိန္မွာ ဘာရာထူးမွမရွိေတာ့ဘူး။ ဒါေပမယ့္ ေက်ာင္းေတြ၊ စက္ရုံေတြ၊ လုပ္ငန္းေတြကုိ ၀င္ျပီးေဆြးေႏြးတယ္။ ေလ့လာတယ္။ ေတာင္ပုိင္းကေတာသားၾကီးေတြကုိ ထုတ္ကုန္ႏွစ္ဆ တုိးျမွင့္ၾကတုိ႔ ဘာတုိ႔တုိက္တြန္းတယ္။ စီးပြားေရးနဲ႔ အသိပညာအတတ္ပညာပုိင္းေတြပုိဖြံ႕ျဖဳိးတုိးတက္လာဖုိ႔တုိ႔ ကိုလွဳံ႕ေဆာ္ခဲ့တယ္။ ႏုိင္ငံပုိင္သတင္းစာေတြကပိတ္ထားတဲ့ သူ႔မိန္းခြန္းေတြဟာ ေဟာင္ေကာင္က ေနတဘက္ လွည့္စီး၀င္လာတယ္။ ဒါေတြဟာ ေနာက္ဆယ္စုႏွစ္ ႏွစ္ခု တရုတ္ႏုိင္ငံေရးနဲ႔ စီးပြားေရးအတြက္ က်မ္းစာေတြ ျဖစ္လာတယ္။ ဖြ႔ံျဖဳိးတုိးတက္မွဳဟာ အလုံးစုံမွန္ကန္ျပီး အေျခခံအက်ဆုံး သေဘာတရား ပဲဆုိတာ ဟာ သူ႕ရဲ႕ထင္ရွားတဲ့အဆုိအမိန္႔ တခုျဖစ္ခဲ့တယ္။

စီးပြားေရးျပင္ဆင္ေျပာင္းလဲမွဳေတြဟာဆုိရွယ္လစ္ အစဥ္အလာကိုသစၥာေဖာက္ေနတာမဟုတ္ဘူး။ ျပင္ဆင္ေရးဟာ အေျခခံေတာ္လွန္ေရးပဲလုိ႔ တိန္႔ကဆုိတယ္။ ျပည္သူရဲ႕ ယုံၾကည္မွဳနဲ႔ ေထာက္ခံမွဳကုိ ရဖုိ႔ စီးပြားေရးလြတ္လပ္ခြင့္ကုိ ေနာင္ႏွစ္တရာဆက္လုပ္ရမယ္။ ဖြံ႕ျဖဳိးမွဳနဲ႔ ပြင့္လင္းမွဳဟာတုိင္းျပည္ကုိ ၈၉ ျပည္တြင္းစစ္ ကေနကယ္တင္ခဲ့တယ္လုိ႔ဆုိတယ္။ သူက ေမာ္ရဲ႕ယဥ္ေက်းမွဳေတာ္လွန္ေရးကုိ ျပည္တြင္းစစ္တမ်ဳိး လုိ႔ေ၀ဖန္ခဲ့သူျဖစ္တယ္။ ဒါကုိပဲ ဆက္ျပီးေ၀ဖန္ခဲ့တာျဖစ္တယ္။

တိန္႔ေရွာင္ဖိန္အတြက္ကေတာ့ ေစ်းကြက္သေဘာတရား၊ စြန္႔စားလုပ္ကုိင္မွဳ၊ ပုဂၢလိကအခန္း၊ ထုတ္လုပ္မွဳနဲ႔ လုပ္ငန္းရွင္ ေတြဟာအေရးပါမွဳေတြပဲ။ အျမတ္သေဘာတရားဟာ မာက့္၀ါဒကုိမဆန္႔က်င္ဖူး။ ဒါ လူ႔သဘာ၀ကုိနားလည္တာပဲ။ အစုိးရဟာ စြန္႔ထြင္လုပ္ငန္းရွင္ေတြကုိ ႏွိပ္ကြပ္ရင္ျပည္သူ႔ေထာက္ခံမွဳကုိ မရႏုိင္ဘူး။ ဒီ့ႏွစ္ဆၾကဳိးစားၾက။ စမ္းသတ္မွဳေတြကုိလုပ္ဖုိ႔မတြန္႔နဲ႔။ ဘယ္သူမ်ား စြန္႔စားစရာမလုိတဲ့ ရာႏွဳန္းျပည့္ ေသခ်ာေပါက္ေတြကုိ လုပ္ႏုိင္မလဲ။ တခုခုလုပ္သင့္ျပီ ဆုိရင္လုပ္လုိက္ၾကဖုိ႔ပဲဆုိတာေတြဟာ သူ႔ရဲ႕ လမ္းညႊန္ခ်က္ေတြ ျဖစ္လာတယ္။

တိန္႔ဟာ အရင္းရွင္လမ္းေၾကာင္းကုိသြားေနျပီလုိ႔ သူ႔ကုိေ၀ဖန္ခ်က္ေတြကုိပယ္ခ်ခဲ့တယ္။ ႏုိင္ငံျခား ျမွဳပ္ႏွံမွဳေတြကို လက္ခံရမယ္။ ဒီကေနအစုိးရကအခြန္ရမယ္။ အလုပ္သမားေတြလုပ္ခရမယ္။ နည္းပညာနဲ႔စီမံ ခန္႔ခြဲမွဳ ပညာေတြရမယ္။ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြပုိမ်ားလာျပီး ေစ်းကြက္ကုိပုိဖြင့္ေပးလာႏုိင္မယ္လုိ႔ သူေျပာခဲ့တယ္။

ေနာက္ဆုံးေတာ့ တိန္႔ဟာ ပါတီတြင္းလက္၀ဲစြန္းေတြကုိ တုိက္ခုိက္ခဲ့တယ္။ ေမာ္ ရွိစဥ္စုိက္ပ်ဳိးေရး အသင္းအပင္းေတြ ဖြဲ႔စဥ္ကတည္းက ပါတီသမုိင္းမွာ လက္၀ဲေကာ လက္ယာပါေသြဖီမွဳေတြရွိေနတယ္။ လက္၀ဲေသြဖီမွဳေၾကာင့္သာ ဆုိးက်ဳိးေတြပုိခံစားခဲ့ရတယ္လုိ႔သူေ၀ဖန္ခဲ့ဖူးတယ္။ ေတာင္ပုိင္းသားေတြကုိ အမ်ဳိးသားေရး ဂုဏ္သိကၡာနဲ႔လွဳံ႕ေဆာ္ျပီး ႏုိင္ငံဖြံ႕ျဖဳိးတုိးတက္ႏွဳန္းကုိတြန္းတင္ႏုိင္ခဲ့တယ္။

ေတာင္ပုိင္းခရီးအစ ၉၂မွာ တိန္႔ေရွာင္ဖိန္က ေက်းလက္မွာမရွိမျဖစ္ရွိရမဲ့ ပစၥည္းၾကီးေလးမ်ဳိး ကုိဖြင့္ဆုိခဲ့တယ္။ စက္ဘီး၊ အပ္ခ်ဳပ္စက္၊ ေရဒီယုိ နဲ႔ လက္ပတ္နာရီ တုိ႔ျဖစ္တယ္။ အဲဒီအခ်ိန္ကေန ခုႏွစ္ ၂၀အတြင္း တရုတ္ျပည္တုိးတက္မွဳကို ခန္႔မွန္းႏုိင္ေလာက္ပါတယ္။ ႏွစ္အနည္းငယ္တုိင္းမွာ တရုတ္စီးပြားေရး ဟာ အဆင့္ျပီး တဆင့္ျမင့္တက္လာရမယ္။ ျပည္သူေတြဟာစိတ္ထဲမွာ ႏုိင္ငံေရးနဲ႔စီးပြားေရး အတားအဆီးေတြကသာ လြတ္ကင္းမယ္၊ လြတ္လြတ္လပ္လပ္လွဳပ္ရွားခြင့္ေတြသာရွိေနမယ္ဆုိရင္ အဆင့္တုိင္းမွာရွိေနမဲ့စိန္ေခၚမွဳေတြကုိ သူတုိ႔ရဲ႕ျမင့္တက္လာတဲ့ဘ၀ နဲ႔အတူ ရင္ဆုိင္ႏုိင္လိမ့္မယ္လုိ႔ဆုိခဲ့တယ္။

သိပၸံနဲ႔နည္းပညာဟာ ေသာ့ခ်က္ပဲ။ ၇၀ ျပည့္ႏွစ္ေတြမွာသူေျပာခဲ့တဲ့ လွ်မ္းလွ်မ္းေတာက္မိန္႔ခြန္းေတြ အတုိင္းဆက္ေလွ်ာက္ခဲ့တယ္။ အသိပညာရွင္၊ အတတ္ပညာရွင္ေတြဟာ အလုပ္သမားလူတန္းစားရဲ႕ အစိတ္ အပုိင္းပဲ။ ပါတီ၀င္ပုိင္ခြင့္ရွိတယ္လုိ႔သတ္မွတ္ခဲ့တယ္။ တိန္႔ရင္မင္အေရးအခင္းမွာပါ၀င္ခဲ့သူေတြကုိ ႏုိင္ငံ တည္ေဆာက္ေရးအတြက္ျပန္လာဖုိ႔ဖိတ္ေခၚခဲ့တယ္။ ထူခြ်န္တဲ့သူေတြဟာ အရင္က ဘယ္သေလာထား မ်ဳိးပဲရွိရွိျပန္လာျပီး ႏုိင္ငံကုိအလုပ္အေကြ်းျပဳဖုိ႔၊ တရုတ္ျပည္ သိပၸံ၊ နည္းပညာနဲ႔ ပညာေရး ကုိ တုိးတက္ေအာင္ လုပ္ဖုိ႔ပဲ။ ႏုိင္ငံကုိခ်စ္ရင္ ႏုိင္ငံဖြံ႔ျဖဳိး တုိးတက္ေအာင္လုပ္ဖုိ႔ပဲလုိ႔ဆုိခဲ့တယ္။

အသက္ရွစ္ဆယ္ေက်ာ္ အဖုိးၾကီးတေယာက္အတြက္ေတာ္လွန္ေရးကာလတေလွ်ာက္သူလုပ္ခဲ့သမွ် ခံယူခဲ့သမွ်ကုိ ေျပာင္းျပန္ျပန္လုပ္ဖုိ႔ဆုိတာလြယ္လွတာေတာ့မဟုတ္ပါဘူး။ ယန္နန္မွာ ေမာ္နဲ႔အတူျပည္တြင္းစစ္ ကာလအတူလက္တြဲခဲ့သူတေယာက္ျဖစ္တဲ့တိန္႕ဟာ ေနာင္ႏွစ္ငါးဆယ္အၾကာမွာ ဒီေဒသကုိတခါျပန္လာျပီး ေတာေတာင္အႏွံ႔သြားလုိ႔ ခုလို ျပန္လည္ျပင္ဆင္ေရးလမ္းေၾကာင္းကုိ ေလွ်ာက္မယ္ လုိဘယ္အရိပ္အေရာင္မ်ဳိးမွ မရွိခဲ့ေပဘူး။ အမ်ဳိးသားေရး၀ါဒခံယူခ်က္ဟာ ဒီျမန္ျမန္ဆန္ဆန္ဖြံ႕ျဖဳိးတုိးတက္လာတဲ့ ျပင္ဆင္မွဳျဖစ္စဥ္မွာ တစိတ္တပုိင္းေတာ့ပါ၀င္ေနခဲ့တယ္။ ျပင္ပ အရင္းရွင္စံနစ္ကုိ ေစာင္းငဲ့ၾကည့္ ပုံတူကူဖုိ႔ၾကဳိးစားတာေတြလည္းရွိ ခဲ့ေပတာေပါ့။ သူ႔ကေလးတေယာက္ျပန္ေျပာစကား ကုိၾကည့္ပါ။ “၇၀ ျပည့္ႏွစ္ေတြကအေဖဟာတရုတ္ျပည္ အနီးပတ္၀န္းက်င္က နဂါးေပါက္ကေလးေတြကုိ ေမွ်ာ္ၾကည့္ေနခဲ့တယ္။ စင္ကာပူ၊ ေဟာင္ေကာင္၊ ထုိင္၀မ္ နဲ႔ေတာင္ကုိရီးယား တုိ႔ေပါ့။ သူတုိ႔ဟာ တရုတ္ထက္ နည္းပညာျမင့္ေနတယ္။ တႏွစ္ကုိ ၈ ကေန၁၀ ရာခုိင္ႏွဳန္း ေလာက္တုိးေနတယ္။ ငါတုိ႕သူတုိ႔ထက္သာျပီး ဒီေဒသမွာ ကုိယ့္ေနရာမွန္ကုိျပန္သြားဖုိ႔ဆုိတာ ဒီႏွဳန္းထက္ ပုိတုိးတက္ဖုိ႔လုိတယ္” ဆိုပဲ။

ဒီလုိျမင့္မားတဲ့တုိးတက္ႏွဳန္းကုိရဖုိ႔ တိန္႔ဟာ အေမရိကန္ စီးပြားေရးနဲ႔လူမွဳေရး သေဘာတရားေတြ ကုိေလ့လာတယ္။ ဒါေပမယ့္ သူကေတာ့ အေနာက္စတုိင္ လူမ်ားစုဒီမုိကေရစီဟာ တရုတ္မွာလူမွဳ အခက္အခဲ ၾကီးေတြ ေတြ႔မယ္၊ ဖြံ႕ျဖဳိးမွဳကိုထိခုိက္မယ္။ သူတုိ႔သြားရမဲ့လမ္းကို ဆုိရွယ္ဒီမုိကေရစီ လုိ႔နာမည္ေပးတယ္။ ေနာက္တခု က အစုိးရကုိ တဦးထဲကေနေတာက္ေလွ်ာက္ခ်ဳပ္ကုိင္ထားတဲ့ အာဏာပုိင္ပုံစံကေန ျပင္ရမယ္ လုိ႔သူျမင္ခဲ့တယ္။ ဒါကပဲ မ်ဳိးဆက္ဆင့္လက္ဆင့္ကမ္း အာဏာလႊဲေျပာင္းမွဳျဖစ္ေစခဲ့တယ္။ သူ႔ရဲ႕ ဖြံ႕ျဖဳိးေရး အစီအမံသာ ေအာင္ျမင္ရင္ ႏုိင္ငံေရးအစီအစဥ္ဟာ ဒီအထဲကေနေပၚထြက္လာမယ္လုိ႔ ယုံၾကည္ထားတယ္။ ဒါ့အျပင္ ဒီေအာင္ျမင္မွဳဟာ လူထုတိမ္းညႊတ္ႏုိင္ဖြယ္ရွိတဲ့ ဒီမုိကရက္တစ္ေတာ္လွန္ေရး မက္လုံးကုိ ေခ်ဖ်က္ပစ္ မယ္လုိ႔သူယုံၾကည္ခဲ့တယ္။ ဒါေပမယ့္ ဒါဟာမွန္းဆခ်က္တခုသာျဖစ္ျပီး ျဖစ္ေပၚလာမဲ့ ႏုိင္ငံေရးအက်ဴိးဆက္ ဟာခန္႔မွန္းရခက္ေနဆဲပဲဆုိတာ သူသေဘာေပါက္ျပီးျဖစ္တယ္။ ခုလက္ရွိႏုိင္ငံေရးဦးေဆာင္မွဳဆက္ခံသူေတြဟာ ဒီအက်ဳိးဆက္ေတြကုိရင္ဆုိင္ေနၾကရတာပဲ။

“တရုတ္ပုံစံဆုိရွယ္လစ္ စံနစ္ကုိသြားရမယ္။ အရင္းရွင္စံနစ္ဟာ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာတည္ေဆာက္လာခဲ့ ရတာျဖစ္တယ္။ ဆုိရွယ္လစ္စံနစ္ကုိတည္ေဆာင္ေနတာ ဘယ္ေလာက္မွၾကာေသးတာမဟုတ္ဘူး။ ဒါအျပင္ ႏွစ္ ၂၀ေလာက္ျဖဳန္းပစ္ခဲ့ၾကတယ္။ တရုတ္ကုိ အလယ္အလတ္ဖြ႔ံျဖဳိးတုိးတက္တဲ့ ႏုိင္ငံတခုအျဖစ္ တရုတ္ျပည္သူ႔ သမတ ႏုိင္ငံတည္ေထာင္ျပီးခဲ့တဲ့အခ်ိန္ကစလုိ႔ ႏွစ္ ၁၀၀အတြင္း တည္ႏုိင္ျပီဆုိရင္ ဒါ အၾကီးအက်ယ္ ေအာင္ျမင္မွဳပဲ” လုိ႔ သူဆုိခဲ့တယ္။ ဒီႏွစ္တရာဟာ ၂၀၄၉ ျဖစ္တယ္။ တကယ္တမ္းၾကည့္ေတာ့ တရုတ္ဟာ မ်ဳိးဆက္တခုအတြင္းမွာ ကိုပဲေအာင္ျမင္မွဳေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားရခဲ့ပါျပီ။

ေမာ္ ေသျပီး ၁၀စုႏွစ္တခုအတြင္း စဥ္ဆက္မျပတ္ေတာ္လွန္ေရး ျပန္ေပၚလာခဲ့တယ္။ ဒါေပမယ့္ ဒီတခါ တိန္႔ေရွာင္ဖိန္သြားတဲ့ ေတာ္လွန္ေရးဟာ အိုင္ဒီေယာ္ေလာ္ဂ်ီေပၚ မဟုတ္ပဲ ေခါင္းေဆာင္မွဳ အရည္အေသြးကုိ အေျခခံတယ္။ ၀ါးလုံးေခါင္းထဲလသာမဲ့ ျပည္တြင္းဖူလုံေရးမဟုတ္ပဲ ျပင္ပကမာၻေပၚအေျခခံတာျဖစ္တယ္။ တိန္႔ဟာ သူ႔ေတာင္ပုိင္းခရီးအျပီး မွာ လက္ရွိကြန္ျမဴနစ္ပါတီေခါင္းေဆာင္ေတြဟာအုိေနျပီ။ မ်ဳိးဆက္သစ္ ေခါင္းေဆာင္ ေတြ ကုိ ကုိယ္ပုိင္အယူအဆအသစ္ေတြနဲ႔ ေပၚလာမယ္ လုိ႔ေမွ်ာ္မွန္းၾကည့္ခဲ့တယ္။ လူေဟာင္းၾကီး ေတြဟာ စကားေျပာဖုိ႔ေလာက္ပဲေကာင္းေတာ့တယ္။ ဆုံးျဖတ္ခ်က္ခ်ဖုိ႔အတြက္မဟုတ္ေတာ့ဘူး။ သူ႔အရြယ္ သက္ၾကားအုိ ေတြဟာ ေဘးထြက္ရပ္သင့္ေနျပီ။ လုိ႔သုံးသပ္ခဲ့တယ္။ သူေျပာခဲ့တာတခုက “ က်ဳပ္အနား ယူခ်င္ တာက ဒီအရြယ္ေရာက္ေတာ့မွ အမွားေတြမလုပ္ခ်င္ေတာ့လုိ႔ပဲ။ အသက္ၾကီးတဲ့ သူေတြမွာ အားသာခ်က္ ေတြရွိတယ္ဆုိေပမယ့္ ဆုိးတာက ေခါင္းမာတာပဲ။ အသက္ၾကီးလာေတာ့ ပုိခ်င့္ခ်ိန္ လာတယ္။ မစြန္႔စားရဲ ေတာ့ဘူး။ အမွားျဖစ္မလားဆုိျပီးေၾကာက္လာတယ္။ မ်ဳိးဆက္သစ္ေတြကုိ ေမြးထုတ္ဖုိ႔ပဲ။ သူတုိ႔ ရင့္က်က္လာတဲ့ အခါ ကုိယ္ေကာင္းေကာင္းနားရမယ္။ လူအုိၾကီးေတြကိုယုံၾကည္မထားၾကပါနဲ႔” ။

ေတာင္ပုိင္းခရီးဟာ တိန္႔ေရွာင္ဖိန္အတြက္ ေနာက္ဆုံးႏုိင္ငံအတြက္အလုပ္အေကြ်းျပဳမွဳျဖစ္တယ္။ သူခ်မွတ္ခဲ့ ေဖာ္ေဆာင္ခ်င္ခဲ့တာေတြကုိ က်န္ဇီမင္းကတာ၀န္ယူခဲ့တယ္။ ၉၇ မွာ တိန္႔ေရွာင္ဖိန္ကြယ္လြန္တယ္။ ၂၀၀၂ က်န္ဇီမင္း အနားယူေတာ့ သူတုိ႔ခ်မွတ္အေကာင္အထည္ေဖာ္ခဲ့တဲ့လမ္းစဥ္ ရဲ႕အမွားအမွန္ကုိ ဘယ္သူမွမေဆြးေႏြးၾကေတာ့ဘူး။ တရုတ္ဟာ ကမာၻ႕စီးပြားေရးနဲ႔ ကမာၻ႕အစီအစဥ္သစ္မွာ အင္အားတခုအျဖစ္ ပါ၀င္လာခဲ့ျပီကုိး။

KZေက
Ref. Chapter 16 “ What Kind of Reform? Deng’s Southern Tour” from On China by Henry Kissinger 2011

လူ႔အခြင့္အေရးဆုိတာရွိသလား

တေန႔ ကၽြန္ႏုပ္လည္းအားအားရွိသျဖင့္ အိအိရွားတို႔အိမ္ဘက္လမ္းေလွ်ာက္ထြက္ခဲ့ေပသည္။
အိအိ။ ။ ဟယ္ ဆရာၾကီးပါလား။ ဘယ္ကလွည့္လာတာလဲ။
မိမိ။ ။ နင္တုိ႔အိမ္ပဲတမင္ထြက္လာခဲ့တာ
အိအိ။ ။ အထူးအဆန္းပါလားဆရာၾကီးရယ္။ ဘာမ်ားထူးလုိ႔လဲ။
မိမိ။ ။ ဘာထူးမွာလဲဟာ။ ဒါကဒါပဲေပါ့။
အိအိ။ ။ ဟာ ဆရာၾကီးဟာကလည္း ဘာနားလည္ရမွန္းေတာင္မသိေတာ့ဘူး။
မိမိ။ ။ ဘာနားမလည္စရာရွိသလဲ။ ဒါကဒါပါဆုိေနမွ။ နင္တုိ႔ကလည္းတဆိတ္ရွိနားမလည္တာနဲ႔၊ ပုိ႔စ္ေမာ္ဒန္ေတြဆုိတာနဲ႔၊ ခံစားလုိ႔မရတာနဲ႔။ ဘာေတြေရးမွန္းေျပာမွန္းမသိဘူးဆုိတာနဲ႔။ ဒါဆုိငါျပန္ေတာ့မယ္။
အိအိ။ ။ ဘလုိင္းၾကီးပါလားဆရာၾကီးဟာက။ ကဲပါ ေရာက္လက္စနဲ႔ေတာ့ ေကာ္ဖီေလးဘာေလးေသာက္ရင္း လက္ရွိကမာၻ႕ႏုိင္ငံေရးအေၾကာင္းေလးဘာေလးေျပာသြားပါဦး ဆရာၾကီး။
မိမိ။ ။ နင္တုိ႔ကေတာ့ဒါပဲ။ ေတြ႔ရင္ေမးမယ္ဆုိတာခ်ည္းပဲ။ ငါကလည္းဆရာမလုပ္ရမေနႏုိင္ဆုိတာမ်ဳိးနဲ႔ ေတာ့ေတြ႔ျပီေပါ့။
အိအိ။ ။ အာရပ္အေၾကာင္းေလးစပါလားဆရာၾကီး။
မိမိ။ ။ ယူေအအီးအရင္ကအသြားမ်ားတယ္။ အဘူဒါဘီနဲ႔ဒူဘုိင္းေပါ့။ ခုေတာ့ ကာတာ၊ ေဆာ္ဒီ၊ ဘာရိန္း ေရႊေတြမေရာက္တဲ့ေနရာမရွိ သေလာက္ပါပဲ။ ေစ်းေတြကေတာ့အမ်ဳိးမ်ဳိးေပါ့ဟာ။ သတိထား နင္တုိ႔ဂြင္ရုိက္တဲ့ေကာင္ေတြနဲ႔ေတြ႕ဦးမယ္။
အိအိ။ ။ အာ၊ ဆရာၾကီးကေတာ့လုပ္ေတာ့မယ္။ ရွဳိးေဂ်ာ့မဟုတ္ဘူး။ ဒီမုိကေရစီ၊ ဒီမွဳိကေရစီ။ အေရးထဲလွ်ာေတာင္လိပ္တယ္။
မိမိ။ ။ အံမယ္နင္ကအလာၾကီးပဲ။ ငါကဒါေတြသိပ္သိတာေတာ့မဟုတ္ဘူး။ တတိယလွဳိင္းတုိ႔၊ စတုထၳမလုိင္တုိ႔၊ ပဥၥမမ်ဳိးဆက္တုိ႔ ဆ႒မအာရုံတုိ႔ အလကားဟာေတြပါဟာ။
အိအိ။ ။ လုပ္ပါဆရာၾကီးရယ္။ ဆရာၾကီးရႊီးရင္ နားေထာင္ေကာင္းပါတယ္။ တူနီးရွားကစေျပာပါေနာ္။
မိမိ။ ။ ေအးျငိမ္ျငိမ္နားေထာင္။ ဟုိေမးဒီေမး လူၾကီးမ်က္ႏွာပ်က္ႏုိင္တာမ်ဳိးေတြေရွာင္။ ဒီလုိဟ၊ ဘြဲ႕ရတြန္းလွည္းအေရာင္းသမားေလးရဲ႕လွည္းကုိစည္ပင္ကသိမ္းတယ္ဆုိလား။ ေျပာရရင္ေတာ့ အေျခခံလူ႕အခြင့္အေရးပဲဟ၊ လူေနမွဳစရိတ္ဒါဏ္ကုိကုန္းခံေနရသူေတြအမ်ားၾကီးရွိေနသလုိ၊ ႏုိင္ငံေရးအက်င့္ပ်က္ျခစားမွဳနဲ႔ ေလယာဥ္လေပးစီးႏုိင္တဲ့လူေတြလည္းရွိေနၾကတယ္။ ဒီလုိမေက်နပ္ခ်က္ေတြအျပင္ လြတ္လပ္စြာ ေဖာ္ထုတ္ေျပာဆုိေရးသားခြင့္ဆုိတာေတြမလုပ္ႏုိင္ဘူး။ ျပႆနာက အဲဒီကေန ကုိင္ရုိကုိကူးတယ္။
အိအိ။ ။ သူတုိ႔ေတာ့အဆင္ေျပသြားသား။ ဘင္အလီေကာ မူဘာရက္ေကာ ေအာင္ေဖေနာ္ဆရာၾကီး။
မိမိ။ ။ အဲ ဘာရိန္း၊ ယီမင္၊ ဆီးရီးယားနဲ႔ လစ္ဗ်ားေရာက္ေတာ့ဇတ္လမ္းကတမ်ဳိးေျပာင္းလာတယ္ဟ။ ပြဲကေတာ္ေတာ္နဲ႔မျပတ္ဘူး။ လစ္ဗ်ား၊ ယီမင္ဟာ ျပည္တြင္းစစ္ကုိကူးသြားျပီ။
အိအိ။ ။ ၾကားတယ္ဆရာၾကီး၊ ကဒါဖီဆုိသူ႔တုိင္းျပည္ထဲေတာင္ျပန္ဗုံးၾကဲတယ္ဆုိ။
မိမိ။ ။ ဒီလူကနဂုိထဲကခပ္ေၾကာင္ေၾကာင္။ အရင္ကဆုိ ကဗ်ာေတြဘာေတြေတာင္ေရးဆုိပဲ။ ဟုတ္မွာေပါ့ဟာ ကဗ်ာဆရာဆုိတာေတြကလည္းအနဲနဲ႔အမ်ားေၾကာင္ၾကတာကလား။ အဲအဲ ဘယ္ေရာက္သြားျပီလဲ။ အဲဒီအရွိန္က ေဂ်ာ္ဒန္၊ အုိမန္နဲ႔ ကူ၀ိတ္အထိေရာက္တယ္။ သုိ႔ေသာ္ရုန္းရင္းဆန္ခတ္ ေတာ့မျဖစ္ေတာ့ဘူးေပါ့။ ေရွ႕ကတုိင္ေပးတဲ့ ႏွစ္ခုက တုိ႔အေရးေအာ္ျပီးရင္ ေနာက္ဆုံးတခုကုိ ေအာင္ရမည္ေအာ္ရမယ္ ဆိုတာမ်ဳိးနဲ႔ ျပီးသြားၾကတယ္။
အိအိ။ ။ လုပ္ေတာ့မယ္ဆရာၾကီးကေတာ့။
မိမိ။ ။ ေတာ္လွန္ေရးဆုိတာ မေက်နပ္မွဳကစတာ။ ဒါဘယ္သူျငင္းမလဲ။ မေက်နပ္မွဳဆုိတာက လက္ေတြ႔ဘ၀ကလည္းလာႏုိင္တယ္။ ဆန္ေစ်းၾကီးေတာ့ထမင္းတေန႔ႏွစ္နပ္မစားႏုိင္တာမ်ဳိး။ ျပီးေတာ့စိတ္ကူးသုိ႔ လူမွဳ၀န္းက်င္ေတြကလည္းလာႏုိင္တာပဲ။ ကုိယ္စိတ္ကူးေရးသားေျပာဆုိမွဳကုိလူထဲခ်ျပခြင့္မရတာမ်ဳိး။
အိအိ။ ။ ဟုတ္တယ္။ သူငယ္ခ်င္းတေယာက္ရဲ႕၀ထၳဳစာအုပ္နာမည္ဆုိ ပိတ္ခံရတယ္။
မိမိ။ ။ ဘာမုိ႔လုိ႔ဘာလိမ့္ဟာ။
အိအိ။ ။ ခ်စ္ခ်စ္ကေတာ့ ေန႔ခ်စ္ ညခ်စ္ အခ်ိန္ျပည့္ခ်စ္မွာပဲ တဲ့ ဆရာၾကီး။
မိမိ။ ။ ေအးဟာ ဒီေလာက္ရင္ခုန္ မိန္းေမာဘြယ္ေကာင္းတဲ့ေခါင္းစဥ္က်မွျဖစ္ရပေလ။ ကဲထားေတာ့။ ေစာေစာကေျပာတဲ့အေျခခံေလးေတြဟာ၊ လက္ေတြ႔မေျပလည္မွဳနဲ႔ စိတ္ကူးစိတ္သန္းေတြ ဒီအေျခခံ အခ်က္အလက္ေတြဟာ လူတေယာက္ရယ္လုိ႔ ရခဲတဲ့ ဒုလဘၻမွာ ရပုိင္ခြင့္ေလးေတြပဲ။ လူ႔အခြင့္အေရးဆုိတာ၊ ျပည့္ျပည့္စုံစုံေျပာရရင္ လူသားမွာ ေမြးလာကတည္းက သဘာ၀အေလွ်ာက္ကုိခံစားခြင့္ရွိရမဲ့ အေျခခံလူ႔အခြင့္အေရးေတြဆုိတာတကယ္ရွိသလား မရွိဘူးလား၊ ဒီအေပၚမွာတခ်ဳိ႕သေဘာထားေတြမတူၾကဘူး။
အိအိ။ ။ ဆက္ပါဦးဆရာၾကီး
မိမိ။ ။ ငါတုိ႔ဘယ္ဘက္ရပ္ရင္ေကာင္းမလဲစဥ္းစာၾကည့္ရေအာင္။ ငါတုိ႔မွာလူသားတေယာက္အေနနဲ႔ သဘာ၀အေလွ်ာက္ရပုိင္ခြင့္လူ႔အခြင့္အေရးဆုိတာရွိသလား။ ဒီကစစဥ္းစားမယ္။
အိအိ။ ။ ဟုတ္ကဲ့
မိမိ။ ။ တခ်ဳိ႕က လူ႔အခြင့္အေရးဆုိတာ ဥေရာပ ဥာဏ္အလင္းေခတ္ ရဲ႕တီထြင္မွဳတဲ့ ဒီ႔အရင္ကမရွိဘူးတဲ့။ အခြင့္အေရးတုိ႔ တာ၀န္တုိ႔ဆုိတာ အဲဒီေခတ္ေနာက္ပုိင္း က်မွေပၚလာတဲ့စကားလုံးေတြဆုိတယ္။
အိအိ။ ။ ဒါဆုိ ဒီစကားလုံးေတြက ဂြ်န္ေလာ့ခ္တုိ႔ ေသာမတ္စ္ေဟာ့ဘ္တုိ႔ ရူးဆုိးတုိ႔ ဟ်ဳမ္းတုိ႔ ကန္႔တုိ႔ ကစေျပာ ၾကတာလား။
မိမိ။ ။ ကန္႔ကစစ၊ ဒုတၳာကစစ။ ဘယ္သူကစေျပာေျပာေပါ့ဟာ။ အေတြးအေခၚတခုဟာ ေနာက္က်မွစလုိ႔ ယဥ္ေက်းမွဳမဖြံ႔ျဖဳိးေသးခ်ိန္ကမရွိေသးလုိ႔မုိ႔ လူသားမွာဒီရပုိင္ခြင့္မရွိဘူးဆုိတာေတာ့ဘယ္ျဖစ္သင့္မလဲ။
အိအိ။ ။ အင္းေလ။ လူသားခ်င္းညွာတာမွဳဆုိျပီး၀င္အကူအညီေပးမဲ့ေပၚလစီေတြ၊ မူေတြဟာ ဒီတုိင္းဆုိအလကားျဖစ္ကုန္မွာေပါ့။
မိမိ။ ။ ေအာင္မယ္၊ ညည္းကလဲမေခပါလား။
အိအိ။ ။ ဆရာၾကီးတပည့္ပဲ ဆရာၾကီးရယ္ ဒါေတြဒီလုိေတာ့ရွိတာေပါ့။
မိမိ။ ။ ေရွ႕ဆက္မသြားခင္ရွင္းေအာင္ ဘက္၂ဘက္ရွိေနတယ္ဆုိတာမွတ္ထားဖုိ႔လုိမယ္။ တမ်ဳိးက လူသားရဲ႕ေမြးရာပါအခြင့္အေရးဆုိတာမရွိဘူး။ အခ်ိန္ကာလေဒသေပၚမူတည္ျပီး ယဥ္ေက်းမွဳ ဓေလ့ထုံးတမ္းေတြ အရ လူမွဳသေဘာတူညီခ်က္ (Social Contract) ေပၚမူတည္ျပီးရွိေနတာ။ ဒါက တရုတ္ေတြေျပာေလ့ရွိတာမ်ဳိး။ အာရွတန္ဖုိးတုိ႔၊ အာရွယဥ္ေက်းမွဳဟာ ဖခင္ၾကီးအယူအဆ ဘက္ယိမ္းတယ္ဆုိတာေတြေပါ့။ အစၥလမ္မစ္၀ါဒီ ေတြရဲ႕ဖြင့္ဆုိခ်က္မွာလည္းဒီသေဘာမ်ဳိးဆင္တာေတြရွိတယ္။
အိအိ။ ။ ေနာက္တမ်ဳိးကေတာ့ ယူနီဘာဆယ္လူ႔အခြင့္အေရးေပါ့ေနာ္။
မိမိ။ ။ ဟုတ္တယ္။ က်င္စိန္ေရာ မာမြတ္ေရာ၊ ေမရီေကာ၊ အစၥဘဲေကာ၊ အဗဒူလာေကာ၊ ဖထီးေကာ၊ အမုိးေကာ၊ ဆလုိင္းေကာ၊ ႏုိင္က်င္ထန္းေကာ ဖုိးေခြးေကာ အားလုံးလူ႔အခြင့္ေရးရွိရမယ္။ ငပိစားစား၊ ေပါင္မုန္႔ကုိေထာပတ္သုတ္သုတ္၊ အသားညွပ္ညွပ္၊ ေခါက္ဆြဲျပဳတ္ပဲေသာက္ေသာက္၊
အိအိ။ ။ ရပါျပီဆရာၾကီးရယ္၊ ေမာေနပါဦးမယ္။ လူမ်ဳိးမေရြး ဘာသာမေရြး စားသုံးႏုိင္ပါသည္ ဆုိတာမ်ဳိးေပါ့ေနာ္။
မိမိ။ ။ ဟုတ္တယ္ဟုတ္တယ္။ ငါေျပာတာဆုံးေအာင္နားေထာင္။ နင္၀င္ေျပာတာ ဒန္ေပါက္ ေၾကာ္ညာ နဲ႕တူသြားျပီ။
အိအိ။ ။ ဆရာၾကီး ကုိစကားေထာက္ေပးတာပါ။
မိမိ။ ။ တရုတ္ေတြက ကြန္ဖ်ဴးရွပ္အားကုိးနဲ႔ဒါကုိတင္တာ။ ကြန္ဖ်ဴးရွပ္ကအခ်က္၂ခ်က္ေျပာခဲ့တယ္။ တစ္က လူမွဳအစုအေ၀း (Community) ဟာအေျခခံယူနစ္တဲ့။ ႏွစ္ ဒီယူနစ္ထဲလူတဦးခ်င္းစီက၀င္ပူးေပါင္းဖုိ႔ဆုိတာ တန္ဖုိး၂ခုကုိဂရုစုိက္ရမယ္။ ရင္ နဲ႔ လီ လုိ႔ဆုိတယ္။
အိအိ။ ။ အဓိပၸါယ္ေလးလုပ္ပါဦးဆရာၾကီး။ ဘာလဲ ရင္နဲ႔တင္ဆုိတာ။
မိမိ။ ။ ရင္နဲ႔လီ ပါဆုိေနမွ၊ နီးစပ္ေအာင္ေျပာရရင္ ဆႏၵ ren (virtue of care) နဲ႔ မွ်တမွဳ li (virtue of balance) လုိ႔ဆုိတယ္။ အကကုိနမူနာေပးျပီးရွင္းတယ္။ လုိရင္းကေတာ့ လူတေယာက္ဟာသူ႔ လူ႔အဖြဲ႔အစည္းနဲ႔အဆင္ေျပဖုိ႔အတြက္၊ အဲဒီလူ႔အဖြဲ႔အစည္းရဲ႕အေနအထားေပၚမူတည္ျပီး ဆႏၵကုိမွ်တမွဳနဲ႔ေပါင္းစပ္ေနထုိင္ရမယ္ဆုိတဲ့သေဘာ။ နင္ေျပာခ်င္တာေလွ်ာက္ေျပာလုိ႔မရဘူး။ လြတ္လပ္စြာေဖာ္ထုတ္ ေျပာဆုိပုိင္ခြင့္ဆုိတာ လူ႔အဖြဲ႔အစည္းတည္ျငိမ္မွဳကိုငဲ့ရမယ္ဆုိတာမ်ဳိး။
အိအိ။ ။ တရုတ္ကကြန္ဖ်ဴးရွပ္ဆုိေတာ့ အစၥလမ္ေတြက မုိဟာမက္ေပါ့ေနာ္ ဆရာၾကီး။
မိမိ။ ။ ဟုတ္တယ္။ သူတုိ႔မွာ အူမာ (Umma) ဆုိတာရွိတယ္။ လူမွဳအစုအေ၀းကုိပဲေျပာတာ။ မတူတဲ့ကုိးကြယ္မွဳနဲ႔ယုံၾကည္မွဳေတြ အတူယွဥ္ေနႏုိင္ဖုိ႔ဆုိတာ ကုိယ္ကကုိယ့္အခြင့္အေရးကုိပဲေျပာေနလုိ႔မရဘူး။ လူတုိင္းက ကုိယ့္ယုံၾကည္မွဳ အယူ၀ါဒကုိ ဦးစားေပးျပီးေျပာေန မယ္ဆုိရင္ ကုိယ္လက္ခံထားတဲ့အခ်က္ကုိ သူမ်ားအယူအဆထက္သာတယ္ဆုိတာမ်ဳိးလုပ္ေနရင္ မျဖစ္ဘူး။ ဒီေတာ့ အေပးအယူလုပ္ေနႏုိင္ရမယ္။ သူနဲ႔ကုိယ္နဲ႔ညွိယူရတာ။ ငါ့အခြင့္အေရးငါလြတ္လပ္စြာေဖာ္ထုတ္ေျပာဆုိမယ္ဆုိတာမ်ဳိးမရဘူးတဲ့။ ကမာၻနဲ႔အ၀ွမ္း တေျပးညီလူ႔အခြင့္အေရးဆုိတာမရွိဘူးဆုိတယ္။
အိအိ။ ။ သူတုိ႔ေျပာတာလည္းဟုတ္သလုိလုိပဲေနာ္။
မိမိ။ ။ ေအး။ ဒီလုိသေဘာတူညီမွဳေတြနဲ႔ အေပးအယူတဲ့ျပီး လူ႔အဖြဲ႔အစည္းေတြဟာ တည္ျငိမ္တယ္ သာယာတယ္ ဆုိရင္ ငါလည္းသေဘာတူတာေပါ့။ ဒါေပမယ့္ လူမွဳအစုအေ၀းေတြမွာအဲသလုိထိမ္းေက်ာင္းႏုိင္တဲ့ အစြမ္းမရွိဘူး။ သဘာ၀အရကုိ မ်ဳိးကြဲ ေတြရွိလာရင္ အားသာမွဳတခုကေတာ့လုိလာတာပဲ။ လုိခ်င္လာၾကတာပဲ။
အိအိ။ ။ ဒီေတာ့ လူသားအားလုံးတေျပးညီရွိသင့္တဲ့ လူ႔အခြင့္အေရးဆုိတာသတ္မွတ္ဖုိ႔လုိလာတယ္လုိ႔ ဆရာၾကီးလက္ခံလုိက္တယ္ေပါ့။
မိမိ။ ။ ဒါေပါ့ဟ။ မဟုတ္ရင္ အားၾကီးတဲ့ေကာင္က အားနည္းတဲ့ေကာင္ကုိ လုံျခဳံေရးတုိ႔ တည္ျငိမ္မွဳတုိ႔ဗန္းျပျပီး ဒါမေျပာနဲ႔ ဟုိဟာမလုပ္နဲ႔ ဒီေကာင္ေတာ့ျပန္လႊတ္လုိ႔မျဖစ္ေသးဘူး ဆုိတာေတြလုပ္ကုန္မွာေပါ့။ အေၾကာင္းျပေကာင္းေအာင္ရွာျပီး အင္အားနဲ႔ထင္ရာလုပ္ေတာ့တာ။
အိအိ။ ။ မွန္လုိက္ေလဆရာၾကီးရယ္။
မိမိ။ ။ ဒီေတာ့ ယေန႔ အာရပ္ကမာၻနဲ႔ေျမာက္အာဖရိက အုံၾကြေတာ္လွန္ေရးေတြမွာ လူ႔အခြင့္အေရးဆုိတာရွိတယ္လုိ႔သတ္မွတ္ရင္ အာဏာရွင္ေတြဟာ တရားဥပေဒေၾကာင္းအရအာဏာပုိင္အစုိးရနဲ႔ ဒီမုိကရက္တစ္လူ႔အဖြဲ႔အစည္း ဆုိတာေတြကုိေရြးရမယ္။ လူ႔အခြင့္အေရးဆုိတာမရွိဘူး။ လူေတြဟာလူမွဳအဖြဲ႔အစည္းေတြ ထဲဒီလုိပဲညွိႏဳွိင္းေနထုိင္သြားၾကရတာပါဆုိရင္ေတာ့ ႏုိင္ငံေရးစားပြဲ၀ုိင္းေပၚမွာအေျဖရွာမလား။ လမ္းေပၚဆႏၵျပပြဲေတြကုိရင္ဆုိင္မလား။ ျပည္တြင္းစစ္လား။ တခုခုေတာ့ေရြးရမွာပဲ။
အိအိ။ ။ ရွင္းတယ္၊ ရွင္းတယ္။ ဆရာၾကီး ကေကာဘာသေဘာက်သလဲ။ ဘယ္ဘက္ကလဲ။
မိမိ။ ။ ငါတခုေျပာခ်င္တယ္။ နင္ကုိယ့္ဘာသာျပန္ေမးၾကည့္။ နင္ကအားၾကီးသူဘက္မွာေရာက္ေနတယ္။ အားနဲသူေတြကုိ လူေတြေမြးလာကတည္းကဘာတန္းတူအခြင့္အေရးမွမရွိဘူး။ အေျခအေနအရဒီလုိပဲအဆင္ေျပသလုိသတ္မွတ္ျပ႒ာန္းတဲ့သေဘာတူညီခ်က္ေတြကုိပဲလက္ခံထားၾကရတာဆုိျပီး သူတုိ႔ကုိ ၾကည့္ေကာင္းေအာင္ေျပာျပီး ကုိယ္ထင္ရာလုပ္ေနတာကုိ တရားတယ္သတ္မွတ္ျပီးေနမလား။ ဒါမွမဟုတ္ ကုိယ္ကအားနဲသူဘက္မွာရွိေနတယ္။ အားၾကီးသူက ေစာေစာကလုိဆင္ေျခေတြေပးျပီး အခုလုိငါတုိ႔ေျပာသလုိေန၊ လြတ္လပ္ခြင့္ဆုိတာမထုိက္ရင္မရေသးဘူး။ အခ်ိန္တန္ေတာ့ ႏြားပိန္ကန္လိမ့္မေပါ့လုိ႔ေျပာျပီး နင္ကထမင္းမ၀လုိ႔အဟာရျပတ္ေနခ်ိန္မွာ သူတုိ႔ကႏုိင္ငံျခားေစ်း၀ယ္ထြက္ ေဆးကုသြားေနတာမ်ဳိးကုိလက္ခံမလား။ ငါ့ရဲ႕ဘယ္တုန္းကမွန္းမသိတဲ့ ဘ၀ေပးကုသုိလ္ပဲ၊ ကံမေကာင္းလုိ႔ဆုိျပီး ဘယ္မွာမွသုံးမရတဲ့အေတြးအေခၚမ်ဳိးနဲ႔ ျငိမ္ခံံေနမလား။ သူမ်ားေတြစလုိ႔အဆင္ေျပတယ္ထင္မွေနာက္က ၀င္ေယာင္မွာလား။ နင္ကငါစမဲ့အခ်ိန္ေစာင့္ေနခ်ိန္မွာ ငါကလည္းနင္စမဲ့အခ်ိန္ေစာင့္ေနလုိ႔ကေတာ့ ေန႔ဘက္ကုန္းလုပ္ ညဘက္ကုိရီးယားကားၾကည့္ျပီး ေသမဲ့အခ်ိန္ေစာင့္ၾကဖုိ႔ပဲ။
ငါတုိ႔ ဒါကုိျပတ္ေအာင္ေတြး၊ ဆုံးျဖတ္၊ တဘက္ဘက္ကတိတိက်က်ရပ္၊ ဒႆနလုိလုိ ။ နတ္ကသလုိလုိ၊ အူေၾကာင္ၾကားအေတြးအေခၚေတြဖယ္ထုတ္။ တကယ္အလုပ္လုပ္ၾကရမဲ့အခ်ိန္ ေရာက္ေနျပီ။
ငါတုိ႔ လူျဖစ္လာရတဲ့အခြင့္အေရးနဲ႔ ဆုံးရွဳံးေနတဲ့ လူသားဂုဏ္ရည္ကုိ ျပန္ရယူဖုိ႔အခ်ိန္ေရာက္ေနျပီ။

KZေက
Ref. Are there natural human rights? IHT May 29’ 2011

၄။ စီသုံးလုံး ႏွင့္ မီးသုံးေထာင့္

ခုပုိ႔စ္သည္
၁။နိဒါန္း ၂။ၾကားခံကာလကုန္ဆုံးျခင္း ၃။ကုိယ္ပုိင္အင္အား၊သီးျခားလူ႔အဖြဲ႔အစည္းမ်ားႏွင့္မဟာဗ်ဴဟာ တုိ႔၏အဆက္ျဖစ္ပါသည္။ ျပာေျခြခြက္ငါးပုိင္းႏွင့္ ကဗ်ာတပုဒ္ၾကားခံသြားသျဖင့္ ျပန္အစေဖာ္ေပးျခင္းပါ။
.........................................
ကုိလူ။ ။ တခုေစာဒကတက္ခ်င္တယ္။ ဒီျပႆနာေတြက ႏုိင္ငံသားေတြခ်င္းမွာရွိေနတာမလား။ ဘယ္ျပင္ပကႏုိင္ငံတခုခု ကလာျပီးအုပ္ခ်ဳပ္ထားလုိ႔ျဖစ္တာမွမဟုတ္တာ။ ကုိယ့္အခ်င္းခ်င္းအခ်ိန္ယူ ညွိႏွဳိင္းလုိက္ရင္ေျပလည္ မလာႏိုင္ဘူးလား။
ကုိမူ။ ။ ဒီအေတြးအေခၚကသဘာ၀ေတာ့က်ပါတယ္။ သုိ႔ေသာ္လက္ေတြ႔မွာ ခင္ဗ်ားဘက္ကဘာအားသာခ်က္ အင္အားခုိင္မာမွဳမရွိဘဲ၊ ဒီလမ္းေၾကာင္းကုိမေမွ်ာ္ကုိးႏုိင္ဘူး။ ျပီးေတာ့ လက္ေတြ႔မွာ ေဆြးေႏြးတယ္ဆုိတာ တရားမွ်တမွဳအတုိင္း ျဖစ္ေအာင္ တဘက္နဲ႔တဘက္ညွိႏွဳိင္းယူၾကတာမ်ဳိးမဟုတ္ဘူး။ သူ႔အက်ဳိးစီးပြားနဲ႔ ကုိယ့္အက်ဳိးစီးပြားကုိ သူ႔အင္အား၊ ကုိယ့္အင္အားထဲမွာ ခ်ိန္ျပီးယူၾကရတာ။ ဒါကုိလည္းသေဘာေပါက္ႏုိင္မွ ဒီေဆြးေႏြးပြဲက တရားမွ်တမွဳမွမရွိပဲဆုိတာမ်ဳိးနဲ႕ေနာက္ပုိင္းလန္ထြက္မသြားမွာ။
ကုိလူ။ ။ ဒါဆုိကုိယ့္အင္အားမေကာင္းပဲ ေဆြးေႏြးဖုိ႔မျဖစ္ႏုိင္ဘူးဆုိခ်င္တာလား။
ကုိမူ။ ။ က်ေနာ္တုိ႔ စီႏွစ္လုံးၾကားကသြားႏုိင္မွ ေနာက္ထပ္စီတလုံးကုိရပါမယ္။ ပူးေပါင္းမွဳ (Cooperation) နည္းတူ ယွဥ္ျပဳိင္မွဳ (Competition) ကလည္းလုိတယ္။ ဒါမွ ၾကားအေျဖတခု (Compromise) ကုိရမယ္။
ကုိလူ။ ။ ကုိယ့္မွာအင္အားနဲေနတဲ့အခါမ်ဳိးဆုိရင္၊ သူ႔မွာ အင္အားၾကီးျပီး အတင္းဖိႏွိပ္ေနတာမ်ဳိးဆုိရင္ ဘယ္လုိ ယွဥ္ျပဳိင္မလဲ။
ကုိမူ။ ။ ဒါေပါ့ ခင္ဗ်ားမွာအင္အားမရွိရင္ ယွဥ္ျပဳိင္လုိ႔လဲမရသလုိ၊ ပူးေပါင္းလုိ႔လည္းမရပါဘူး။ ဒီေတာ့အင္အားလုိခ်င္ရင္တည္ေဆာက္ေပါ့။ သူ႔မွာအင္အားရွိတယ္ဆုိေပမယ့္ စံနစ္တုိင္းမွာ အားနည္းခ်က္ရွိတယ္။ အာဏာရွင္စံနစ္ဟာ ခုိင္မာတဲ့ဖြဲ႔စည္းပုံတခုနဲ႔အုပ္ခ်ဳပ္တဲ့ အစုိးရေတြလုိ သက္ဆုိးမရွည္ပါဘူး။ ကုိယ့္အင္အားကုိတည္ေဆာက္၊ တခ်ိန္တည္းမွာ တဘက္စံနစ္ရဲ႕ အားနည္းခ်က္ကိုျမင္ေအာင္ၾကည့္ျပီး အလုပ္လုပ္တတ္ဖုိ႔လုိတယ္။ လူတဦးခ်င္းစီရဲ႕အင္အားဟာ ဒီလုိအေျခအေနမွာအားကုိးအားထားမျပဳႏုိင္ဘူး။ လူမွဳအသင္းအပင္းေတြ ဖြဲ႔စည္းႏုိင္ရမယ္။
ကုိလူ။ ။ ပုံမွန္မွာကေတာ့ဗ်ာ က်ေနာ္တုိ႔ျမင္ေနတာက ဒီမုိကရက္တစ္အင္အားစုေတြရဲ႕အားနည္းခ်က္ပဲ။ ခုခင္ဗ်ားကတမ်ဳိးဆိုလာျပန္ေတာ့ အာဏာရွင္စံနစ္ရဲ႕အားနည္းခ်က္ဆုိတာေတြကုိေရာ နဲနဲအက်ယ္ေျပာစမ္းပါဦး။
ကုိမူ။ ။ အာခ်ိလိကုိသူ႔အေမက ေမွာ္ျမစ္ထဲႏွစ္ျပီး အႏၱရယ္ေတြမရွိေအာင္လုပ္တုန္းက သူ႔ဖ၀ါးႏွစ္ဘက္က ကုိင္ျပီးႏွစ္ခဲ့ရတယ္။ အာခ်ိလိဟာတကုိယ္လုံးေတာ့ သန္မာ၊ ေဘးကင္းရန္ရွင္းေပမဲ့ ဒီဖ၀ါးႏွစ္ဘက္မွာေတာ့ အားနဲခ်က္ရွိေနခဲ့တယ္။
ကုိလူ။ ။ အင္း ဂရိပုံေဟာဆရာနဲ႔လာေတြ႔ျပီကုိး။ အာခ်ိလိဖေနာင့္ကဘာေတြမ်ားလည္း အက်ဥ္းခ်ဳပ္ေလးေျပာစမ္းပါဦး။
ကုိမူ။ ။ ပထမအခ်က္က အာဏာေၾကာင့္ျဖစ္တာ။ အဖြဲ႔အစည္းကအမိန္႔နဲ႔ေမာင္းႏွင္ေနတာဆုိေတာ့ ေအာက္ေျခမွာတခုခုအဆင္မေျပျဖစ္ေပမယ့္ အထက္ကုိသတင္းအမွားေတြေပးတတ္တယ္။ ဒါကုိမွီျပီးခ်တဲ့ဆုံးျဖတ္ခ်က္အမွားေတြရွိမယ္။ လူနဲစုက ဆုံးျဖတ္ခ်က္အမ်ားၾကီးေပးေနရေတာ့ အမွားအယြင္းေတြမ်ားလာတယ္။ လြန္ကဲတဲ့ထိန္းခ်ဳပ္မွဳႏွင့္စည္းမ်ဥ္းေတြေၾကာင့္အုပ္ခ်ဳပ္ေရးယႏၱယား စြမ္းေဆာင္ရည္က်ဆင္းလာတယ္။ အုပ္စုတြင္းအားျပဳိင္မွဳေတြရွိမယ္။ အာဏာရွင္ဆုိေတာ့ ဘာမဆုိလုိရာျပ႒န္းႏုိင္တယ္။ ဒီေတာ့တခုမၾကဳိက္ရင္ေနာက္တခုအလြယ္ေျပာင္းလုိက္တယ္။ အသစ္ျဖစ္လာတဲ့ပုံစံတခုဟာ အေဟာင္းတုန္းကရွိတဲ့အေျခအေနနဲ႔ ဆန္႔က်င္သြားျပီးအလြယ္တကူျပန္ညွိႏွဳိင္း လုပ္ေဆာင္ဖုိ႔ေတြခက္လာတယ္။ ဒါေတြစုေတာ့ လူထုမွာ အက်ပ္ အတည္းေတြ ၾကီးလာတယ္။ အယုံအၾကည္မဲ့ မွဳေတြမ်ားလာတယ္။ ဒါေတြဟာတကုိယ္လုံးသံခ်ပ္ကာ၀တ္စုံနဲ႔ေတာင့္တင္းခုိင္မာေနတဲ့ အာခ်ိလိရဲ႕ဖေနာင့္ေတြပဲ။
ကုိလူ။ ။ ဒါေတြသိတာေတာ့ဟုတ္ပါျပီ။ ဘယ္ပုံအသုံးခ်ျပီး ဘာေတြဆက္လုပ္ရမွာလည္း။
ကုိမူ။ ။ သီအုိရီအရေျပာရင္ေတာ့ မီးၾတိဂံ (Fire Triangle) ဆုိတာရွိတယ္။ ႏုိင္ငံေရးနဲ႔ေတာ့မဆုိင္ဘူး။ သုိ႔ေသာ္နမူနာေပးလုိ႔ရတယ္။ အဆက္အစပ္ရွိေနတယ္။
ကုိလူ။ ။ ဘာလဲ ေလ (Air)၊ ေလာင္စာ (Fuel) နဲ႔ မီးခတ္ျခင္း (Ignition) ကိုေျပာခ်င္တာလား။
ကုိမူ။ ။ ဟုတ္တယ္။ လူေတြေျပာၾကတယ္။ မီးပြားေလးတခ်က္က်တာနဲ႔ ေတာက္ေလာင္ေတာ့မွာပဲဆုိတာ။ က်ေနာ္ကေတာ့ဒီလုိမျမင္ဘူး။ မီးပြားကအျမဲက်ေနတာ။ အေပၚမွာေျပာခဲ့တဲ့ အာဏာရွင္စံနစ္ရဲ႕အားနဲခ်က္ဟာ ေန႔စဥ္ဘ၀ကုိ မီးခတ္ေစတယ္။ သုိ႔ေသာ္ မေတာက္ဘူး။
ကုိလူ။ ။ ဘာလုိေနလုိ႔လည္း။
ကုိမူ။ ။ မွန္တဲ့အခ်ဳိးတခု (Correct ratio) လုိေနတယ္။ ေလနဲ႔ေလာင္စာရဲ႕မွန္တဲ့အခ်ဳိးတခုေပါ့။ ပုံမွန္မွာေတာ့က်ေနာ္တုိ႔၀န္းက်င္မွာ ေလ ပဲရွိတယ္။ အတုိင္းအတာတခုရွိတဲ့လွဳံ႕ေဆာ္မွဳ (ေလာင္စာ) သြင္းမေပးႏုိင္ရင္ ဘာမွျဖစ္လာမွာမဟုတ္ဘူး။ အတုိင္းအတာတခုမွာ ေလထုဟာ ေလာင္စာအေနအထားကုိ ေျပာင္းလာမယ္။ ျပီးရင္ခင္ဗ်ား အခ်ဳိးတခုစရျပီ။
ကိုလူ။ ။ ဒါဆုိ မီးခတ္တာနဲ႔ စေတာက္ျပီဆုိပါေတာ့။
ကုိမူ။ ။ ရုိးရုိးအခ်ဳိးနဲ႔ေတာ့မရဘူး။ က်ေနာ္ေျပာထားတယ္ အခ်ဳိးမွန္ရဖုိ႔လုိတယ္။ ေလမ်ားေနရင္လည္း မေလာင္ဘူး။ ဂ်စ္ကားေတြျမဳိ႕ထဲတက္ေမာင္းမယ္။ အေၾကာ္ခံဆီျဖစ္ေအာင္ ပလတ္စတစ္ထဲ့မယ္။ မတန္တဆတက္ေနတဲ့ အိမ္၊ ေျမ၊ ေရႊေတြလုိက္၀ယ္မယ္။
ကိုလူ။ ။ ဆုိလုိတာက အေျခအေနေတြကုိ သူနဲ႔လုိက္ေလွ်ာညီေထြျဖစ္ဖုိ႔ ျပင္ဆင္ေနထုိင္တယ္ေပါ့။
ကုိမူ။ ။ မွန္တယ္။ ဘြဲ႔ရတေယာက္က ႏုိ္င္ငံျခားထြက္ျပီးအိမ္အကူလုပ္ဖုိ႔ထိကုိစဥ္းစားလာရေတာ့တယ္။ ဒါက်ေနာ္အျပစ္ေျပာေနတာမဟုတ္ဘူး။ ခင္ဗ်ားျမင္သာေအာင္ၾကဳိးစားရွင္းေနတာပါ။ လူရယ္လို႔ျဖစ္လာရင္ လူ႔ဘ၀ထဲရပ္တည္ဖုိ႔အတြက္ အေျခခံစား၀တ္ေနေရးအတြက္ အသက္ေမြး၀မ္းေၾကာင္းလုပ္ငန္းတခုေတာ့ လုပ္ၾကရတာပဲ။
ကိုလူ။ ။ ေလာင္စာမ်ားေတာ့ေကာဘာျဖစ္တုန္းဗ်။ မ်ားေလေကာင္းေလမဟုတ္လား။
ကုိမူ။ ။ သဘာ၀သိပၸံအရေတာ့မေလာင္ပါဘူး။ က်ေနာ္တုိ႔စဥ္းစားေနတဲ့ကိစၥမွာေတာ့ မင္းမဲ့စရုိက္ေတြ၀င္လာ ႏုိင္တဲ့အထိပြဲၾကမ္းသြားႏုိင္တာမ်ဳိးနဲ႔ နမူနာေပးခ်င္တယ္။
ကိုလူ။ ။ နားေထာင္လုိ႔ေတာ့မဆုိးဘူးပဲဗ်။ ဒီေတာ့ အခ်ဳိးမွန္ဖုိ႔ဘာလုပ္ရမလဲ။
ကုိမူ။ ။ ေက်ာ္ၾကားသက္ေရာက္မွဳ (Band Wagon Effect) ကုိနားလည္ဖုိ႔လုိမယ္။ ဒါမွ က်ေနာ္တုိ႔ရဲ႕ လူမွဳအမူအက်င့္မွ်ေျခေတြ ဘယ္လိုေရြ႕သြားသလဲဆုိတာသိျပီးမွ ခင္ဗ်ားေျပာတဲ့အခ်ဳိးမွန္ကိစၥကုိ ဆက္ေျပာလုိ႔ရမယ္။
ကိုလူ။ ။ ေဟ့လူ။ ခုခင္ဗ်ားေျပာေနတာဟာ ခင္ဗ်ားအယူအဆေတြလား။ ပညာရွင္ေတြအယူအဆကုိ ျဖတ္၊ညွပ္၊ကပ္လုပ္ျပီး ဆရာၾကီးစတုိင္ဖမ္းေနတာလား။
ကုိမူ။ ။ အၾကမ္မဖက္လွဳပ္ရွားမွဳနဲ႔ဆုိင္တဲ့စာတမ္းေတြ၊ ဒီမုိကေရစီေရးလွဳပ္ရွားမွဳနဲ႔ဆုိင္တဲ့ သမုိင္းေတြ စာတမ္းေတြ၊ ဂိမ္းသီအုိရီ စာအုပ္စာတမ္းေတြနဲ႔ပါတ္သက္ျပီး ပညာရွင္ေတြေရးသားေ၀ဖန္ ထားတာေတြကုိက်ေနာ္ၾကဳိးစားျပီး ေလ့လာပါတယ္။ က်ေနာ္တန္းလက္ခံႏုိင္တာရွိသလုိ၊ ဘ၀င္မက်ႏုိင္တာေတြလည္းေတြ႕ရပါတယ္။ အဲဒါေတြကုိ က်ေနာ္တုိ႔ျဖတ္သန္းျမင္ေတြ႔လာရတဲ့ သမုိင္းေနာက္ခံေပၚတင္ျပီးဆုံးျဖတ္တာလည္းရွိသလုိ၊ တျခားဆန္႕က်င္ဘက္ သုိ႔ အျပဳိင္အယူအဆ စာအုပ္စာတမ္းေတြရွာျပီးေတာ့လည္း စီစစ္ၾကည့္ပါတယ္။ ျပီးေတာ့က်ေနာ္ခုလုိခင္ဗ်ားနဲ႔ေျပာၾကည့္တာပါပဲ။
ကယ္ရီေကးခ်ားအရုပ္ေတြလုိေပါ့ဗ်ာ။ ခင္ဗ်ားပုံကုိဆြဲတာပဲ ခင္ဗ်ားပုံနဲ႔ေတာ့မတူဘူး။ သုိ႔ေသာ္ခင္ဗ်ားမဟုတ္ဘူးလုိ႔လည္းမေျပာႏုိင္ဘူးေပါ့။ ေျခေျချမစ္ျမစ္ရွိတဲ့ အၾကံဥာဏ္နဲ႔ ေ၀ဖန္ေရးေတြရရင္ က်ေနာ္အေလးတယူျပန္လည္ေဆြးေႏြးဖုိ႔ လက္ခံဖုိ႔အဆင္သင့္ပါ။
ကိုလူ။ ။ ဟုတ္ပါျပီ။ တခုေလာက္ေတာ့ထပ္ေမးပါရေစဦး။ ခုက်ေနာ္ျမင္ေနရသေလာက္က ေတြ႔ဆုံညွိႏွဳိင္းဖုိ႔ ကုိ ခင္ဗ်ားကလက္ခံခ်င္ပုံမရဘူး။ တျခားလမ္းေၾကာင္းတခုကိုဆြဲတင္ခ်င္ေနပုံပဲ။
ကုိမူ။ ။ ေဆြးေႏြးႏုိင္ရင္ေတာ့အေကာင္းဆုံးေပါ့ဗ်ာ။ သုိ႔ေသာ္ ခုေနမွာျဖစ္ဖုိ႔မရွိဘူး။ ျပီးေတာ့ ဒီမုိကေရစီၾကားခံကာလထဲမွာ က်ေနာ္တုိ႔ေရာက္မေနဘူး။ စစ္နဲ႔တပါတီပုံစံေျပာင္းထားတဲ့ ဗဟုိကအာဏာခ်ဳပ္ကုိင္မွဳတမ်ဳိးပဲ။ ဒါကုိရင္ဆုိင္ဖုိ႔ လုိအပ္တဲ့သေဘာတရားနဲ႔ လုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြကုိ အရင္ရွင္းၾကည့္ေနတာပါ။
ကိုလူ။ ။ ေအာ္၊ ဒါမွအာဏာရွင္ကုိလက္ေတြ႔က်က်ရင္ဆုိင္ဖုိ႔ မဟာဗ်ဳဟာခ်မွတ္ႏုိင္မယ္လုိ႔ခင္ဗ်ား ဆုိခ်င္တာလား။
ကုိမူ။ ။ ေရရွည္ မဟာဗ်ဳဟာ လုိ႔ေျပာလာျပီဆုိရင္ အာဏာရွင္တုိက္ဖ်က္ေရးဆုိတာထက္ ဒီမုိကေရစီတည္ေဆာက္ေရး အထိပါၾကဳိျမင္ထားဖုိ႔ေတာ့လုိမယ္။ ေရွ႕မွာက်ေနာ္တုိ႔ေျပာခဲ့တယ္။ အာဏာရွင္စံနစ္ကုိ ရင္ဆုိင္ဖုိ႔အျပင္ ဒီမုိကေရစီၾကားခံကာလနဲ႔ ေပါင္းစည္းေရးအခက္အခဲေတြကုိပါ ၾကဳိမတြက္ထားရင္ အာဏာရွင္စံနစ္ဟာျပဳိက်သြားျပီးခါမွ ပုံစံတမ်ဳိးနဲ႔ျပန္ပတ္လာႏုိင္တယ္။ ဒီမုိကေရစီ ေရးအခက္အခဲေတြကုိပါၾကဳိတြက္ထားတဲ့ ဗ်ဳဟာမွာ ပုိျပီးလွဳပ္ရွားရလြယ္တဲ့အဆင့္ကစလုိ႔ရေစတယ္။ ႏွစ္ခုသတိထားဖုိ႔လုိတယ္။ တခုက ဒီသေဘာကုိနားမလည္တဲ့ တက္ၾကြလွဳပ္ရွားသူေတြဘက္က ေ၀ဖန္သံေတြရွိလာႏုိင္တယ္။ ေနာက္တခုက ေရရွည္မဟာဗ်ဳဟာ ရွိေနယုံနဲ႔မျပီးေသးဘူး။ ဒီေက်ာရုိးေပၚမွာပဲ ျဖစ္လာႏုိင္ေျခအစီအစဥ္ (Contingency Plan) နဲ႔ အေရးေပၚတုန္႔ျပန္အစီအစဥ္ (Emergency Response Plan) ေတြလည္းရွိဖ႔ုိလုိတယ္။

KZေက

၃။ ကုိယ္ပုိင္အင္အား၊ သီးျခားလူမွဳအဖြဲ႔အစည္းမ်ား ႏွင့္ မဟာဗ်ဳဟာ

ကုိလူ။ ။ ခင္ဗ်ားဟာကသမုိင္းေၾကာင္းအခ်က္အလက္ေတြကမ်ားေနတယ္။
ကုိမူ။ ။ အင္း၊ ဒီလုိေပါ့ဗ်ာ။ တခ်ဳိ႕ေနရာမ်ားၾကေတာ့လည္းအခ်က္အလက္ေတြကုိျပန္လွန္ၾကည့္ ဖုိ႔လုိလာတာကုိး။
ကုိလူ။ ။ တတိယလွဳိင္းကုိနဲနဲရွင္းစမ္းပါဦး။ ဟန္တင္တန္က ဒီမုိကေရစီလွဳိင္းတခုျပီးရင္ တန္ျပန္လွဳိင္းလာတယ္ ဆုိျပီးေဖာ္ထုတ္လာတယ္။ သမုိင္းကုိ ထီဂဏန္းတြက္သလုိ ဂြင္ေဖာ္သလုိလုပ္ေနတာမ်ဳိးျဖစ္မေနဘူးလား။
ကုိမူ။ ။ ကမာၻ႕ႏုိင္ငံေရး၊ ယဥ္ေက်းမွဳ၊ ဒီမုိကေရစီေရးစတာေတြမွာ သူ႔ရဲ႕သုံးသပ္ခ်က္နဲ႕ေကာက္ခ်က္ေတြ အေရးပါတာေတာ့အမွန္ပါ။ ဘာေၾကာင့္တန္ျပန္လွဳိင္းေတြရွိလာရသလဲဆုိတာ အေၾကာင္းရွိပါတယ္။ အစကစေတြးၾကည့္ရေအာင္ေလ။
လူေတြအုပ္စုလုိက္ဖြဲ႕လွည့္လည္ေနထုိင္ျပီး ဘုံပုိင္ဆုိင္မွဳထားတဲ့ သမုိင္းဦးဘုံေျမေခတ္ကေနျပီး ၊ တေနရာမွာအတည္တက်ေနထုိင္ ျပီးျမဳိ႕ျပႏုိင္ငံေတြဖြဲ႔တည္လာႏုိင္ခဲ့တယ္။ အုပ္စုကေနႏုိင္ငံျဖစ္လာျပီး လူ႔သမုိင္းဟာ သူ႔ေခတ္နဲ႕သူဖြံျဖဳိးလာခဲ့တယ္။ ဘုံပုိင္ဆုိင္မွဳကေန ပုဂၢလိကပုိင္ဆုိင္မွဳ။ အုပ္စုအၾကီးအကဲကေန အစုိးရ ဆုိျပီးအေျပာင္းအလဲေတြရွိလာခဲ့တယ္။ လူတဦးခ်င္းစီရဲ႕လုိအင္ကုိ လူ႕အဖြဲ႕အစည္းနဲ႔အဆင္ေျပေအာင္ ဥပေဒေတြထုတ္ျပန္ျပီး ထိန္းညွိလာရတယ္။ ဒီကေနတခါ ႏုိင္ငံကုိအုပ္ခ်ဳပ္သူက ေခတ္လုိအပ္ခ်က္နဲ႔ ေလွ်ာ္ညီေအာင္ ဥပေဒကုိအသစ္ျပင္ဆင္ဖြဲ႔စည္းတာ၊ ဥပေဒကုိႏုိင္ငံသား ေတြလုိက္နာမွဳရွိမရွိ ေစာင့္ၾကည့္ေလ့လာျပီး ေဖာက္ျပန္ရင္ သက္ဆုိင္တဲ့ျပစ္ဒါဏ္ေတြခ်မွတ္တာ။ ႏုိင္ငံသားေတြရဲ႕ အျခားစီးပြားေရး၊ လူမွဳေရး ႏုိင္ငံေရးစတာေတြကို အဆင္ေျပေအာင္လုပ္ရတာေတြအားလုံးမွာ အစုိးရကအခရာက်လာတယ္။ ဒါေတြအားလုံးလုပ္ပုိင္ခြင့္ အာဏာပါ၀ါကုိ တတ္ကၽြမ္းနားလည္တဲ့၊ သမာသမတ္က်တဲ့ သူေတြလက္ထဲခြဲေ၀ေပးႏုိင္တဲ့ ႏုိင္ငံေရးနဲ႔အုပ္ခ်ဳပ္ေရးစံနစ္ေတြကိုရွာေဖြလာၾကတယ္။
ကုိလူ။ ။ လက္ရွိမေတာ့ ႏုိင္ငံေရးစံနစ္ေတြမွာ ဒီမုိကေရစီကုိအေကာင္းဆုံအျဖစ္ သတ္မွတ္လာၾကတယ္ ဆုိပါေတာ့။
ကုိမူ။ ။ ကမာၻ႔သမုိင္းရဲ႕ျဖစ္ျပီး ျဖစ္ဆဲ ျဖစ္ရပ္ေတြကုိၾကည့္ရင္ ဒီလုိေျပာႏုိင္လာတယ္ေပါ့။
ကုိလူ။ ။ ဒီေတာ့
ကုိမူ။ ။ ဒါေပမဲ့ ကမာၻ႔သမုိင္းကုိျပန္ၾကည့္ျပန္ေတာ့ ႏုိင္ငံေတြဟာ တေျပးညီဖံြ႕ျဖဳိးလာၾကတာမဟုတ္ဘူး။ ဆုိေတာ့ အေနာက္ႏုိင္ငံ အထူးသျဖင့္ ဥေရာပႏုိင္ငံေတြဟာ သဘာ၀သိပၸံပညာ ကုိအရင္နားလည္ျပီး အသုံးခ်လာႏုိင္ခဲ့တယ္။ နယ္ေျမသစ္ေတြရွာေဖြလာၾကတယ္။ နယ္ေျမခ်ဲ႕ထြင္မွဳေနာက္မွာ ကုိလုိနီနယ္ခ်ဲ႕စံနစ္ကကပ္ပါလာခဲ့တယ္။ ဒီစံနစ္ရဲ႕ရုိက္ခ်က္ဟာျပင္းထန္လြန္းေတာ့ သူ႕အရွဳိးရာေတြကုိဒီကေန႕ အထိျမင္ရဆဲပဲ။
ကုိလူ။ ။ က်ေနာ္ေတာ့ ခင္ဗ်ားဘာေျပာခ်င္တာလည္းဆုိတာကိုခုထိမဖမ္းႏုိင္ေသးဘူး။
ကုိမူ။ ။ ကုိလုိနီစံနစ္ကေန က်ေနာ္တုိ႔လြတ္လပ္ေရးစစ္ပြဲေတြဆင္ႏြဲခဲ့ရတယ္။ ဒီစစ္ပြဲေတြဟာ ကမာၻနဲ႔အ၀ွမ္းျဖစ္ခဲ့ၾကတယ္။ ကမာၻစစ္ၾကီးေတြနဲ႔အဆက္အစပ္ရွိခဲ့တယ္။ စစ္ပြဲေတြကဘာေတြကုိေပးသလဲ။
ကုိလူ။ ။ က်ေနာ္ၾကားဘူးတာကေတာ့ ပီ၃လုံးေပါ့ေလ။ ကဗ်ာဆရာ (Poet)၊ ညခင္းဆည္းဆာပ်ဳိျဖဴ (Prostitute) နဲ႔ ဆင္းရဲမြဲေတမွဳ (Poverty) လုိ႔ဆုိၾကတယ္။
ကုိမူ။ ။ ဒါကတပုိင္းေပါ့ေလ။ စစ္ပြဲေတြ၊ အထူးသျဖင့္ ကုိလုိနီလြတ္ေျမာက္ေရးစစ္ပြဲေတြ ဟာ စစ္တပ္ေတြကုိ ႏုိင္ငံရဲ႕အေရးအပါဆုံး အဖြဲ႔အစည္းေတြအျဖစ္ ျမွင့္တင္ေပးခဲ့တယ္။ တဘက္မွာ ကုိလုိနီျပဳခံရတဲ့ႏုိင္ငံေတြဟာ ကိုလုိနီဘ၀ကလြတ္ေျမာက္အျပီးမွာ ႏွစ္မ်ားစြာ တပါးကႊ်န္အျဖစ္ေနခဲ့ၾကရာက ကုိယ့္အခ်ဳပ္အခ်ာအာဏာပုိင္ဘ၀ ေရာက္တဲ့အခါ ႏုိင္ငံျပန္လည္ထူေထာင္ေရး နဲ႔ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး၊ ေတြမွာ အေတြ႕အၾကဳံနဲခဲ့တာအျပင္ အာဏာခြဲေ၀မွဳေတြမွာပါ အဆင္မေျပျဖစ္ခဲ့ရာက ျပည္တြင္းစစ္ေတြကုိဆက္ခဲ့ၾကတယ္။ အမ်ဳိးသားစည္းလုံးမွဳ ျပဳိကြဲသြားခဲ့တယ္။
ကုိလူ။ ။ ဒီေတာ့ ဒါေတြနဲ႔ဒီမုိကေရစီ ဘယ္လုိဆက္စပ္ေနလုိ႔လဲ။
ကုိမူ။ ။ ၁၉၇၄ ေပၚတူဂီမွာစခဲ့တဲ့ တတိယလွဳိင္းမွာ ေပၚတူဂီနဲ႔စပိန္ဟာ အာဏာရွင္စံနစ္ကုိအဆုံးသတ္ခဲ့ျပီး ဒီမုိကေရစီကုိအခ်ိန္တုိအတြင္းမွာေအာင္ျမင္ေအာင္ကူးေျပာင္းႏုိင္ခဲ့တာမွာ တျခားႏုိင္ငံေတြနဲ႔ဘာကြာ သြားခဲ့လုိ႔လဲ။
ကုိလူ။ ။ ခင္ဗ်ားဘာဆုိလုိခ်င္တာလည္း။ ဒီႏုိင္ငံေတြဟာ ကုိလုိနီနယ္ခ်ဲ႕သူေတြျဖစ္ခဲ့လုိ႔၊ ကုိလုိနီျပဳခံရသူေတြလုိ အေပၚမွာေျပာခဲ့တဲ့အခက္အခဲေတြမရွိခဲ့လုိ႔လား။
ကုိမူ။ ။ ေယ်ဘူယ ဆုိရရင္ေတာ့ ႏုိင္ငံေတြတခုနဲ႔တခုၾကားမွာအေျခခံျပည့္စုံမွဳျခင္းမတူၾကဘူး။ ဒါဟာ အာဏာရွင္စံနစ္ကေန ဒီမုိကေရစီကုိသြားမဲ့လမ္းေၾကာင္းေပၚမွာရွိတဲ့ ျဖတ္သန္းရမဲ့ကာလနဲ႔အခက္အခဲေတြ ကုိသတ္မွတ္တဲ့အဓိကအေၾကာင္းအရင္းထဲကတခုပဲ။
ကုိလူ။ ။ ေကာင္းျပီ။ ဒါဆုိရင္ က်ဳပ္ကေတာ့ခင္ဗ်ားလုိေ၀့၀ုိက္မေျပာတတ္ဘူး။ က်ဳပ္တုိ႔ႏုိင္ငံေကာ ဒီၾကားခံကာလကိုျဖတ္သန္းဖုိ႔ဘာေတြလုိေနသလဲ။ ဘယ္ေလာက္အခ်ိန္ေပးရမလဲ။
ကုိမူ။ ။ ခင္ဗ်ားေမးတဲ့ေမးခြန္းကုိက်ေနာ္လည္းတခ်ိန္လုံးကုိယ့္ဘာသာျပန္ေမးေနတာပဲ။ တခုရွိတယ္ခင္ဗ်ားေမးခြန္းကနဲနဲေလာ ေနသလုိပဲ။ က်ေနာ္တုိ႔ဟာခုၾကားခံကာလထဲကိုေရာက္ေနျပီလား။ ဒါက်ေနာ္ေသခ်ာေပါက္မေျပာႏုိင္ေသးဘူး။
ကုိလူ။ ။ က်ေနာ္တုိ႔ဟာ လူထုတရပ္လုံးအတည္ျပဳေပးလုိက္တဲ့ အေျခခံဥပေဒနဲ႔ ေရြးေကာက္ပြဲတခုကိုျဖတ္သန္းျပီးခဲ့ျပီ။ တရား၀င္ႏုိင္ငံေရးပါတီေတြရွိေနျပီ။ အစုိးရသစ္တရပ္ကုိဖြဲ႔စည္းျပီးျပီ။ ေနာင္ငါးႏွစ္မွာတၾကိမ္ ေနာက္ထပ္ေရြးေကာက္ပြဲတခုထပ္လာေတာ့မယ္။ ဒီေတာ့ဒါ ဒီမုိကေရစီကုိသြားေနတဲ့ ၾကားခံကာလမဟုတ္ဘူးလား။
ကုိမူ။ ။ က်ေနာ္တုိ႔တခုခ်င္းေျပာၾကတာေပါ့။ ဒီမုိကေရစီဆုိတာမွာ ေရြးေကာက္ပြဲကအခရာပဲ။ သူရွိမွ အုပ္ခ်ဳပ္ခံျပည္သူဟာ သူသေဘာက်လက္ခံတဲ့ အုပ္ခ်ဳပ္သူကုိကုိယ္တုိင္ေရြးခ်ယ္ႏုိင္မယ္။ သုိ႔ေပမဲ့လ႔ုိ ေရြးေကာက္ပြဲေတြပုံမွန္လုပ္ေနရုံနဲ႔ေတာ့ ဒီမုိကေရစီလုိ႔ေျပာဖို႔မလုံေလာက္ဘူးဆုိတာပဲ။ ေရွ႕မွာက်ေနာ္တုိ႔ ေျပာခဲ့ပါတယ္။
ကုိလူ။ ။ ေစာေစာကခင္ဗ်ားေျပာလုိက္တာျပန္ဆက္ဗ်ာ။ ဘာေၾကာင့္ခုအေျခအေနကုိ ၾကားခံကာလေျပာဖုိ႔ခင္ဗ်ားတြန္႔ဆုတ္ေနရတာလည္း။
ကုိမူ။ ။ က်ေနာ္တုိ႔တခုသတိထားရမွာက လူနဲ႔သူ႔အျပဳအမူ ဟာအာဏာနဲ႔ ပတ္သက္လာတဲ့အခါ အစုိးမရတတ္ဘူး။ ဒါေၾကာင့္ပဲ လူကိုထိန္းခ်ဳပ္ဖုိ႔ စံနစ္ေကာင္းတခုကုိရွာေဖြခဲ့ၾကတာ သမုိင္းသက္ေသပါ။ ခု အဲသည္စံနစ္တခုရွိမေနဘူး။ ယုတ္စြအဆုံး အဲသည္စနစ္တခု ၀င္လာေအာင္ လမ္းေၾကာင္းေပးေနတဲ့ အေျခအေနေတြကုိလည္းမေတြ႔ရဘူး။
ကုိလူ။ ။ ဒီေတာ့က်ေနာ္တုိ႔ခုဘယ္ေနရာကုိေရာက္ေနသလဲ။ ဒီမုိကေရစီကုိညင္ညင္သာသာနဲ႔ ျမန္ျမန္ဆန္ဆန္သြားဖုိ႔ ဘာလုပ္ဖုိ႔လုိသလဲ။ ဒါဟာလက္ေတြ႔လည္းက် အေျခခံလည္းက်တဲ့ ေမးခြန္းတခုျဖစ္မယ္ထင္တယ္။
ကုိမူ။ ။ အင္း သတိလည္းထားေျဖရမဲ့ ေမးခြန္းတခုေပါ့။ က်ေနာ္ဒီေမးခြန္းကုိၾကဳးိစားမေျဖခင္ ၾကဳိသိဖုိ႔လုိမယ္ထင္တာေတြကုိ အပုိင္းႏွစ္ပုိင္းခြဲေျပာၾကည့္ရေအာင္။
ကုိလူ။ ။ လုပ္စမ္းပါေလ။
ကုိမူ။ ။ အာဏာရွင္စံနစ္နဲ႔ သက္ဆုိင္တာတခ်ဳိ႕ကုိအရင္ေျပာၾကည့္မယ္၊ ျပီးရင္ ဒီမုိကေရစီၾကားခံကာလနဲ႔ ေပါင္းစည္းမွဳ ဆုိတာေတြကုိဆက္မယ္။
ကုိလူ။ ။ ဒါဆုိပထမတခု ကုိခုပဲစလုိက္ရေအာင္။
ကုိမူ။ ။ အာဏာရွင္စံနစ္တခုကလြတ္ေျမာက္ဖုိ႔ အခ်က္၃ခ်က္လုိတယ္။
၁။ ကုိယ့္အားကုိယ္ကုိးရမယ္။ ကုိယ့္ကုိယ္ကုိ ယုံၾကည္မွဳရွိဖုိ႔လုိတယ္။ ကုိယ့္အင္အားကုိကုိယ္တုိင္တည္ေဆာက္ရမယ္။
၂။ သီးျခားလူမွဳအသင္းအပင္းအဖြဲ႔အစည္းေတြကုိအားေကာင္းေအာင္လုပ္ထားဖုိ႔လုိတယ္
၃။ ေရရွည္ထိေမွ်ာ္ၾကည့္ထားတဲ့ မဟာဗ်ဳဟာ အစီအစဥ္တခုရွိေနရမယ္
ပထမအခ်က္က သေဘာတရား ဒါကုိေၾကလည္ဖုိ႔လုိတယ္။ ျပီးရင္ ၂နဲ႔၃ မွာ လက္ေတြ႔အလုပ္လုပ္ရမွာေတြရွိ လာတယ္။

KZေက

၂။ ၾကားခံကာလကုန္ဆုံးျခင္း

အထက္ပါအျဖစ္အပ်က္မ်ားကုိအႏွစ္ခ်ဳပ္ၾကည့္လွ်င္ ၁၉၇၀ ျပည့္ႏွစ္မ်ားမွ ၁၉၉၀ ျပည့္ႏွစ္မ်ားအတြင္း ကမာၻၾကီး၏ေနရာေဒသ ၇ခုတြင္ကမာၻ႔ႏုိင္ငံေရး ေျမမ်က္ႏွာသြင္ျပင္ ကိုအေျပာင္းအလဲျဖစ္ေစသည့္ အျဖစ္အပ်က္မ်ားကုိေတြ႔ရေပမည္။
၁။ ၁၉၇၀ႏွစ္လည္ႏွစ္မ်ား တြင္ဥေရာပေတာင္ပုိင္း၏ လက္ယာအာဏာရွင္အစုိးရမ်ားက်ဆုံးျခင္း
၂။ ၁၉၇၀ျပည့္ေႏွာင္းပုိင္းမွ ၁၉၈၀ျပည့္ေႏွာင္းပုိင္း မ်ားအတြင္းလက္တင္အေမရိကတြင္ စစ္အာဏာရွင္စံနစ္ က်ဆုံးျပီး အရပ္သားအစုိးရမ်ားတက္လာျခင္း
၃။ ၁၉၈၀ျပည့္လယ္ေႏွာင္းႏွစ္မ်ား အေရွ႕ႏွင့္ေတာင္ အာရွႏုိင္ငံမ်ားတြင္ အာဏာရွင္စံနစ္အေျခခံယုိင္နဲ႔လာျခင္း
၄။ ၁၉၈၀ျပည့္ႏွစ္ကုန္မ်ားတြင္ အေရွ႕ဥေရာပႏုိင္ငံမ်ားတြင္ ကြန္ျမဴနစ္အာဏာရွင္စံနစ္ပ်က္စီးသြားျခင္း
၅။ ၁၉၉၁ တြင္ဆုိဗီယက္အင္ပါယာျပဳိကြဲအျပီး ႏုိင္ငံ ၁၅ႏုိင္ငံကြဲထြက္လာျခင္း
၆။ ၁၉၉၀ မွ ၉၅ အတြင္းမွာပင္ ဆပ္အာဖရိကႏုိင္ငံမ်ားတြင္တပါတီအာဏာရွင္စံနစ္မ်ားနိမ့္ပါးလာျခင္း
၇။ ၁၉၉၀ ျပည့္ႏွစ္မ်ားအတြင္း အားနဲေသာ္လည္း သိသာေသာလြတ္ေျမာက္ေရးလွဳပ္ရွားမွဳမ်ားအေရွ႕အလယ္ပုိင္း ေဒသမ်ားတြင္ ေပၚထြန္းလာျခင္း
စသည္တုိ႔ျဖစ္သည္။
၁၉၈၀ ျပည့္ႏွစ္မ်ား အေမရိကကုိျပန္ၾကည့္လွ်င္ ေရဂင္အစုိးရျဖစ္ျပီး ႏုိင္ငံျခားေရး၀န္ၾကီးသည္ ေဂ်ာ့ရွဳဇ္ျဖစ္သည္။ US အစုိးရ၏ႏုိင္ငံျခားေရးေပၚလစီသည္သဘာ၀က်စြာပင္ တတိယလွဳိင္းဒီမုိကေရစီေရစီးကုိ တြန္းအားေပးရန္ ျဖစ္ခဲ့သည္။ အဓိပၸါယ္ဖြင့္ဆုိခ်က္မ်ားအရ အဆုိပါကာလအပုိင္းအျခားကုိ အာဏာရွင္စံနစ္မ်ားမွ ဒီမုိကေရစီကူးေျပာင္းမွဳအခ်ိန္ကာလအျဖစ္ သတ္မွတ္ခဲ့ ၾကေသာ္လည္း အေျခခံယူဆခ်က္တြင္ အက္ေၾကာင္းမ်ားထင္လာခဲ့သည္။
ႏုိင္ငံအခ်ဳိ႕ (ပုိလန္၊ ဟန္ေဂရီ၊ ခ်က္၊ အက္စတုိးနီးယား၊ ဆလုိေဗးနီးယား၊ ခ်ီလီ၊ ဥရုေဂြး နွင့္ ထုိင္၀မ္) တုိ႔သည္ ၾကားခံကာလကုိအခက္အခဲမ်ားျဖင့္ေက်ာ္ျဖတ္လာခဲ့ျပီး အခ်ဳိ႕ႏုိင္ငံမ်ား( ယူေမးနီးယား၊ ဘူေဂးယီးယား၊ မက္ဆီကုိ၊ ဘရာဇီး၊ ဂါနာ၊ ဖိလစ္ပုိင္ ႏွင့္ ေတာင္ကုိရီးယား) တုိ႔တြင္ ဒီမုိကေရစီအာရုဏ္ဦးကုိျမင္ေတြ႕ရရန္ ပုိမုိခက္ခဲစြာအားထုတ္ခဲ့ရေပသည္။ အမ်ားစုႏုိင္ငံမ်ားမွာ ဒီမုိကေရစီစံႏွဳန္းမ်ား ျပည့္၀စြာေပၚထြန္းမလာခဲ့ပဲ အာဏာရွင္အင္အားမ်ား ျပန္လည္ခုိင္မာလာခဲ့ရာ ပညာရွင္မ်ားက တခုခုတိက်စြာ သတ္မွတ္ရန္မလြယ္ေသာ ႏုိင္ငံေရးနယ္ (political gray zone) မ်ားေပၚထြက္လာခဲ့သည္။ နမူနာအခ်ဳိ႕မွာ ဥဘက္ကစ္စတန္၊ တာမင္နစ္စတန္၊ ဘီလာရုစ္ ႏွင့္ တုိဂုိတုိ႔ျဖစ္သည္။
ဂေရးဇုန္ဟုသတ္မွတ္ခံရသျဖင့္ အာဏာရွင္စံနစ္အစစ္လည္းမဟုတ္ ဒီမုိကေရစီ ကုိလည္းအျပည့္မသြားႏုိင္သည့္ သေဘာျဖစ္သည္။ အတုိက္အခံအတြက္ အကန္႔အသတ္ႏွင့္ႏုိင္ငံေရးနယ္မ်ား၊ အရပ္ဘက္လူ႔အဖြဲ႔အစည္းမ်ား၊ ေရြးေကာက္ပြဲမ်ား ႏွင့္ ဒီမုိကရက္တစ္အဖြဲ႔အစည္းမ်ားေပၚထြန္းလာခဲ့သည္။
Thomas Crothers (၀ါရွင္တန္အေျခစုိက္ ႏုိင္ငံတကာျငိမ္းခ်မ္းေရးအဖြဲ႔အစည္းတခု၏ ဒုဥကၠ႒၊ ဒီမုိကေရစီေရးလွဳပ္ရွားမွဳ၏အေရးပါေသာ စာအုပ္စာတမ္းမ်ားျပဳစုထားသူ) က ၂၀၀၂ တြင္သူျပဳစုခဲ့ေသာ ၾကားခံပါရာဒုိင္းျပီးဆုံးျခင္းစာတမ္း (The end of transition paradigm) တြင္ မီးခုိးေရာင္နယ္တြင္ ထင္ရွားေသာႏုိင္ငံေရးသြင္ျပင္ ႏွစ္ခုေပၚထြန္းခဲ့သည္ဆုိျပီး မထိေရာက္ေသာလူမ်ားစု၀ါဒ (feckless pluralism) မဟုတ္လွ်င္ တပါတီၾကီးစုိးေသာႏုိင္ငံေရး (Dominant-Power Politics) ဟုအမည္ေပးခဲ့သည္။ အာဏာရွင္စံနစ္မွ ဒီမုိကေရစီသု႔ိသြားသည့္ ၾကားခံကာလ (transition period) ကုန္ဆုံးသြားျပီဟုလည္း ေကာက္ခ်က္ခ်ခဲ့သည္။
လက္တင္အေမရိကႏုိင္ငံအမ်ားစု (နီဂြာဂါရာ၊ အီေကြေဒါ၊ ပနားမား၊ ဟြန္ဒူရပ္ ႏွင့္ ဘုိလီးဗီးယား) ကြန္ျမဴနစ္ႏုိင္ငံေဟာင္းမ်ား (မုိဒုိဗာ၊ ေဘာ့စနီးယား၊ အယ္ေဘးနီးယား ႏွင့္ ယူကရိန္း)၊ အာရွတြင္ နီေပါ၊ အာဖရိကတြင္ မာဒါဂါစကာ တုိ႔သည္ သည္ Feckless Pluralism ထဲတြင္ရွိျပီး ဘရာဇီး၊ အာဂ်င္တီးႏွင့္ ဟူးဂုိးေခ်းဗက္၏ ဗင္နီဇြဲလား၊ ရုိေမးနီးယား၊ ဘူေဂးရီးယား၊ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္၊ ထုိင္းႏွင့္ မြန္ဂုိးလီးယား တုိ႔မွာ နယ္ျခားမ်ဥ္းေပၚတြင္ လစ္ဘရယ္စံႏွဳန္းအျပည့္ရရန္ ရုန္းကန္ေနရဆဲျဖစ္သည္။
တဘက္တြင္ အစုိးရႏွင့္ အာဏာရပါတီကြဲျပားမွဳမရွိသည့္ Dominant-Power Politics ကုိေတြ႔ရသည္။ ႏုိင္ငံပုိင္ေငြေၾကး၊ မီဒီယာ၊ အလုပ္အကုိင္၊ တရားစီရင္ေရး တုိ႔ကုိတပါတီထဲကသုံးဆြဲထားၾကသည္။ အမ်ားအားျဖင့္ အာဏာရွင္ႏုိင္ငံ အမ်ားစု မွာ တပါတီအားၾကီးသည့္ႏုိင္ငံေရး အေနအထားေထာင္ေခ်ာက္ထဲ သု႔ိသာသက္ဆင္းခဲ့ၾကရသည္။ ကင္မရြန္း၊ တန္ဇန္းနီးယား၊ ဂါဘြန္၊ ကင္ညာ၊ ဇမ္ဘီယာ၊ ကြန္ဂုိ၊ အဇာဘုိင္ဂ်န္၊ ေဂ်ာ့ဂ်ီယာ၊ ကာဇက္စတန္၊ ေမာ္ရုိကုိ၊ ေဂ်ာ္ဒန္၊ အယ္ဂ်ီးရီးယား၊ အီဂ်စ္၊ ယီမင္၊ အီရန္၊ မေလးရွား၊ ကေမာၻဒီးယား ႏွင့္ ဆုိဗီယက္ကြဲထြက္ႏုိင္ငံတုိ႔မွာအဆုိပါသာဓကမ်ား ျဖစ္ေပသည္။ အခ်ဳိ႕မွာအလြန္ကန္႔သတ္ခံထားရသည့္ႏုိင္ငံေရးဂြင္သာရွိသျဖင့္ အာဏာရွင္စံနစ္သာသာမွ်သာျဖစ္သည္။
Feckless Pluralism သည္ ႏုိင္ငံေရးလြတ္လပ္မွဳပုိရွိ၊ ပုံမွန္ေရြးေကာက္မ်ားရွိျပီး၊ အာဏာသည္ ႏုိင္ငံေရးပါတီမ်ားအတြင္း လွည့္လည္ေနေသာ္လည္း ျခစားမွဳမ်ား လက္သင့္ရာအခြင့္အေရးေပးမွဳမ်ား ႏွင့္ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးယႏၱယားတြင္မတည္ျငိမ္မွဳမ်ားရွိေနသည္။ Dominant Power Politics တြင္ အကန္႔အသတ္မ်ားလြန္းေသာ ႏုိင္ငံေရးလွဳပ္ရွားမွဳဂြင္သာရွိျပီး အာဏာရွင္စံနစ္သာသာမွ်သာျဖစ္သည္။ ပညာရွင္အခ်ဳိ႕ကေတာင္အာဖရိကႏွင့္ရုရွားကုိ ထုိအုပ္စုအတြင္းအတုိးတက္ဆုံးအျဖစ္သတ္မွတ္ထားေသာ္လည္း အတုိက္အခံအင္အားစုအားေကာင္းလာရန္မွာမူ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာၾကာရွည္ဦးမည္ဟု အကဲျဖတ္ခဲ့ၾကသည္။
သုိ႔ေသာ္ အဆုိပါသတ္မွတ္ခ်က္ႏွစ္မ်ဳိးစလုံးတြင္ ႏုိင္ငံေရးတည္ျငိမ္မွဳမ်ားရွိေနေသးသည္။ Feckless Pluralism တြင္ ႏုိင္ငံအာဏာသည္ ခ်ိန္သီးသဖြယ္ပါတီတခုမွ တခုသုိ႔ကူးေျပာင္းေနခဲ့ျပီး Dominant Power Politics တြင္ အာဏာရပါတီက လူထုကုိ ဖိအားအေလွ်ာ့အတင္းကစားျပီး အတုိက္အခံပါတီႏွင့္ အင္အားစုမ်ားအား ႏုိင္ငံေရးၾကဳိးတန္း ေပၚလမ္းေလွ်ာက္ခုိင္းထားႏုိင္ခဲ့ေပသည္။
သုိ႔ေသာ္ အဆုိပါပုံစံမ်ားသည္ထာ၀ရတာရွည္ခံမည္ေတာ့မဟုတ္ေပ။ ယူကရိန္းသည္ Dominant Power Politics မွ Feckless Pluralism သုိ႔ ၁၉၉၀ ျပည့္ႏွစ္မ်ားတြင္ကူးေျပာင္းလာႏုိင္ျပီး ဆီနီေဂါသည္ ၂၀၀၀ျပည့္ႏွစ္တြင္ အတုိက္အခံပါတီအာဏာရခဲ့ျပီး Feckless Pluralism သုိ႔ လစ္ဘရယ္ဒီမုိကေရစီ စံႏွဳန္းမ်ားဆီသုိ႔ပင္ ေျပာင္းလဲလာႏုိင္ခဲ့သည္။
ဒီမုိကေရစီအသြင္ကူးေျပာင္းႏုိင္ငံအမ်ားစုသည္အဆုိပါပုံစံႏွစ္ခုအတြင္းသက္ဆင္းခဲ့သည္ဆုိေသာ္လည္း အင္ဒုိနီးရွား၊ ႏုိင္ဂ်ီးရီးယား၊ ဆာဘီးယား ႏွင့္ ခရုိေအးရွားတုိ႔မွာ သီးျခားပုံစံမ်ားျဖစ္ထြန္းေနသျဖင့္ အုပ္စုႏွစ္ခုစလုံး ႏွင့္အက်ဳံးမ၀င္ျဖစ္ေနခဲ့သည္။ ကြန္ဂုိ၊ လစ္ေဘးရီးယား ႏွင့္ ဆုိမာလီတုိ႔မွာ ၁၉၉၀ ျပည့္ေနာက္ပုိင္းမ်ားတြင္ အေျပာင္းအလဲအခ်ဳိ႕ေဖာ္ေဆာင္ခဲ့ေသာ္လည္း ႏုိင္ငံတြင္းလူမွဳျပႆနာမ်ား ႏွင့္ ႏုိင္ငံေရးမတည္ျငိမ္မ်ား ၾကီးစုိးလြန္းသျဖင့္ ဒီမုိကေရစီေဖာ္ေဆာင္ေရးလမ္းေၾကာင္းတြင္းသုိ႔ပင္ ခ်ဥ္းကပ္ႏုိင္ျခင္းမရွိခဲ့ေပ။

KZေက

၁။ နိဒါန္း

၁၉၇၄။ ၄၈ ႏွစ္သက္တမ္းရွိသည့္ေပၚတူဂီအာဏာရွင္ကုိစစ္တပ္ကျဖဳတ္ခ်ခဲ့သည္။ ေနာက္သုံးလၾကာေတာ့ ဂရိ မွာ စစ္အာဏာရွင္စံနစ္ျပဳိလဲသည္။ ၁၉၇၅ ေရာက္ေတာ့ ဖရန္စစ္စကုိ စပိန္မွာေသဆုံးျပီး သူ႕ရဲ႕ ၃၆ႏွစ္ အာဏာရွင္စံနစ္ တခန္းရပ္သည္။ ေနာက္သုံးႏွစ္အတြင္း လက္တင္အေမရိကမွာ စစ္အုပ္ခ်ဳပ္ေရးေတြ ျဖည္းျဖည္းခ်င္းဆုတ္ခြာေနသည္။ ဂါနာနဲ႔ႏုိင္ဂ်ီးရီးယားမွာစစ္တပ္ကေရြးေကာက္ခံအရပ္သားအစုိးရေတြကို ေနရာေပးသည္။ ဒီႏွစ္ႏုိင္ငံမွာ အေျခအေနေတြကျပန္မတည္မျငိမ္ျဖစ္ေနေပမဲ့ လက္တင္အေမရိက အလယ္ပုိင္းႏွင့္ေတာင္ပုိင္း မွာဒီမိုကေရစီစံႏွဳန္းေတြစျပီးအထုိင္က်လာခဲ့သည္။
၈၃ မွာတူရကီ၊ ၈၆ မွာဖိလစ္ပုိင္၊ ၈၇ မွာေတာင္ကုိရီးယား ျပီးေတာ့ ဟန္ေဂရီ ျပီးေတာ့ အေရွ႕ဥေရာပ၊ ၁၉၈၉ ၏အထင္ကရ ဘာလင္တံတုိင္း၊ ၉၀ ကစျပီးအာဖရိကတုိက္မွာဒုတိယလြတ္ေျမာက္ေရးလွဳပ္ရွားမွဳမ်ား (ပထမက ကုိလုိနီေအာက္ကရုန္းထြက္ရတဲ့ လြတ္လပ္ေရးလွဳပ္ရွားမွဳကိုဆုိလုိသည္) အျပီး ၁၉၉၄ တြင္ ၄၇ ႏုိင္ငံရွိသည့္ဆပ္ဆာဟာရန္အာဖရိက (Sub-Saharan Africa) ၏ ၃၈ ႏုိင္ငံတြင္ပါတီစံုေရြးေကာက္ပြဲေတြက်င္းပ လာႏုိင္ခဲ့သည္။ (ေယဘူယ်ဖြင့္ဆုိခ်က္တြင္ Sub-Saharan Africa ဆုိသည္မွာ ဆာဟာရသဲကႏၱာရ၏ ေတာင္ပုိင္းအာဖရိကႏုိင္ငံအားလုံးကို ဆုိလုိသည္။ ေျမာက္ပုိင္းအာဖရိကကုိ အာရပ္ကမာၻထဲသုိ႔သြင္းသည္။)
ျပီးေတာ့ ဆုိဗီယက္ျပည္ေထာင္စုျပဳိကြဲသြားျပီး ဒီမုိကေရစီႏုိင္ငံသစ္မ်ားေပၚထြန္းခဲ့သည္။

၁၀စုႏွစ္ ၂ခုအတြင္းဒီမုိကေရစီႏုိင္ငံမ်ားေပၚထြန္းလာခဲ့ရာ အဆုိပါအေျခေနမ်ားအားလုံးကုိျခဳံျပီး ဟန္တင္တန္က တတိယလွဳိင္း (the third wave) ဟုအမည္ေပးသည္။ ကမာၻေပၚတြင္ဒီမုိကေရစီလွဳပ္ရွားမွဳ လွဳိင္းမ်ားေပၚထြန္းခဲ့ရာ ပထမလွဳိင္း (၁၉ရာစုအေစာပုိင္း)၊ ဒုတိယလွဳိင္း (ဒုတိယကမာၻစစ္အျပီး) ႏွင့္ တန္ျပန္လွဳိင္းမ်ားရွိခဲ့ျပီး ၁၉၇၄ ေပၚတူဂီ ကစခဲ့သည့္ တတိယလွဳိင္းသည္ ၁၀စုႏွစ္ ၂ခုနီးပါးအရွိန္ရခဲ့ျပီး အားေပ်ာ့လာခဲ့သည္။
တတိယလွဳိင္းအစတြင္ ဒီမုိကေရစီ၃၉ႏုိင္ငံရွိရာမွ ၁၉၈၀မွာ ၅၂ႏုိင္ငံျဖစ္ျပီး ၁၉၉၀ မွာ ၇၆ ႏုိင္ငံျဖစ္လာခဲ့သည္။
ဒီမုိကေရစီႏုိင္ငံသစ္မ်ားေပၚထြန္းလာခဲ့သည္ဆုိေသာ္လည္း မူလလက္ေဟာင္း စက္မွဳထြန္းကားျပီး ၾကြယ္၀ေသာအေနာက္၏ လစ္ဘရယ္ဒီမုိကေရစီ စံႏွဳန္းမ်ားအတုိင္းေတာ့ျဖစ္မလာခဲ့။ လြတ္လပ္ျပီး မွ်တေသာပုံမွန္ေရြးေကာက္ပြဲမ်ားမွာ ဒီမုိကေရစီ၏အေျခခံစံႏွဳန္းျဖစ္ေသာ္လည္း လစ္ဘရယ္ဒီမုိကေရစီစံႏွဳန္းတြင္ လူတဦးခ်င္းစီအခြင့္အေရး၊ အရပ္ဘက္လူ႔အဖြဲ႔အစည္း၊ ပါတီအဖြဲ႔အစည္း၊ စစ္ဘက္ကုိအရပ္ဘက္အစုိးရဖြဲ႔စည္းပုံ ေအာက္တြင္ထားရွိျခင္း၊ တရားဥပေဒစုိးမုိးမွဳ၊ ခုိင္မာေသာအင္စတီက်ဳးရွင္းမ်ား ပါ၀င္သည္။
သုိ႔ျဖစ္၍ လစ္ဘရယ္စံႏွဳန္းအျပည့္မရွိေသးသည့္ အဆုိပါဒီမုိကေရစီႏုိင္ငံမ်ားကုိ ေရြးေကာက္ခံဒီမုိကေရစီ ႏုိင္ငံမ်ားဟုနာမည္ေပးၾကသည္။ သုိ႔ေသာ္ ပညာရွင္မ်ားၾကားတြင္ပင္ အေခၚအေ၀ၚမ်ားႏွင့္ပတ္သက္ျပီး သေဘာညီၾကေသးသည္ေတာ့မဟုတ္။

တတိယလွဳိင္းအျပီး ဒီမုိကေရစီႏုိင္ငံသစ္မ်ားေပၚထြန္းလာခဲ့သျဖင့္ ဒီမုိကေရစီသည္ ကမာၻ႔ႏုိင္ငံအမ်ားစု၏ ေရြးခ်ယ္မွဳျဖစ္လာခဲ့သည္။ သုိ႔ေသာ္ ျပီးခဲ့ေသာဆယ္စုႏွစ္မ်ားအတြင္း တူရကီ၊ ပါကစၥတန္၊ ပီရွဳး၊ ဘရာဇီး၊ အီေကြေဒါႏွင့္ ဇမ္ဘီယာစသည့္ တတိယလွဳိင္းဒီမုိကေရစီႏုိ္င္ငံမ်ားတြင္သာမက အိႏိၵယ၊သိရိလကာၤ၊ ကုိလံဘီယာႏွင့္ ဗင္နီဇြဲလားတုိ႔တြင္ လြတ္လပ္ခြင့္မ်ားေလွ်ာ့နည္းလာခဲ့သည္။ ထုိ႔အျပင္ေဒသေပၚမူတည္ ျပီး ဒီမုိကေရစီ၏စံႏွဳန္းအေလွ်ာ့အတင္းကုိလည္းေတြ႔ရျပန္သည္။ ဥေရာပအေနာက္ကုိ ရာႏွဳန္းျပည့္ယူလွ်င္ အေမရိကသည္ ၈၉% ၊ အေရွ႕ဥေရာပသည္ ၆၉% ၊ အာရွပိစိဖိတ္တြင္ ၆၃% ႏွင့္ အာဖရိကတြင္ ၃၄% ဟုအၾကမ္းျဖင္းခန္႔မွန္းၾကေပသည္။ တတိယလွဳိင္းသည္ ဒီမုိကေရစီစံႏွဳန္းအေနျဖင့္ က်ယ္ျပန္႔မွဳရွိခဲ့ေသာ္လည္း နက္ရွဳိင္းမွဳတြင္ေတာ့အားနည္းခဲ့သည္။ သု႔ိျဖစ္၍အဆုိပါ ေရြးေကာက္ခံဒီမုိကေရစီႏုိင္ငံမ်ားကုိ လစ္ဘရယ္ ဒီမုိကေရစီ စံႏွဳန္း အျပည့္ရေစမည့္ျဖစ္စဥ္တရပ္လုိအပ္လာသည္။
အေရးၾကီးဆုံးလုိအပ္ခ်က္မွာအစုိးရအပါအ၀င္ ႏုိင္ငံေရးအဖြဲ႔အစည္းအားလုံးသည္ ႏုိင္ငံေရးအရ တဘက္ႏွင့္တဘက္ယုံၾကည္မွဳရွိျခင္း၊ စိတ္ရွည္ျခင္း၊ တဦးႏွင့္တဦး ညွိႏွဳိင္းေဆာင္ရြက္လုိျခင္း၊ ဒီမုိကေရစီကုိသက္၀င္ယုံၾကည္မွဳရွိျခင္း စသည့္ ဒီမုိကေရစီယဥ္ေက်းမွဳ ထြန္းကားလာေစေရးျဖစ္သည္။ ထုိအခ်က္ကုိအေကာင္အထည္ေဖာ္ႏုိင္သည့္ ပုိလန္၊ ဟန္ေဂရီ ႏွင့္ ခ်က္ တုိ႔၏ ဒီမုိကေရစီ တည္ေဆာက္ေရး လမ္းေၾကာင္းသည္ လက္တင္အေမရိက၊ အာရွႏွင့္ အာဖရိကႏုိင္ငံမ်ားထက္ ပုိမုိျမန္ဆန္ခဲ့ေပသည္။

KZေက