ျပာေျခြခြက္။ ၅။ အနက္ေကာက္ယူအားျပဳိင္ပြဲ

၅။ အနက္ေကာက္ယူအားျပဳိင္ပြဲ
စတီဖင္၀ိန္းဘတ္ (Steven Weinberg)က နယူးေယာ့ စာအုပ္ရီဗ်ဳးမွာ ခန္းနဲ႔သူ႔ပါရာဒုိင္းအေရြ႕အေၾကာင္းကုိ ေျခေျချမစ္ျမစ္ေရးခဲ့ျပီးပါျပီ။ ႏုိဗယ္ဆုရရူပေဗဒပညာရွင္ဟာ ခန္းယူဆထားတဲ့သိပၸံပညာနဲ႔ တကယ့္လက္ေတြ႔ သိပၸံပညာၾကားကကြာျခားခ်က္ကုိထုတ္ျပခဲ့ပါတယ္။ ခန္းရဲ႕သီအုိရီေတြဟာ သူနားလည္ထားတဲ့သိပၸံပညာနဲ႔ကုိက္ ညီမွဳမရွိဘူးလုိ႔လည္းဆုိခဲ့တယ္။ ခန္းရဲ႕ေနာက္ပုိင္းအေရးအသားေတြဟာ သိပၸံပညာနဲ႔ပတ္သက္လုိ႔ ျပီးေျမာက္ေအာင္ျမင္မွဳရခဲ့တာေတြအေပၚ သံသယပါတဲ့ေကာက္ခ်က္ေတြပဲ။ ဒီေကာက္ခ်က္ေတြဟာ ခန္းကုိ သိပၸံပညာရဲ႕သိျမင္နားလည္မွဳကုိ ဓမၼဒိ႒ာန္က်မွဳနဲ႔မျမင္ပဲ လူမွဳတည္ေဆာက္မွဳအေနနဲ႔ျမင္တဲ့ အေတြးအေခၚပညာရွင္၊ သမုိင္းပညာရွင္၊ လူမွဳေဗဒပညာရွင္ေတြၾကားမွာ သူရဲေကာင္းျဖစ္ေစခဲ့တယ္။ ၀ိန္းဘတ္က ဒါေတြကုိ ဖတ္ရျမင္ရတာ စိတ္အေႏွင့္အယွက္ျဖစ္ရတယ္လုိ႔ဆုိတယ္။ သိပၸံဆုိင္ရာသီအုိရီေတြကို လူမွဳတည္ေဆာက္မွဳနဲ႔ေရာျမင္တာဟာ ဒီမိုကေရစီနဲ႔ေဘ့စ္ေဘာ ဘာမွမကြဲျပားသလုိပဲ လုိ႔လည္းဆုိတယ္။
တုိးတက္မွဳနဲ႔ပါတ္သက္လုိ႔လည္းသူဟာ ခန္းအယူအဆကုိသေဘာမေတြ႔ျပန္ဘူး။ ခန္းကေျပာတယ္။ သီအုိရီေတြဟာ သိပၸံနည္းပညာေတာ္လွန္ေရးတခုျပီးမွဖြ႔ံျဖဳိးလာတယ္ဆုိတာကလည္းအဓိပၸါယ္မရွိဘူးတဲ့။ ဒါကဘာကုိေျပာတာနဲ႔တူေနသလဲဆုိေတာ့ ဒီနည္းပညာေတာ္လွန္ေရးတခုမျဖစ္ခင္မွာကိုပဲသိရမဲ့ဟာေတြက သိထားျပီးသလုိျဖစ္ေနတယ္လုိ႔ဆုိတယ္။ ၁၉၉၂ က သူ ဟားဗတ္မွာေပးတဲ့လက္ခ်ာတခုအရဆုိရင္ သိပၸံသီအုိရီတခုဟာ အမွန္တရားနဲ႔နီးကပ္လာတယ္ဆုိတာ ဘာကိုဆုိလုိတယ္ လုိ႔ေျပာရမွန္းမသိဘူးလုိ႔ေတာင္ သူမွတ္ခ်က္ေပးခဲ့တယ္။
ဒါေတာင္ ၀ိန္းဘတ္မေျပာခဲ့တာတခုရွိေနပါေသးတယ္။ တကယ္သာ အထုိင္ေတြ (ပါရာဒုိင္းေတြ) ဟာသာ စံတခုထဲကေနယွဥ္ထုိးေျပာဖုိ႔မျဖစ္ႏုိင္ဘူးဆုိရင္ ဒီစံတခုနဲ႔ႏွဳိင္းယွဥ္မေဖာ္ျပႏုိင္ျခင္းဆုိတဲ့ စကားလုံးကုိဘာလုိ႔ သုံးဖုိ႔လုိဦးမလဲ။ ဟစ္ပါးစုရဲ႕သက္ေသျပခ်က္ေတြကုိ ပုိက္သာဂုိရဂုိဏ္းသားေတြကနားမလည္(ႏုိင္)ဘူးဆုိရင္ ဘာေၾကာင့္သူ႔ကုိသတ္ပစ္ဖုိ႔လုိေနေသးလဲ။
၀ိန္းဘတ္ဟာ (က်ေနာ့္လုိပဲ) ခန္းရဲ႕သိပၸံပညာေတာ္လွန္ေရးဆုိတာဘာလဲ (What are scientific revolution?) ထဲကနမူနာတခုကုိေျပာတယ္ ဒီထဲ အရစၥတုိတယ္၊ ပုံရိပ္အလွန္တုိ႔နဲ႔ပတ္သက္တာေတြ ပါလာတယ္။ သူ႔သေဘာထားက က်ဳပ္ေျပာတာေတြခင္ဗ်ားနားလည္ဖုိ႔မလြယ္ဘူး၊ ေျပာတာသာလက္ခံထားလုိက္စမ္းပါ ဆုိတာမ်ဳိးပဲ။
“က်ေနာ္ (ခန္း) အရစၥတုိတယ္ရဲ႕အေရးအသားကုိ၁၉၄၇ ေႏြမွာဖတ္တယ္။ တကၠသုိလ္မွာ ရူပေဗဒ တက္ေနတဲ့အခ်ိန္၊ စက္မွဳပညာဖြံ႔ျဖဳိးမွဳနဲ႔ပါတ္သက္တဲ့ေလ့လာမွဳတခုကုိသိပၸံသမားမဟုတ္သူေတြအတြက္ စာတမ္းတခုေရးေနတဲ့အခ်ိန္ေပါ့။ က်ေနာ္စားပြဲမွာထုိင္ ေရွ႕မွာအရစၥတုိတယ္ရဲ႕ ရူပေဗဒဆုိတဲ့စာအုပ္ၾကီးဖြင့္ လက္ထဲမွာေလးေရာင္စုံခဲတံနဲ႔။ ျပဴတင္းေပါက္ကုိ အေၾကာင္းမဲ့ ေမ်ာျပီး က်ေနာ္ေငးၾကည့္ေနခဲ့တယ္။ ရုတ္တရက္ ဟုိတစဒီတစရွိေနတဲ့စိတ္ကူးေတြဟာသူ႔ဘာသာသူစုမိျပီးပုံစံအသစ္တမ်ဳိးထြက္လာတယ္။ အရစၥတုိတယ္ဟာ ရူပေဗဒကုိေသျခာသိျမင္နားလည္သူလုိ႔က်ေနာ္ လက္ခံလုိက္တယ္။ အိပ္မက္ ဆန္ဆန္ပုံစံ မ်ဳိးေတာ့လည္းမဟုတ္ဘူး။ သူေျပာခဲ့တာေတြကုိဘာေၾကာင့္ေျပာတာလဲ၊ သူ႔ၾသဇာဘယ္ေလာက္ရွိခဲ့သလဲ ဆုိတာကုိသေဘာေပါက္လုိက္တယ္။ ပထမဘယ္လုိမွလက္ခံလုိ႔မျဖစ္ႏုိင္တဲ့ေဖာ္ျပခ်က္၊ အယူအဆေတြဟာ အစဥ္အလာခုိင္ခုိင္မာမာလက္ခံေနတဲ့ေဘာင္ထဲမွာ အလြန္ဆုံးနဲနဲပါးပါးခၽြတ္ေခ်ာ္ႏုိင္တယ္ သတိထားရမယ္ ဆုိတာေလာက္ပဲ ျဖစ္လာေတာ့တယ္။ ဒီလုိရုတ္တရက္ျပန႔္ၾကဲေနတဲ့စိတ္ကူးေတြစုစည္းမိျပီး အသိတခုရတဲ့အေတြ႕အၾကဳံမ်ဳိးဟာ သိပၸံညာေတာ္လွန္ေရးရဲ႕ပထမလကၡဏာရပ္ပဲျဖစ္တယ္။” (မွတ္ခ်က္။ ခန္းဟာ ရုတ္တရက္ညာဏ္ရျပီး အရစၥတုိတယ္ကုိနားလည္သြားတယ္လုိ႔ေျပာခ်င္တဲ့သေဘာ။ လူတေယာက္ဟာအခ်က္အလက္တခုကို အလင္းပြင့္ျပီးရတယ္ဆုိတာ တျခားလူကုိဘယ္လုိလက္ခံ ေအာင္ရွင္းမလဲ။ သိပၸံမွာဒါကုိဘယ္လုိသက္ေသျပမလဲ။ ငါညာဏ္ပြင့္ျပီးရတဲ့ကိစၥ မင္းဘယ္လုိနားလည္မလဲ၊ ဒီအတုိင္းသာလက္ခံလုိက္ဆုိတာမ်ဳိးျဖစ္ေနတယ္)
ညာဏ္ေတြ စ်ာန္ေတြကုိက်ေနာ္တုိ႔ဘယ္လုိလုပ္ရွင္းၾကမလဲ။ တဆိတ္ လူၾကီးမင္းခင္ဗ်ား က်ေနာ္ေတာ့ လုိက္လုိ႔မမွီေတာ့ဘူး ဆုိျပီး ၀ိန္းဘတ္က ခန္းကိုေျဖရွင္းခ်က္ေတာင္းတယ္။ အရစၥတုိတယ္သိပၸံကုိခုေခတ္ အာရုံနဲ႔ ခန္း ဘယ္လုိမ်ားခံစားလုိက္ႏုိင္တာလဲ။ ဒီလုိသာဆုိဟုိးလြန္ခဲ့တဲ့ေခတ္ ၂၀၀၀ေလာက္ကစျပီး သြားနဲ႔ပါတ္သက္တဲ့ ေဆးသိပၸံနယ္မွာလည္း တုိးတက္မွဳေတြရွိခဲ့တယ္လုိ႔ေျပာရမလုိပါပဲ။ ဘာထရန္ရပ္ဆဲေျပာတာတခုကိုျပန္ကုိးကားရရင္ အရစၥတုိတယ္က မိန္းမေတြဟာ ေယာက်ာၤးေတြထက္္ သြားအေခ်ာင္းေရနဲတယ္လုိ႔ဆုိခဲ့တယ္။ မိန္းမႏွစ္ေယာက္ရခဲ့ဘူးတဲ့အရစၥတုိတယ္ဟာ သူ႔မိန္းမေတြရဲ႕သြားေတြကို ေရၾကည့္ခဲ့ဖုိ႔ေကာင္းတယ္။ ဒီလုိတိတိက်က်မခုိင္မာပဲေျပာတာထက္စာရင္ မိန္းမေရ မင္းသြားေတြ ကုိယ္ေရေနတုန္း ပါးစပ္ေတာက္ေလွ်ာက္ဖြင့္ထားေပးပါကြာ လုိ႔ပဲေျပာဖုိ႔ေကာင္းတယ္။ (မွတ္ခ်က္။ အရစၥတုိတယ္ရဲ႕ ရူပေဗဒသေဘာတခ်ဳိ႕ ဟာ ခုေခတ္သိပၸံသမားေတြအတြက္လက္ခံႏုိင္ပုံမရဘူး၊ ဒါကုိခန္းက တခဏညာဏ္အလင္းပြင့္ျပီး သိျမင္ခဲ့တယ္လုိ႔ေျပာခဲ့ပုံရတယ္။ ဒါေၾကာင့္စာေရးသူက အရစၥတုိတယ္မွားေျပာခဲ့တဲ့ သြားအေရအတြက္အေၾကာင္းကုိျပန္ကုိးကားျပီး ခုိင္မာမွဳမရွိတဲ့အခ်က္အလက္ေတြကုိ ထင္သလုိယူတယ္ဆုိျပီး ခန္းကိုတြယ္တဲ့သေဘာပါ။ ျပီးေတာ့ဒီလုိမေရမရာသိတဲ့အသိကုိပဲ သိပၸံပညာေတာ္လွန္ေရး သုိ႔ အသိသစ္အတြက္ ပထမဆုံးအဆင့္ဆုိတာမ်ဳိးလုပ္ထားတာကုိ သူူဘ၀င္က်ပုံမေပၚဘူး)
ေနာ္တန္၀ိုက္စ္ (Norton Wise) ဟာပရင္စတန္မွာ ေဒါက္တာဘြဲ႔ယူခဲ့တယ္။ ခန္း ရ၀ျပည့္ႏွစ္ေတြက လုပ္ခဲ့တဲ့ သိပၸံပညာသမုိင္းနဲ႔အေတြးအေခၚ ႒ာနဒါရုိက္တာ ေနရာကုိ ၉၁ ကေန ၂၀၀၀ ထိလုပ္ခဲ့တယ္။ က်ေနာ္ဟာသူနဲ႔ ညေနေပါင္းမ်ားစြာစကားေျပာခဲ့ဘူးတယ္။ ခန္းအေၾကာင္းေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားကုိ ေ၀ဖန္ခဲ့ၾကဘူးတယ္။ သူနဲ႔မေတြ႔တာႏွစ္ ၄၀ေလာက္ရွိျပီဆုိေပမယ့္ က်ေနာ့္အတြက္ေတာ့အခ်ိန္ကာလဟာရပ္ေနသလုိပါ။ သူ႔သမီးအမႊာေလးႏွစ္ေယာက္ေတာင္ခုဆုိ ၄၀ ေက်ာ္ျပီေပါ့။
ေနာ္တန္ဟာ က်ေနာ့္ထက္ေတာ့ပုိႏွစ္လုိဘြယ္ေကာင္းတာအမွန္ပါ။ က်ေနာ္တုိ႔စကား၀ုိင္းမွာ သူ႔ပြင့္လင္း ရုိးသားမွဳကုိ က်ေနာ္သတိျပဳမိခဲ့တယ္။
ေနာ္တန္။ ။ ခင္ဗ်ား သူေဆးလိပ္ေသာက္တဲ့ပုံစံကုိမွတ္မိေသးလား။ စီးကရက္တလိပ္ကုိသူမီးစညွိမယ္။ ျပီးရင္စကားစေျပာမယ္။ စကားတ၀က္ေလာက္မွာ စီးကရက္ကုိ တ၀က္က်ဴိးေလာက္တဲ့အထိဆက္ဖြာမယ္။ ျပီးေတာ့ သူေျပာတာကုိအစကျပန္ေျပာမယ္။ ဒါသူနဲ႔ပါတ္သက္လုိ႔ က်ေနာ္မွတ္မိေနတဲ့ပုံရိပ္တခုပဲ။
ေမာရစ္။ ။ က်ေနာ္မွတ္မိတာေတာ့ အစီခံေတြနဲ႔ျပာေတြေတာင္လုိပုံေနတာပဲ။
ေနာ္တန္။ ။ စီမီနာတခုထဲမွာမလား။
ေမာရစ္။ ။ အင္း ဟုတ္တယ္
ေနာ္တန္။ ။ က်ေနာ္ လည္းဒါကုိမွတ္မိတယ္။ သူ႔လုိေဆးလိပ္ေသာက္တဲ့သူေတာ့ တခါမွမေတြ႔ဖူးဘူး။ ဒါနဲ႔ပဲသူေသတဲ့အထိျဖစ္တာပဲ။
ေမာရစ္။ ။ က်ေနာ္လည္းတခါတခါေဆးလိပ္ရဲ႕ဆြဲေဆာင္မွဳကိုေတြးမိတယ္။ စီးကရက္သမားေတြအတြက္ ကမာၻၾကီးဟာရုိးရုိးရွင္းရွင္းသုံးပုိင္းကြဲသြားတယ္။ ခင္ဗ်ားရယ္၊ စီးကရက္ရယ္၊ ဒါကလြဲတဲ့ တျခားအရာေတြရယ္ပဲ။
ေနာ္တန္။ ။ အင္း၊ သူေဆးလိပ္ေသာက္တာက က်ေနာ့္အတြက္ေတာ့ ေဆြးေႏြးပြဲေတြရဲ႕နက္ရွဳိင္းမွဳ ကိုေဖာ္ျပတာပဲ။ ေဆြးပြဲေတြကတခုျပီးတခု၊ စျပီဆုိတာနဲ႔လူတုိင္းဟာ ေပါ့ေပါ့ပါးပါးမရွိေတာ့ဘူး။ သိသာတာတခုကေတာ့ ခန္းဟာသူေျပာခ်င္တာေတြကုိေတာ့ေလးေလးနက္နက္ျဖစ္ေအာင္ ေသေသခ်ာခ်ာ ျပင္လာတယ္။ တျခားသူေတြကုိလဲေမွ်ာ္လင့္ထားတယ္။ ဒါေပမယ့္သူျပင္လာတာေတြကုိ အေသအခ်ာဖတ္ျပီး စိစစ္တဲ့သူကအနည္းအက်ဥ္းပါ။ ျပီးေတာ့ခင္ဗ်ားဟာ အယူအဆတခုကုိ ခ်က္ခ်င္း လက္ခံရင္လက္ခံလိမ့္မယ္။ ဒါမ်ဳိးကျဖစ္ခဲတယ္။ တနည္းနည္းနဲ႔ေတာ့ က်ေနာ္တုိ႔ ျပန္ျပီး ခ်ဲလင့္လုပ္ၾကတယ္။ ျပီးေတာ့ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ရန္ဘက္ေတြလုိျဖစ္ၾကရတယ္။ တခါတခါက်ေတာ့အရမ္းစိတ္အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ၾကရတယ္။ သူမေသခင္ထိပဲ က်ေနာ္တုိ႔ဟာ အေၾကာင္းအရာတခုခုေပၚေကာက္ယူၾကတာမွာ အျပိဳင္အဆုိင္လုိသေဘာထားခဲ့ၾကတယ္။
ေမာရစ္။ ။ ေမွ်ာ္လင့္မထားတာမ်ဳိးပဲ။
ေနာ္တန္။ ။ ပထမ စျဖစ္တာက ၀ီလွ်ံေသာ္မဆင္ရဲ႕အေစာပုိင္းလွ်ပ္စစ္သံလုိက္သခ်ာၤအပုိင္းမွာ။ သူက က်ေနာ့္ဆုိလုိရင္းကုိအျပတ္ျငင္းထဲ့လုိက္တယ္။ ဒါမျဖစ္ႏုိင္ဘူးတဲ့။ ဒါ ေသာ္မဆင္တည္ေဆာက္ခဲ့တဲ့အဆင့္ေတြ အတုိင္းသြားတာမဟုတ္လုိ႔တဲ့။ ဒါရူပေဗဒသမားတေယာက္ရဲ႕အားလုံးကုိျခဳံၾကည့္တဲ့အျမင္မ်ဳိးတဲ့။ ေနာက္ပုိင္းမွ သိတဲ့အျမင္ကုိအေျခခံျပီးျပန္အဓိပၸါယ္ဖြင့္ထားတာလုိ႔ေျပာတယ္။ က်ေနာ္လည္းဒီတခုေတာ့ အေသအခ်ာ ျပင္ဆင္သြားေတာ့ အေသးစိတ္ျပန္ေျပာႏုိင္ခဲ့တယ္။ အဲဒီမွာတေယာက္နဲ႔တေယာက္အျပန္အလွန္ ေလးစားမွဳရခဲ့တယ္။ သူဟာေက်ာင္းသားေတြဆီကသူ႔အသိကုိစံနစ္တက်ေ၀ဖန္တုိက္ခုိက္တာမ်ဳိးကုိလုိခ်င္တာ။ တခ်ဳိ႕အတြက္ေတာ့အဆင္ေျပေပမယ့္ တခ်ဳိ႕မေတာ့ကပ္ဆုိက္သလုိေပါ့။
ေမာရစ္။ ။ ခင္ဗ်ားက ျပဳိင္ဘက္လုိ႔သုံးတယ္ေနာ္။ က်ေနာ့္အေတြ႕အၾကဳံအရေတာ့ ျခိမ္းေျခာက္ခံရတဲ့အထိပဲ။
ေနာ္တန္။ ။ အင္း
ေမာရစ္။ ။ က်ေနာ္ ပရင္စတန္ကိုစေရာက္ေတာ့ Kripke လက္ခ်ာေတြမတက္ဖုိ႔အထိ ရာဇသံေပးခံရတာ။
ေနာ္တန္။ ။ က်ေနာ္ေတာ့လုံး၀မၾကားမိဖူးဘူး။ အဆန္းပဲ။
ေမာရစ္။ ။ ဟုတ္တယ္။ ခင္ဗ်ားဆုိသြားခ်င္မွသြားမွာ။
ေနာ္တန္။ ။ အင္း ေသခ်ာတာေပါ့။ ခင္ဗ်ားေတာ့သြားတာပဲမလား။
ေမာရစ္။ ။ ဟုတ္တယ္။
က်ေနာ္တုိ႔ေဆြးေႏြးတာ Butterfield နဲ႔ Whiggishness ဘက္ကုိေရာက္သြားတယ္။
(မွတ္ခ်က္။ ။Herbert Butterfield သည္အဂၤလိပ္သမုိင္းဆရာ၊ Whiggishness သည္ ဘတ္တာဖီး၏ The Whig Interpretation of History, 1931 စာအုပ္မွယူထားျခင္းျဖစ္သည္။ အတိတ္ကုိ လက္ရွိအျမင္ႏွင့္ၾကည့္ျပီးဆုံးျဖတ္ရာ သမုိင္းသည္တဆင့္ျပီး တဆင့္ျမင့္တက္ေျပာင္းလဲလာသည္ ဆုိသည့္အျမင္ကုိရေစသည္။ မူရင္းမွာ ႏုိင္ငံေရး၊ အထူးသျဖင့္ အဂၤလန္ ပါလီမန္ဒီမုိကေရစီ သုိ႔ေရာက္ရန္သမုိင္းသည္ဆင့္ကဲတုိးတက္ေျပာင္းလဲလာရသည္ဆုိသည့္အျမင္ျဖစ္သည္။ ထုိအျမင္၏အားနည္းခ်က္တခုမွာ သမုိင္းကုိအေကာင္းျမင္ျဖင့္ၾကည့္ျခင္းျဖစ္သည္။ အတိတ္တြင္ရွိခဲ့သည့္ အမွားႏွင့္ အျခားပုိေကာင္းမြန္ႏုိင္သည့္အေနအထားမ်ားကို စိစစ္မွဳလုပ္စရာ မလုိသကဲ့သုိ႔ ျဖစ္သြားသည္။ ထုိႏုိင္ငံေရးစကားလုံးကုိ သိပၸံသမုိင္းအတြက္ကူးေျပာင္းသုံးစြဲျခင္းျဖစ္သည္။ ဆန္႔က်င္ဘက္အျမင္တခုမွာ Cultural Pessimism ျဖစ္သည္)
ေမာရစ္။ ။ ခင္ဗ်ားမေျပာေပမဲ့ ခန္းဆီမွာစာသင္လာခဲ့ရေတာ့ Whiggishness ဆုိတာဟာခင္ဗ်ားလွ်ာဖ်ားေပၚမွာ ရွိေနမွာပဲ။ ေသာ္မဆင္ အေၾကာင္းခင္ဗ်ားတုိ႔ျငင္းၾကတာဒါနဲ႔လည္းပါတ္သက္မယ္။ က်ေနာ္တိတိက်က်ေလး သိခ်င္တယ္။ ခင္ဗ်ားဟာ မၾကာေသးခင္ကမွ ရူပေဗဒနဲ႔ ပီအိပ္ခ်္ဒီ ရတာဆုိေတာ့ ရူပေဗဒသမားတေယာက္ လုိေတြးမွာပဲ။ သမုိင္းဆရာတေယာက္လုိေတာ့ေတြးမွာမဟုတ္ဘူး။ (မွတ္ခ်က္။ သိပၸံမွမဟုတ္အေၾကာင္းအရာ တခုကုိ ေျဖရွင္း ဖုိ႔ၾကဳိးစားတဲ့အခါ က်ေနာ္တုိ႔ဟာ ကုိယ္သိျပီးသားအခ်က္ေတြအားလုံးကုိ ထဲ့သြင္းစဥ္းစား ၾကတယ္။ ဒီမွာေျပာလုိရင္းက ႏ်ဴတန္ရဲ႕မက္ကင္းနစ္ကုိ အုိင္စတုိင္းကုိနားလည္ျပီးမွ သိထားတဲ့အခ်က္ေတြနဲ႔ စဥ္းစားရင္ ႏ်ဴတန္ဘယ္လုိစဥ္းစားျပီးဘာေျပာခ်င္တာလဲဆိုတဲ့ ဆုိလုိရင္းကုိ ရဖုိ႔မလြယ္ဘူး။ သုိ႔ေသာ္ႏ်ဴတန္အေၾကာင္းစဥ္းစားေနစဥ္မွာသမုိင္းအရအုိင္းစတုိင္းကေနာက္ကမုိ႔သူ႔ကုိထဲ့ေတြးလုိ႔မျဖစ္ဘူး ဆုိတာမ်ဳိး ရူပေဗဒသမားကလုပ္ဖုိ႔သတိရမယ္မထင္ဘူးဆုိလုိသည္)
ေနာ္တန္။ ။ အတိအက်ပဲ။
ေမာရစ္။ ။ အဲဒါၾကီးကေတာ့ေတာ္ေတာ္ဆုိးတယ္ဗ်ာ။ ဘယ္လုိရွင္းျပရမွန္းေတာင္မသိဘူး။ Whiggishness ၀င္ေနတယ္လုိ႔စြပ္ဆြဲခ်က္ဟာ ၾကိမ္နဲ႔ႏွက္ခံရသလုိပဲ။
ေနာ္တန္။ ။ ဟုတ္တယ္။ တေယာက္ေယာက္အျမင္နဲ႔ေတြးေခၚႏုိင္စြမ္းကုိ ပ်က္ေအာင္ ဒီတံဆိပ္ကပ္ျပီး တြယ္ေတာ့တာပဲ။
ေမာရစ္။ ။ ၾကိမ္တေခ်ာင္းနဲ႔၊ တုတ္တုိနဲ႔ ေပါ့။
ေနာ္တန္။ ။ က်ေနာ္လည္းပုံစံတမ်ဳိးနဲ႔ျပန္ေလ့လာခဲ့ရတယ္။ ၀ါက်ေတြတျခားနည္းနဲ႔အသစ္ျပန္ေရး၊ စာလုံးေတြကုိ တေၾကာင္းခ်င္းတေၾကာင္းခ်င္းျပန္စိစစ္ၾကည့္ရေတာ့တာပဲ။
ေမာရစ္။ ။ ဘာလဲ၊ အေသးစိတ္ဖတ္ျခင္း (Close Reading) လား။
ေနာ္တန္။ ။ ဟုတ္တယ္။
အေသးစိတ္ဖတ္ျခင္း။ ဒါကုိဘာနဲ႔ျငင္းမလဲ။ အေသးစိတ္နားလည္ေအာင္ဖတ္တယ္ဆုိတာ တကယ္ေကာင္းတာကုိး။ ဒါေပမယ့္ ဒါဟာ Incommensurability နဲ႔ဆန္႔က်င္ဘက္ပဲ။ စာတပုိဒ္ကိုသာေစ့ေစ့စပ္စပ္ဖတ္၊ ဒါဆုိက်ေနာ္တုိ႔နားလည္မယ္လုိ႔အေသးစိတ္ဖတ္ျခင္းကဆုိတယ္။ Incommensurability (စံတခုႏွင့္ႏွဳိင္းယွဥ္မေဖာ္ျပႏုိင္ျခင္း) ကအထုိင္တခုထဲမွာေရးထားတဲ့စာ၊ အယူအဆ တခုကို အျခားအထုိင္တခုကေန နားလည္ဖုိ႔မျဖစ္ႏုိင္ဘူးဆုိတယ္မလား။
ဒီမွာ Kripke ကုိျပန္သတိရဖုိ႔ျဖစ္လာတယ္။ ဘာေၾကာင့္သူနဲ႔ဆီေလွ်ာ္ရသလဲဆုိေတာ့ သူ႔ရဲ႕ ပညတ္နဲ႔လုိအပ္ခ်က္က စကားလုံးနဲ႔အရာ၀ထၳဳၾကား အတိတ္နဲ႔လက္ရွိၾကားမွာ ဆက္စပ္ေပးလုိ႔ပဲ။ သူကဒီလုိမေျပာေပမဲ့လည္း သူဟာ သမုိင္းေတြးေခၚရွင္ေတြထဲကတေယာက္ပါ။ က်ေနာ္တုိ႔ဟာအတိတ္က အထူးအဆန္းေတြကုိယုံၾကည္ႏုိင္တယ္။ ျပန္ျပီးကုိးကားႏုိင္တယ္။ ဓမၼဒိ႒ာန္က်တဲ့အမွန္တရားတခု၊ သမုိင္းတခု ဟာရွိေနတယ္။ ခရစ္မတုိင္မီ ၆ ရာစုေလာက္ကယုံၾကည္မွဳေတြကုိ၊ အဲဒီေခတ္သခ်ာၤပညာရွင္ေတြကုိ က်ေနာ္တုိ႔လက္လွမ္းမမွီဘူးဆုိဦးေတာ့၊ နားလည္ဖုိ႔ ခက္ခဲတယ္ဆုိဦးေတာ့၊ ဟစ္ပါးစုပဲျဖစ္ျဖစ္သူ႔ေခတ္ျပဳိင္ တေယာက္ေယာက္ကပဲျဖစ္ျဖစ္ √2 လုိ႔ေျပာလာရင္ ဒါက်ေနာ္တုိ႔ေျပာခ်င္တဲ့ √2 နဲ႔အတူတူပါပဲ။
ငါးေလး၀ါ၀ါဥပမာကုိျပန္ၾကည့္ပါ။ အခ်ိန္ေတြေျပာင္းသြားလုိ႔ ၀ါ၀ါနဲ႔ပတ္သက္လုိ႔က်ေနာ္တုိ႔လက္ခံထားတာေတြ ေျပာင္းသြားတယ္ဆုိဦးေတာ့ (၀ါ၀ါဟာအေရာင္ေျပာင္းသြားတယ္ဆုိဦးေတာ့) ၀ါ၀ါဆုိ က်ေနာ္တုိ႔သူ႔ကုိညႊန္းတာပါ။ ခုအထုိင္တခုမွာရွိတဲ့၀ါ၀ါ၊ ေနာက္အထုိင္တခုေျပာင္းသြားလုိ႔၀ါ၀ါမဟုတ္ေတာ့ဘူး ဆုိတာမ်ဳိးမဟုတ္ဘူး။ ကေလးတေယာက္က ကမာၻၾကီးျပားတယ္ေျပာတယ္။ က်ေနာ္ကလုံးတယ္ေျပာတယ္။ ျပားတယ္၊ မဟုတ္ဘူး လုံးတယ္၊ ျပားတယ္ဗ်ာ၊ လုံးတယ္ကြာ၊ ဒီလုိအျငင္းအခံုက်ေတာ့ ခန္းသေဘာက က်ေနာ္တုိ႔ဟာ မတူတဲ့အထုိင္ႏွစ္ခုမွာရွိေနလုိ႔ က်ေနာ္ျမင္တဲ့ ကမာၻကုိ ကေလးျမင္တဲ့ကမာၻနဲ႔ယွဥ္ၾကည့္လုိ႔မရဘူးလုိ႔ေျပာတယ္။ ဘုံအညႊန္းေဘာင္မရွိဘူးတဲ့။ ဒါေပမယ့္၊ ေနဦးေနဦး၊ က်ေနာ္တုိ႔မွာ တကယ့္ကမာၻၾကီးရွိေနတယ္။ အဲဒါဟာျပားလား။ လုံးလား။ ဘာမွမဟုတ္ဘူးလား၊ တခုခုေတာ့ျဖစ္ရမွာေပါ့။ တခုမွမဟုတ္ေတာ့ရင္ ဒါ အဲလစ္ ကေလးကုိ Humpty Dumpty ေျပာသလုိျဖစ္လိမ့္မယ္။ ဒါမွမဟုတ္ရင္ ျပာေျခြခြက္ ျငင္းခုံမွဳေပါ့။ ေက်းဇူးျပဳျပီး သိထားဖုိ႔လုိတာက ဒါဥာဏ္စမ္းသက္သက္ေမးခြန္းမဟုတ္ဘူး။ က်ေနာ္တုိ႔ရဲ႕ရွဳပ္ေထြးတဲ့ေန႔စဥ္ဘ၀ ဟာသဘာ၀ တရားရဲ႕ေရြးခ်ယ္မွဳလား၊ ဘုရားသခင္ဖန္တီးတာလားဆုိတဲ့ ကြဲျပားခ်က္ကုိသိဖုိ႔လုပ္ေနတာလည္းမဟုတ္ဘူး။ ကမာၻၾကီးပူေႏြးလာမွဳလည္းမဟုတ္ဘူး။ ဒါဟာသိပၸံဆုိင္ရာအမွန္တရားအေၾကာင္းပါ။ ဒါကုိတန္ဖုိးခ်ဖုိ႔မဟုတ္ဘူး၊ ဒီ့အတြက္ တာ၀န္တခ်ဳိ႕ကုိခြဲယူဖုိ႔ပါ။
တကယ္သာ တဦးဦးကသာ အမွန္တရားဟာ ပုဂၢလဓိ႒ာန္၊ ၾကည့္သူေပၚမွာပဲတည္တယ္။ ဒါမွမဟုတ္ တျခားမွီရာတခုခုစီမွာသာတည္တယ္လုိ႔ဆုိရင္၊ ရာဇ၀တ္မွဳတခုရဲ႕အျပစ္ရွိျခင္းမရွိျခင္းကုိဘာနဲ႔တုိင္းတာမလဲ။ ခင္ဗ်ားမက်ဴးလြန္တဲ့ရာဇ၀တ္မွဳတခုေၾကာင့္ခင္ဗ်ားကုိျပစ္ဒါဏ္ခ်ခံရပါျပီတဲ့၊ ဘာေျပာမလဲ။ ဒီမွာ အခ်က္အလက္ကတခုပဲ၊ ခင္ဗ်ားက်ဴးလြန္သလား၊ မလြန္ဘူးလား။ ဒါပဲ။
ခင္ဗ်ားကုိလွ်ပ္စစ္ကုလားထုိင္မွာခ်ည္ေႏွာင္ေနျပီ။ ခင္ဗ်ားမွာဘာအျပစ္မွမရွိဘူး။ အဲဒီအခ်ိန္တေယာက္ေယာက္ အျပစ္ရွိတယ္မရွိဘူးဆုိတာ သူနဲ႔ဆုိင္ရာဆုိင္ရာ အညႊန္းတခုေပၚမွာမူတည္တာပဲလုိ႔ေျပာလာရင္ ခင္ဗ်ားဘာျပန္ေျပာမလဲ။ ငါမလုပ္ဘူး၊ သက္ေသေတြအားလုံးရွိတယ္လုိ႔ေအာ္မလား။ ဂ်ဳရီလူၾကီးက အမွဳတခုကုိ မင္းျမင္တဲ့ပါရာဒုိင္းနဲ႔ ငါလက္ခံထားတဲ့ပါရာဒုိင္းကမတူဘူး။ မတူတဲ့ ပါရာဒုိင္းႏွစ္ခုၾကားမွာ ငါတုိ႔အမွန္ေတြကုိ ယွဥ္ၾကည့္လုိ႔မရဘူး။ ငါျမင္တာငါဆုံးျဖတ္မယ္ဆုိရင္ လက္ခံမလား။
သမုိင္းမွာျဖစ္ခဲ့တဲ့အခ်က္အလက္တခုရဲ႕တိက်မွဳဟာအျမဲတမ္းဆုိသလုိ ႏွဳိင္းရမွန္ကန္မွဳနဲ႔သြားေရာေထြးပါတယ္။ မတူတဲ့သေဘာတရားႏွစ္ခုပါ။ ေရွးကစစ္ပြဲတပြဲ တကယ္ျဖစ္ခဲ့တဲ့ရက္စြဲနဲ႔ေနရာအတိအက်ကုိ ေျပာဖုိ႔ခက္ႏုိင္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဒါဟာအဲဒီမွာစစ္မျဖစ္ခဲ့ဘူးလုိ႔ေတာ့ဆုိလုိတာမဟုတ္ပါဘူး။ အယ္ပီ ဟတ္တေလ ေရးခဲ့သလုိေပါ့။ အတိတ္ကာလဆုိတာ ႏုိင္ငံျခားတုိင္းျပည္တခုပါပဲ။ သူတုိ႔တျခားက်ေနာ္တုိ႔နဲ႔ မတူတာေတြလုပ္ၾကတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဟုိးမားစာထဲက ေနလုံးၾကီး ဟာ အဲလီေယာ့ေျပာတဲ့ ေနပါပဲ။ ေရြ႕ေနတဲ့အရာ၀ထၳဳေတြရဲ႕ လွ်ပ္စစ္ဒုိင္းနမစ္အေၾကာင္း အုိင္စတုိင္းနဲ႔ႏ်ဴတန္သာေဆြးေႏြးၾကရင္ သေဘာတရားမွာသာမတူတာရွိႏုိင္ေပမယ့္ တေယာက္ေျပာတဲ့ လွ်ပ္စစ္ဒုိင္းနမစ္ဟာ ေနာက္တေယာက္ မွာလည္းဒါပါပဲ။ အတိတ္ဟာ ႏုိင္ငံျခားတုိင္းျပည္တခု၊ ဒါေပမယ့္အဲဒီမွာေျပာတဲ့ဘာသာစကားကုိ နားမလည္ႏုိင္ ဘူးလုိ႔ေတာ့ က်ေနာ္မယုံၾကည္ပါဘူး။

Ref. Ashtray by Errol Morris, IHT March 6/7/8/9/10’ 2011
ေက်းဇူးတင္ပါတယ္။
KZေက

ျပာေျခြခြက္ ၄။ ဒြန္ကြီဇုတ္စာေရးဆရာ အပုိင္း-၂

သူ႕ဟာက ဂ်ယ္ရမီဘင္သမ္ (Jeremy Bentham) ရဲ႕ေထာင္လုိျဖစ္ေနတယ္။ စက္၀ုိင္းပုံေထာင္မွာ ပတ္ပတ္လည္မွာအခ်ဳပ္ခန္းေတြထားျပီး ေစာင့္ၾကပ္သူက ဗဟုိကအခန္းထဲမွာရွိေနမယ္။ အက်ဥ္းသားေတြဟာ တေယာက္နဲ႔တေယာက္ဆက္သြယ္ခြင့္မရဘူး။ ဗဟုိကအေစာင့္ကုိၾကားခံထားျပီးေတာ့အဆက္အစပ္လုပ္ လုိ႔ရတယ္။ ခန္း ရဲ႕သမုိင္းဆုိင္ရာပါရာဒုိင္း အက်ဥ္းေထာင္ေပါ့။ အေစာင့္ကသာအထုိင္တခုနဲ႔အျခားတခု ၾကား (အက်ဥ္းသားတဦးနဲ႔တဦးၾကား) ကအေနအထားေတြကုိသာ ယွဥ္ထုိးဆုံးျဖတ္ႏုိင္ျပီး က်န္တဲ့သူေတြမွာ ေတာ့ဒီအခြင့္အေရးမရဘူး။ ခန္းကုိဘယ္သူကဒီေစာင့္ၾကည့္သူေနရာကုိေပးခဲ့သလဲ။
က်ေနာ့္ယုံၾကည္တာက ခန္းဆီမွာသူ႔အယူအဆနဲ႔ပတ္သက္လုိ႔သူ႔ဘာသာသံသယ၀င္ေနတဲ့အခ်က္ေတြရွိတယ္။ ဒါနဲ႕က်ေနာ့္ေ၀ဖန္မွဳေၾကာင့္စိတ္ပ်က္ရတာပါေပါင္းျပီး ျပာေျခြခြက္ျငင္းခုံမွဳဆီကုိေရာက္လာခဲ့တာပဲ (ေဆးလိပ္ခြက္နဲ႔ေပါက္တာ)။ က်ေနာ့္အယူအဆဟာ မၾကာခင္ကမွကထြက္လာတဲ့ စတန္ေလကာဗဲ ရဲ႕ “Little did I Know – 2010) စာအုပ္ေၾကာင့္ပုိခုိင္မာလာတယ္။ သူနဲ႔ခန္းက ၅၀ျပည့္ႏွစ္ေတြတုန္းက ဟားဗတ္မွာအတူတူ၊ ျပီးလုိ႔ ဘာကေလမွာဆရာေပါက္စေတြစလုပ္ေတာ့လည္းအတူတူ။ ခန္း “Structure” ကုိေရးေနတဲ့အခ်ိန္။ သူ ဟစ္တလာနဲ႔ ၀စ္ဂ်င္စတိန္းကုိသြားအမွတ္ရလုိက္တယ္။ အဲဒီကာလ ဂ်ဳးလူေတာ္ကေလးေတြလုိေပါ့ ခန္းဟာ တတိယဂ်ာမာန္ႏုိင္ငံေတာ္(Third Reich) ရဲ႕အဓိပၸါယ္ေအာက္မွာ ရုန္းကန္ေနရတယ္။ သမုိင္းေခတ္ေတြအားလုံးနဲ႔ ပတ္သက္ျပီး တခုတည္းေသာ အလုံးစုံအမွန္တရား ကုိသာလက္မခံဘူးဆုိရင္ နာဇီေတြကိုဘယ္လုိလုပ္ၾကမလဲ။ (မွတ္ခ်က္။ ေရွ႕မွာေျပာခဲ့သလုိ အမွန္တရားဟာေျပာင္းေနတယ္၊ ေခတ္ကာလအလုိက္ပုိင္းျခားျပီးလက္ခံရမယ္ ဆုိရင္ နာဇီေတြဟာေခတ္တခု၊ စံနစ္တခုရဲ႕သားေကာင္ပဲဆုိျပီး ခြင့္လႊတ္လုိက္ရမလား လုိ႔ဆုိခ်င္တာ) ႒ာနတြင္းအစည္းအေ၀းျပီးေတာ့ ခန္းဟာ ကာဗဲအိမ္ကုိလုိက္လာခဲ့တယ္။
“…….စကားေကာင္းလာလုိ႔သန္းေကာင္လည္းေက်ာ္လာေရာ တြမ္ (Thomas ဆုိတဲ့ပထမနာမည္ကုိ ရင္းႏွီးသူမ်ားအေခၚ Tom) ဟာ ဂဏာမျငိမ္ျဖစ္လာတယ္။ ဒီပုံစံမ်ဳိး က်ေနာ္(စာေရးသူ ကာဗဲ) မျမင္ဘူးဘူး။ သူဟာရုတ္တရက္ကုလားထုိင္ကေနေရွ႕ကုိကုိင္းညႊတ္လာတယ္။ သူ႔မ်က္ႏွာမွာက်ေနာ္ ေနာက္ပုိင္းရင္းႏွီးလာတဲ့ မသက္မသာပုံစံနဲ႕။
၀စ္ဂ်င္စတိန္းလည္းပါရာဒုိင္းကုိသံုးခဲ့တာက်ေနာ္(ခန္း) သိတယ္။ ဒါေပမယ့္ အသုံးခ်တဲ့အပုိင္းေတာ့မေတြ႕မိဘူး။ သိပၸံပညာရဲ႕အမွန္တရားကုိဖ်က္စီးတဲ့ ျငင္းဆုိမွဳဆုိတာကုိက်ေနာ္ဘယ္လုိ ျပန္ေျဖရမလဲ။ က်ေနာ္ဒီအေတြးအေခၚနဲ႔ပတ္သက္လုိ႔ေတာ္ေတာ္ေလးကုိစိတ္မသက္မသာျဖစ္မိတယ္။ တကယ္လုိ႔သာ ညႊန္ၾကားခ်က္နဲ႔သေဘာတူမွဳကသာ အေၾကာင္းအရာတခုရဲ႕အႏွစ္သာရသာဆုိရင္ ဟစ္တလာကက်ေနာ့္ကုိ သီအုိရီတခုေပးျပီး အဲဒါကုိမွန္တယ္လုိ႔သေဘာတူဖုိ႔ ညႊန္ၾကားခ်က္ေပးလုိက္ယုံေပါ့။
က်ေနာ္ (ကာဗဲ) ျပန္ေျပာတာက၊ မဟုတ္ဘူး၊ သူကခင္ဗ်ားကုိဘယ္လုိလုပ္အသိပညာတုိးေစမွာလဲ။ အမွန္ကုိသိေအာင္သင္ျပႏုိင္မွာလဲ။ သူကသီအုိရီတခုကုိအမိန္႔အာဏာသုံးျပီးထုတ္ျပန္လုိ႔သာရႏုိင္မယ္။ ဒါကုိခင္ဗ်ားမလုိက္နာရင္သတ္ပစ္မယ္ လုိ႔ျခိမ္းေျခာက္မယ္။ ဒီမွာဆုိလုိတာက ခင္ဗ်ားသူ႔အမိန္႔ ကုိလုိက္နာမယ္လုိ႔သူယုံၾကည္ေအာင္တခုခုမလုပ္ႏုိင္ရင္သတ္ခံရမယ္ဆုိတာပဲ။
ခန္းရဲ႕တုန္႕ျပန္ပုံကအံ့အားသင့္ စရာေကာင္းတယ္။ သူကုလားထုိင္ကခပ္ၾကမ္းၾကမ္းထျပီး မီးလင္းဖုိေရွ႕မွာေလွ်ာက္ေနတယ္။ တခုခုလည္းရြတ္ေနတယ္။ အင္း၊ အင္း၊ ဘာကခုိင္မာတဲ့ယုံၾကည္မွဳကုိျဖစ္ေစသလဲ။ ဘာကမသိမသာစြဲထင္ေနတဲ့ ယုံၾကည္မွဳ (unnoticed conviction) ကုိဖ်က္ပစ္ႏုိင္မလဲ”
က်ေနာ္ (ေမာရစ္) ကာဗဲကုိသူ႔စာအုပ္ထဲကဒီစာပုိဒ္ကုိေမးတယ္။ ခန္းနဲ႔ ၀စ္ဂ်င္စတိန္းအေၾကာင္း။ ၀စ္ဂ်စ္စတိန္းဟာဘယ္လုိ လုပ္ျပီး ႏွဳိင္းရအမွန္၀ါဒ (relativism - အားလုံးအတြက္တခုတည္းေသာအမွန္မရွိ။ တဦးခ်င္းရဲ႕ပုဂၢလိကအျမင္၊ အေတြ႔အၾကဳံ၊ ယုံၾကည္မွဳနဲ႔တြဲေနတဲ့အမွန္ေတြပဲရွိတယ္ဆုိတဲ့အယူအဆ) ဆီကုိေရာက္သြားရတာလဲ ဆိုတာေတြ ကိုေမးတယ္။
ကာဗဲ။ ။ ၀စ္ဂ်င္စတိန္းက အမွန္တရားရဲ႕က်ဳိးေၾကာင္းဆီေလွ်ာ္မွဳကုိျငင္းတယ္လုိ႔သိေတာ့ ခန္းဟာ ေတာ္ေတာ္ေတာ့ ျပာသြားတယ္။ တနည္းမဟုတ္တနည္းနဲ႔ေတာ့ အားလုံးဟာ သေဘာတူညီမွဳရေအာင္လုပ္ၾက ရတာပဲ။ ဒါကေ၀႕ေနတယ္ဆုိဦးေတာ့ ျပႆနာလုိ႔ေတာ့မထင္မိဘူး။ ဒါမွန္တယ္လုိ႔ေတာ့ငါထင္တယ္။
ေမာရစ္။ ။ ဒါနဲ႔ပါတ္သက္ျပီး ဆရာ့ခံစားခ်က္ကေကာ။
ကာဗဲ။ ။ တကယ့္ျပႆနာကုိ ၀စ္ဂ်င္စတိန္းက အစဆြဲလုိက္တာပဲ။ သေဘာတူညီမွဳဆုိတာဘာလဲ။
ေမာရစ္။ ။ အဲဒါ အေတြးအေခၚပုိင္းဆုိင္ရာစိစစ္မွဳမ်ား (Philosophical Investigation) ထဲမွာပါတယ္မလား။
ကာဗဲ။ ။ ဟုတ္တယ္။ အဲဒါေပါ့ ငါတုိ႔ေျပာခဲ့တာ။ အေစာပုိင္း၀စ္ဂ်င္စတိန္းက ေအးခဲေနတဲ့သမုိင္း။ ဘယ္သူမွသိပ္မေျပာၾကေတာ့ဘူး။ ဒီစာအုပ္ကေတာ့ခုထိ ေဟာ့ေနတုန္းပဲ။ သေဘာတူညီမွဳတခုကုိဘယ္လုိ ထူေထာင္မလဲ။ ဘယ္ေလာက္ေလးနက္မွဳရွိသလဲ။ ၀စ္ဂ်င္စတိန္းအေျပာအရဆုိရင္ ငါတုိ႔ဟာဆုံးျဖတ္ခ်က္ေတြမွာ သေဘာတူၾကတာမဟုတ္ဘူး။ ငါတုိ႔ ဘ၀ရဲ႕ဖြဲ႔တည္ပုံ ထဲမွာသေဘာတူၾကတာ။ (We don’t agree in judgement, we agree in form of life)
တကယ့္စာသားက အေတြးအေခၚပုိင္းဆုိင္ရာစိစစ္မွဳမ်ား ထဲက အပုိဒ္ ၂၄၁ မွာပါတယ္။ လူသားရဲ႕သေဘာတူညီမွဳက ဘာကမွားတယ္ ဘာကမွန္တယ္ဆုိတာကုိ ဆုံးျဖတ္ခ်က္ခ်လုိက္တာပဲ။ ဒါ အမွားနဲ႔ အမွန္ကုိလူေတြလက္ခံေနၾကတာ။ သူတု႔ိသုံးတဲ့ ဘာသာစကားထဲမွာသေဘာတူျပီးေျပာေနၾကတာေပါ့။ အယူအဆေတြထဲမွာလက္ခံထားၾကတာမဟုတ္ဘူး။ ဘ၀ဖြဲ႔တည္ပုံ ထဲမွာလက္ခံထားၾကတာ။
ဒီအခ်က္ေၾကာင့္ပဲ သူ႕အယူအဆအေပၚ ေ၀ဖန္သံေတြလွ်ံၾကလာခဲ့တယ္။
၀စ္ဂ်င္စတိန္းဟာအနည္းဆုံးဒီတခုေတာ့ေခါင္းမာမာနဲ႕ကုိ သူ႔ဖေလာ္ေပၚမွာေတာင့္ခံထားခဲ့တယ္။ အမွန္ဆုိတာလူေတြရဲ႕ဆုံးျဖတ္ခ်က္ပဲ။ အမွန္တရားဆုိတာ လူအခ်င္းခ်င္းသေဘာတူဖုိ႔ပဲ။ ကမာၻဟာလုံးေနဦးေတာ့ ျပားတယ္လုိ႔သာအားလုံးကသေဘာတူရင္ ျပားတာကအမွန္ပဲလုိ႔ဆုိတယ္။
ခန္းဟာဒီဒႆနနဲ႔ျငိမ္းခ်မ္းေရးယူထားတယ္။ သူ႔ရဲ႕သိပၸံပညာရဲ႕ဒႆန အေျခခံအျဖစ္ကုိယူထားခဲ့တယ္။ ေနာင္ႏွစ္အနည္းငယ္ရလာေတာ့ သူ႔ရဲ႕ Structure စာအုပ္ထဲမွာ ခန္းကခုလုိေရးခဲ့တယ္။
ေယဘူယ်ပဲဆုိဆုိ အေသးပဲစိတ္ၾကည့္ၾကည့္ ပုိျပီးတိက်ေအာင္ေျပာရမယ္ဆုိရင္ က်ေနာ္တုိ႔အေနနဲ႔ ပါရာဒုိင္းအေျပာင္းေၾကာင့္ သိပၸံပညာရွင္ေတြ သူတုိ႔ေတြဆီကေလ့လာသူေတြဟာ အမွန္တရားနဲ႔ပုိျပီးနီးကပ္လာတယ္ဆုိတဲ့အခ်က္ကုိ စြန္႔လႊတ္ေကာင္းစြန္႔လႊြတ္ပစ္ၾကရပါလိမ့္မယ္။
(မွတ္ခ်က္။ ၀စ္ဂ်င္စတိန္းဟာ ၾသစၾတီးယားႏုိင္ငံသား။ ၂၀ရာစုရဲ႕ထင္ရွားတဲ့ ေတြးေခၚရွင္ေတြထဲကတဦးျဖစ္ျပီး သူ႔ဒႆနမွာအဆင့္၂ဆင့္ေတြ႔ႏုိင္တယ္လုိ႔ေနာက္ပုိင္းပညာရွင္ေတြက သုံးသပ္ၾကတယ္။ ပထမအဆင့္က ေလာဂ်စ္ကုိ Metaphysics (ဖေလာ္ရဲ႕လက္တက္တခု၊ သဘာ၀ရဲ႕ျဖစ္တည္မွဳကုိေလ့လာတဲ့ပညာရပ္) နဲ႔ ဘာသာစကားကုိၾကားခံျပီးဆက္စပ္ေလ့လာ တာျဖစ္ျပီး ဒုတိယအဆင့္က အေပၚမွာေျပာတဲ့ အေတြးအေခၚပုိင္းဆုိင္ရာစိစစ္မွဳမ်ား (Philosophical Investigation - ၁၉၅၃) ပါ။ ဒီအဆင့္မွာေတာ့သူဟာ အစဥ္အလာေတြးေခၚမွဳေတြအားလုံးအျပင္ ပထမအဆင့္ကသူ႔ရဲ႕နာမည္ရွိျပီး သားအယူအဆေတြ ကုိအကုန္ဆြဲလွန္ပစ္ခဲ့တယ္။ သူေျပာတဲ့ ဘ၀ဖြဲ႔တည္ပုံဆုိတာဟာ ဘာသာစကားသုံးစြဲျခင္း ကုိအဓိကရည္ညႊန္းလုိျပီး လူေတြဟာတေယာက္အယူအဆအေတြးအေခၚကုိ တေယာက္ လက္ခံရာမွာ ဘာသာစကားသုံးစြဲမွဳအတြင္း (ယဥ္ေက်းမွဳ၊ ဇာတိ၊ ဓေလ့ထုံးတမ္း စတဲ့) ဘ၀ဖြဲ႔တည္ပုံထဲကသာလက္ခံ ၾကတာ၊ စဥ္းစားဆင္ျခင္ႏုိ္င္စြမ္းအားနဲ႔လက္ခံၾကတာမဟုတ္ဘူးဆုိလုိ႔၊ အားလုံးလက္ခံႏုိင္တဲ့ ဓမၼဓိ႒ာန္က်တဲ့အမွန္ဆုိတာမရွိေတာ့ပဲ လူတစု၊ အခ်ိန္ကာလတခု၊ ယဥ္ေက်းမွဳတခုအတြင္းမွာ လက္ခံႏုိင္ရင္ မွန္တာပဲလုိ႔ယူလုိ႔ we agree in form of life လုိ႔ေျပာတာျဖစ္တယ္။)
ေနာက္ဆုံးပုိ႔စ္ အပုိင္း၅ တြင္ျပီးပါမည္။
KZေက

ျပာေျခြခြက္ ၃။ ဆင္ေျခနည္းလမ္းတက်မေဖာ္ထုတ္ႏုိင္ေသာကိန္းမ်ား

စံတခုျဖင့္ႏွဳိင္းယွဥ္မေဖာ္ျပႏုိင္ျခင္းဟာ ထူးဆန္းတဲ့အသုံးတခုျဖစ္တယ္။ ဒါကုိဘယ္က ခန္းရသလဲဆုိတာ က်ေနာ္လုိက္ရွာၾကည့္တယ္။ သူ႔ရဲ႕အက္ေဆးေပါင္းခ်ဳပ္တခုထဲမွာ ဂရိဖီေလာ္ေဆာ္ဖာ ၃ ေယာက္နဲ႔ အင္တာဗ်ဴး တခုပါတယ္။ အဲဒီထဲမွာ ခန္းကသူ႔စကားလုံးနဲ႔ပါတ္သက္လုိ႔အက်ဥ္းရွင္းျပတာေလးတခုေတာ့ရွိတယ္။
ခန္း။ ။ ဒီမွာၾကည့္။ စံတခုျဖင့္ႏွဳိင္းယွဥ္မေဖာ္ျပႏုိင္ျခင္းဆုိတာအလြယ္ေလး။
ဂရိ။ ။ ခင္ဗ်ားသခ်ာၤမွာေျပာခ်င္တာလား။
ခန္း။ ။ က်ေနာ္အထက္တန္းေက်ာင္းသားဘ၀က ကဲကုလနဲ႔စေတြ႕တယ္။ ဘယ္သူလည္းေတာ့မမွတ္မိေတာ့ဘူး။ တေယာက္ကက်ေနာ့္ကုိ အတြဲ၂တြဲပါတဲ့ ကဲကုလစာအုပ္ တအုပ္ေပးတယ္။ စာအုပ္အစပုိင္းမွာ √2 ကုိ အီရာရွင္နယ္ကိန္း ျဖစ္ေၾကာင္းသက္ေသျပခ်က္ေလးပါလာတယ္။ က်ေနာ္သေဘာက်သြားတယ္။ စိတ္လည္းေတာ္ေတာ္ လွဳပ္ရွားသြားတယ္။ အဲဒီကေနက်ေနာ္ ႏွဳိင္းယွဥ္မေဖာ္ျပႏုိင္ျခင္းကုိစေတြ႔ခဲ့တာပဲ။ က်ေနာ့္မ်က္စိထဲေတာ့ √2 ဟာ ႏွဳတ္ခမ္းနီရဲရဲ၊ အပ်ံစား၀တ္စားထားျပီး ရင္ခုန္စရာေကာင္းေနတယ္။ တခုေတာ့အံ့အားသင့္စရာေပါ့။ ဒီအယူအဆကုိ က်ေနာ္ဟာ ရူပေဗဒ၊ ဖီေလာ္ေဆာ္ဖီ ဒါမွမဟုတ္ ဘာသာေဗဒ တခုခုကရခဲ့တာမဟုတ္ပဲ သခ်ာၤကရခဲ့တဲ့အတြက္ပဲ။ √2 ဟာ ကိန္းျပည့္ႏွစ္ခုနဲ႔အခ်ဳိးခ်ေဖာ္ျပလုိ႔မရႏုိင္ဘူးဆိုတဲ့သက္ေသျပခ်က္က ရခဲ့တာပဲ။ ဒါဟာ သခ်ာၤမွာျပတဲ့ ႏွဳိင္းယွဥ္မေဖာ္ျပႏုိင္ျခင္းပဲ။ အကြာအေ၀းတုိင္းကုိ ကိန္းျပည့္ (သုိ႔) အပုိင္းကိန္းတခုနဲ႔ေဖာ္ျပလုိ႔မရႏုိင္ဘူးဆုိတာ။
ဒီအခ်က္မွာ ပုိက္သာဂုိရသီအုိရမ္သမားေတြမွားသြားခဲ့တာေပါ့ေလ။ ဟဲလမက္ေျပာခဲ့သလုိေပါ့။ ဟုိရာတီရုိ ေကာင္းကင္ဘုံနဲ႕ကမာၻေျမမွာမင္းအေတြးအေခၚစိတ္ကူးအိပ္မက္ထက္ ပုိတဲ့အရာေတြရွိေနတယ္ဆုိသလုိေပါ့။
ဒါေပမဲ့ ဒီသခ်ာၤသေဘာတရားကေန ဘယ္လုိလုပ္ ခန္းဟာ သူ႔အေတြးအေခၚဒႆနိကအတြက္ ႏွဳိင္းယွဥ္မေဖာ္ျပႏုိင္ျခင္းကုိ ညာဏ္ပြင့္ခဲ့ရတာလဲ။ သခ်ာၤပညာဟာပုိဖြံ႕ျဖဳိးလာတယ္။ အယူအဆသစ္ေတြေပၚတယ္။ သက္ေသျပခ်က္အသစ္ေတြ၊ ရွင္းလင္းခ်က္အသစ္ေတြေပၚလာတယ္။ ဒီေန႔မွာ အီရာရွင္နယ္ကိန္းမွမဟုတ္ဘူး၊ စံကိန္း (Ideal Number) တုိ႔၊ ရွဳပ္ေထြးကိန္း (Complex Number) တုိ႔၊ စိတ္ကူးေယာင္ကိန္း (Imaginary Number) တုိ႔လည္းရွိေနျပီမလား။ ဒါေတြရွိလာလုိ႔မို႔ က်ေနာ္တုိ႔ဟာအတိတ္ကေပၚခဲ့တဲ့ သခ်ာၤသေဘာတရားေတြကုိနားလည္လုိ႔မရ ေတာ့ဘူးဆုိတာမွမရွိပဲ။ အီရာရွင္နယ္ကိန္းေတြေပၚလာလုိ႔ ရာရွင္နယ္ကိန္းေတြကုိသေဘာမေပါက္ႏုိင္ေတာ့ဘူးဆုိတာာမွ မရွိပဲ။ က်ေနာ္တုိ႔ဟာ ကုိယ့္ရဲ႕သခ်ာၤနဲ႔ပတ္သက္တဲ့နားလည္ႏုိင္စြမ္းအားေတြကိုပုိလုိ႔ေတာင္ခ်ဲ႕ထြင္လာႏုိင္ခဲ့တယ္။
ဂါစီယာမားကြတ္စ္ က ကပ္ဖကာရဲ႕ အသြင္းေျပာင္းလဲျခင္း (Metamorphosis) ကိုဖတ္ျပီးေျပာသလုိေပါ့။ မင္းဒီလုိေရးခြင့္ရွိရဲ႕လားလုိ႔ေတာ့ငါမသိဘူး တဲ့။ သူေျပာတဲ့ အခြင့္ရွိရဲ႕လား ဆုိတဲ့စကားလုံးကုိ သတိထားေစခ်င္တယ္။ မားကြတ္စ္က ၀ထၳဳထဲကဇတ္ေကာင္ ဂရီကုိဆမ္ဆာ ဟာပုိးဟပ္ၾကီးတေကာင္အျဖစ္ေျပာင္းေနတာကုိသိတယ္။ ဂရီကုိ ကုိယ္တုိင္ကလည္းသိေနတယ္။ ဒီဇတ္လမ္းဟာ ႏွဳိင္းယွဥ္မေဖာ္ျပႏုိင္ျခင္းနဲ႔ အထုိင္ကူးေျပာင္းျခင္း ေတြနဲ႔ပါတ္သက္တဲ့ ရွဳပ္ေထြးမွဳတခ်ဳိ႕ကုိေဖာ္ျပေနတယ္။ ဒါဟာ ဘာကုိနားလည္ရမလဲဆုိတဲ့ေမးခြန္းတခုလား၊ ဒါမွမဟုတ္ ဘာကုိခြင့္ျပဳရမလဲဆုိတဲ့ေမးခြန္းတခုလား။
ခန္း ရဲ႕အင္တာဗ်ဳးကုိျပန္ၾကည့္ရေအာင္
ခန္းက ဒါကုိဥပမာတခုအေနနဲ႔ေျပာခဲ့တာလုိ႔ဆုိတယ္။ ဘယ့္အတြက္ဥပမာလဲ။ √2 ကုိ ကိန္းျပည့္ေတြနဲ႔ႏွဳိင္းယွဥ္ေဖာ္ျပလုိ႔ မရဘူးဆုိတဲ့ သခ်ာၤဆုိင္ရာေတြ႔ရွိခ်က္ဟာ ခန္း ေျပာခ်င္တဲ့ ဒႆနက အဓိပၸါယ္ေတြကုိယွဥ္တြဲေဖာ္ျပလုိ႔မရတာနဲ႔ဘယ္လုိ ပတ္သက္လုိ႔လဲ။ က်ေနာ္လည္း ဒီ √2 သမုိင္းေၾကာင္းကုိျပန္ရွာရင္မ်ားေတြ႔မလားလုိ႔ေတြးမိတယ္။
ပထမ ေဒးဗစ္ဘာလင္စကီရဲ႕ “Infinite Ascent” ကုိအရင္ေတြ႔တယ္။ အဲဒီမွာ ပုိက္သာဂုိရနဲ႔သူ႔အဖြဲ႔သားေတြအတြက္က ကိန္းေတြဟာပထမဆုံးနဲ႔အေျခခံအက်ဆုံး ဥပေဒသ၊ အမွန္တရားျဖစ္တယ္။ သခ်ာၤ ပညာရဲ႕မူလဟာ ကိန္းေတြျဖစ္ျပီး ဒီကိန္းေတြဟာ သူ႔တုိ႔ဘာသာေပါင္းစပ္ဖန္တီးႏုိင္စြမ္းအားရွိတယ္လုိ႔ မသိစိတ္ထဲစြဲစြဲျမဲျမဲယုံၾကည္ထားၾကတယ္။(မွတ္ခ်က္။ √2 ဟာသူ႔ဘာသာဖန္တီးျဖစ္ေပၚလာတယ္ဆုိတဲ့သေဘာ)
ေနာက္တခုက ခ်ားလ္စီးဖ္ ရဲ႕ “Zeros : The Biography of a Dangerous Idea” ကေနေတြ႔တာ။ ဟစ္ပါးစု (Hippasus of Metapontum) ရဲ႕ေဘးမွာလူတစု၀ုိင္းထားၾကတယ္။ ဟစ္ပါးစု ရဲ႕ေတြ႔ရွိခ်က္ ဟာ လွဳိ႕၀ွက္အဖြဲ႔အစည္းတခုရဲ႕ အယူအဆတခုကုိမွားယြင္းေၾကာင္းသက္ေသျပသလုိျဖစ္ခဲ့တယ္။ ဂရိေတြရဲ႕အေတြးအေခၚ လမ္းေၾကာင္းတခုလုံးတိမ္းေစာင္းေအာင္လုပ္လုိက္တာနဲ႔အတူတူပဲ။ ပုိက္သာဂုိရ ကုိယ္တုိင္ကသူ႔ကုိ ေရႏွစ္သတ္ဖုိ႔ အပစ္ေပးခဲ့တယ္။ (မွတ္ခ်က္။ √2 ကုိ ဟစ္ပါးစု က အီရာရွင္နယ္ကိန္းျဖစ္ေၾကာင္းသက္ေသျပလုိက္တယ္။ ဒီေတာ့ ကိန္းမွန္ရင္ သဘာ၀ကိန္း၊ ကိန္းျပည့္ပဲျဖစ္ရမယ္ဆုိတဲ့ ပုိက္သာဂုိရနဲ႕ဂရိေတြရဲ႕ေတြ႕ရွိခ်က္နဲ႔ယုံၾကည္ခ်က္ကုိ ပ်က္ျပယ္ေစတယ္)
က်ေနာ္ဒီႏွစ္ခုကုိထုတ္ျပေပမယ့္ မူကြဲေတြအမ်ားၾကီးရွိေနေသးတယ္။
ဖ်တ္ကနဲၾကည့္လုိက္ေတာ့ ခန္း ယူခ်င္တဲ့သေဘာကိုေတြ႔ရမယ္။ ပထမ ပုိက္သာဂုိရဂုိဏ္း၀င္ေတြအတြက္ သခ်ာၤမွာကိန္းေတြဟာ ကိန္းျပည့္ေတြပဲဆုိတဲ့ အထုိင္တခုမွာေနၾကတယ္။ ေနာက္ေတာ့ အလွ်ားတယူနစ္စီရွိတဲ့ ေထာင့္မွန္ၾတိဂံရဲ႕ေထာင့္ျဖတ္မ်ဥ္းဟာ √2 ျဖစ္မွန္းေတြ႔လာၾကတယ္။ ဒီေတာ့ မူလပုိက္သာဂုိရအထုိင္ဟာ အီရာရွင္နယ္ကိန္း ဆုိတဲ့ေတာ္လွန္ေရးတခု၀င္လာျပီးပ်က္သြားတယ္။ အီရာရွင္နယ္ကိန္းအထုိင္ ဆီကုိေရႊ႕ေျပာင္းလာတယ္။ ဒါေပမယ့္ ခန္း ဟာဒီ ဒဏာရီနဲ႔ပတ္သက္လုိ႔ေတာ့ဘာမွေျပာမသြားဘူး။ သူမၾကားဘူးလုိ႔ ဆုိတာလည္းမျဖစ္ႏုိင္ဘူး။ ဟုိးေရွးေခတ္ကမွတ္တမ္းမွတ္ရာေတြဆုိတာကလည္းရွိတာမဟုတ္။ တခ်ဳိ႕အေရးၾကီးတာေတြ ေရးမွတ္ထားတယ္ဆုိျပန္ေတာ့လည္းေပရြက္ေပၚမွာ၊ ေရရွည္ခံတာမဟုတ္ေတာ့ ထပ္ထပ္ျပီးကူးေရးလာခဲ့ၾကတာေတြ။ ဒီ ဟစ္ပါးစု ဆုိတဲ့ ငနဲကေကာဘယ္သူလဲ။ ဒီ ႏွဳိင္းယွဥ္မေဖာ္ျပႏုိင္ျခင္း ဆုိတဲ့စကားလုံးကုိ ခန္း ဘယ္ဇတ္လမ္းကေနယူ လုိက္တာလဲဆုိတာက်ေနာ္တိတိက်က်သိခ်င္တယ္။
Kurt Von Fritz ရဲ႕ “The Discovery of Incommensurability by Hippasus of Metapontum” (1945) စာတမ္းတခုရွိတယ္။ အဲဒီထဲမွာေတာ့ Incommensurability ဆုိတာဂရိသခ်ာၤေခတ္ရဲ႕ အံ့ၾသဘြယ္ ေတြ႔ရွိမွဳတခု အျဖစ္သတ္မွတ္ခဲ့တယ္။ ပုိက္သာဂုိရ အသင္း၀င္ဂရိသခ်ာၤသမားတဦးျဖစ္တဲ့ ဟစ္ပါးစု က ေဖာ္ထုတ္ခဲ့တယ္ လုိ႔ေရးထားတယ္။ ေအာက္ေျခမွတ္စုမွာက်ေတာ့ ဒါအျပည့္အ၀ မေသခ်ာဘူးလုိ႔လည္းဆုိတယ္။ ဘာသေဘာလဲ။ ဒီဇတ္လမ္းဟာတကယ္မျဖစ္ခဲ့ဘူးလား။ ပါးစပ္ဒဏာရီသက္သက္လား။ ဗြန္ဖရစ္ကေျပာေတာ့ ဒီအခ်က္ကုိမွတ္တမ္းတင္ခဲ့တာ ဒီအျဖစ္အပ်က္ျဖစ္ခဲ့တယ္ဆုိတဲ့ အခ်ိန္ျပီးလုိ႔ႏွစ္ေပါင္း၈၀၀ ေလာက္ၾကာမွေပၚလာတဲ့ Chalcia ဆုိတဲ့ နီယုိပေလတုိနစ္သမား စာေရးသူတဦးလုိ႔ဆုိတယ္။
က်ေနာ္လည္းဆက္လုိက္ဖုိ႔ဆုံးျဖတ္ခဲ့တယ္။ ဒါနဲ႔ ဟားဗတ္က စာၾကည့္တုိက္တခုကုိေရာက္သြားတယ္။ က်ေနာ္လက္ခံထားတာတခုရွိတယ္။ စိတ္ပ်က္လက္ပ်က္ျဖစ္ေနတဲ့အခါမ်ဳိးမွာ စာၾကည့္တုိက္ထဲကုိသြား၊ လူေတြဖန္တီးေရးသားထားတာေတြၾကားထဲခနသြားေန၊ လူေတြၾကားထဲေတာ့မေနေလနဲ႔။
က်ေနာ္ ဓါတ္ေလွခါးနဲ႔ ငါးထပ္ကုိတက္ခဲ့တယ္။ ျပီးေတာ့စာအုပ္တန္းေတြၾကားထဲေရာက္သြားတယ္။ က်ေနာ္လည္းနံပါတ္နဲ႔တုိက္ျပီး Iamblichus’s “Life of Pythagoras, or, Pythagoric Life (De vita pythagorica)” စာအုပ္ကုိ လုိက္ရွာတယ္။ အသက္ ရ၀ ဆယ္ေက်ာ္ေလာက္ရွိမယ့္အဘုိးၾကီးတေယာက္ က်ေနာ့္ေဘးက ျဖတ္ေလွ်ာက္သြားရင္း သတိေတာ့ထား Iamblichus ဇတ္လမ္း ကသိပ္ယုံလုိ႔ရတာမ်ဳိးေတာ့ မဟုတ္လူး လုိ႔ဆုိတယ္။ က်ေနာ္လည္းသူ႔ကုိတားလုိက္ဖုိ႔ေကာင္းတယ္။ (ဇတ္လမ္းအရဆုိရင္မေတြ႔လုိက္တာကလည္း ပုိေကာင္းႏုိင္တာပါပဲ)။ ဒါေပမယ့္သူမွန္တာကုိေတြ႔ရတယ္။ စာအုပ္ထဲမွာ Iamblichus နဲ႕ ဟစ္ပါးစု ရဲ႕အဆက္အစပ္ေတြေတြ႔ရေပမယ့္ Incommensurability ကုိသက္ေသျပတာေတာ့ ဘယ္မွာမွမေတြ႕ရဘူး။ က်ေနာ္လည္းေနာက္တအုပ္ေနာက္လုိက္ရျပန္တယ္။ Pappus of Alexandria သူက Iamblichus ျပီးလုိ႔ႏွစ္ငါးဆယ္ေလာက္ ၾကာမွေပၚလာတာ။ ယူကလစ္နဲ႔ပါတ္သက္လုိ႔ ေ၀ဖန္ခ်က္ေတြအတြဲလုိက္ေရးခဲ့တဲ့သူ။ အဲဒီမွာလည္း ဟစ္ပါးစု ကုိမေတြ႕ရျပန္ဘူး၊ သူ႔အစားဘယ္သူမွန္းတိတိက်က် သတ္မွတ္မထားတဲ့ သူတေယာက္က ဒီသက္ေသျပခ်က္ေတြကုိေပးလုိ႔ အပစ္ေပးလုိက္တယ္လုိ႔ပဲပါတယ္။
ေ၀ါတာဘားကတ္ဟာ ပညာရွင္ေဆြးေႏြးပြဲတခုနဲ႔ပါတ္သက္ျပီး ပုိက္သာဂုိရနဲ႔ အေစာပုိင္းသခ်ာၤအေၾကာင္း စာအုပ္တအုပ္ ေရးဖူးတယ္။ သူမ်ားက်ေနာ့္ကုိ အတိအက်ေျပာႏုိင္မလား၊ ဂရိသခ်ာၤ၀ကၤဘာထဲက ဆြဲထုတ္ႏုိင္မလားပဲ။ ခုသူကဇူးရစ္တကၠသုိလ္မွာအတုိင္ပင္ခံပါေမာကၡလုပ္ေနတယ္။
အာရုိးေမာရစ္။ ။ ခုဆုိ ဒီအေၾကာင္းေတြဆရာနဲ႔ေျပာမယ့္သူဆုိလုိ႔ လက္ခ်ဳိးေရလုိ႔ရတယ္။
ေ၀ါတာဘားကတ္။ ။ (ရယ္လွ်က္) ဟုတ္မွာေပါ့။ ဆုိပါဦး ေမာင္ရင္က ဟစ္ပါးစု နဲ႔ပါတ္သက္ျပီး ဘာစိတ္ကူး အဆန္းရလာလုိ႔လဲ။
ေမာရစ္။ ။ အင္း၊ စိတ္ကူးအဆန္းလုိ႔လည္းေျပာရပါ့မလားမသိဘူး။ က်ေနာ္ √2သက္ေသျပခ်က္ဇတ္လမ္း ကုိေျခေျချမစ္ျမစ္ သိခ်င္တယ္။ ဟစ္ပါးစု ကုိ ပုိက္သာဂုိရ ဂုိဏ္းသားေတြေရႏွစ္သတ္လုိက္တယ္ ဆုိတဲ့ဇတ္လမ္းေကာေပါ့။
ဘားကတ္။ ။ ေရႏွစ္သတ္တယ္ဆုိတဲ့ဇတ္လမ္းက နီယုိပေလတုိးနစ္ေတြစလုိက္တာကြ။ သူတို႔စံနစ္နဲ႔ေဘာင္၀င္တာကုိး။ ငါေတာ့နဲနဲသံသယရွိတယ္။
ေမာရစ္။ ။ နဲနဲသံသယရွိတယ္။
ဘားကတ္။ ။ ပထမေတာ့ လူေတြကုိအီရာရွင္နယ္ကိန္းေတြအေၾကာင္းရွင္းျပရခက္တာပဲ။ မင္းမွာ ဒႆမကိန္းစံနစ္ရွိတယ္ဆုိေတာ့ေကာဘယ္သူကဂရုစုိက္မွာလဲ။ ၀.၃၃၃၃….ဟာမတိက်ဘူးဆုိေတာ့ေကာဘယ္သူက ဂရုစုိက္လုိ႔လဲ။ ကိန္းဂဏန္းစဥ္တခုမွာေနာက္လာမဲ့ကိန္းတခုက မတိက်ဘူးဆုိေတာ့ေကာ ဘယ္သေကာင့္သားက ဂရုစုိက္မလဲ။ ဒါေပမဲ့လူေတြကုိရွင္းျပရတာေတာ့ခက္တယ္။ အထူးသျဖင့္ သခ်ာၤတုိ႔ဘာတုိ႔၀ါသနာမပါတဲ့သူဆုိ ျပီးပါေလေရာ။
ေမာရစ္။ ။ ဒါေတာ့လည္းဟုတ္ပါတယ္။
ဘားကတ္။ ။ ငါအဲသည္ျပႆနာ √2 နဲ႕ ပုံမွန္ကိန္းေတြအခ်ဳိးနဲ႔ကုိ ပထမဆုံးသတိထားမိတာကုိ မွတ္မိတယ္။
ေမာရစ္။ ။ ဆရာဘယ္အရြယ္ေလာက္ကလည္း။
ဘားကတ္။ ။ ၁၃ ႏွစ္ ၁၄ ႏွစ္ေလာက္ကေပါ့။
ေမာရစ္။ ။​ အဲေတာ့ ဆရာဘာလုပ္လည္း။
ဘားကတ္။ ။ ဒါကတမ်ဳိးပဲမတူဘူးလုိ႔ငါသတိျပဳမိတယ္။ ၾကည့္ရတာ ဂရိသခ်ာၤနဲ႔ပါတ္သက္ျပီး ေတြ႕ရွိခ်က္တခုေပါ့။ ပုိက္သာဂုိရသီအုိရီ နဲ႔ဆန္႔က်င္ဘက္ ေဘဘီလုံနီးယန္းသခ်ာၤမွာကဒါမ်ဳိးဘာ သက္ေသျပခ်က္မွမေတြ႔ဘူးပဲကုိး။ ဒီဇတ္ေၾကာင္းကုိလုိက္ေတာ့ Iamblichus နဲ႔ Proclus ႏွစ္ေယာက္စလုံးကိုေတြ႔ရမွာပဲ (မွတ္ခ်က္။ ေရွးကထင္ရွားေသာနီယုိပလာတုိးနစ္ ဂရိေတြးေခၚရွင္ ၂ဦးျဖစ္သည္) Iamblichus အေၾကာင္းေျပာရင္ အရစၥတုိတယ္ထိကုိေျခရာခံဖုိ႔လုိေကာင္းလုိလာမယ္။ ဒါေပမဲ့ တကယ္လုိ႔သမုိင္းေၾကာင္းနဲ႔သာ ဆက္စပ္ျပီး ရွာမယ္ဆုိရင္ ဟစ္ပါးစု ကုိဘယ္လုိထဲ့စဥ္းစားမလဲ။
ေမာရစ္။ ။ တကယ္လုိ႔ ပုိက္သာဂုိရ ဂုိဏ္းသားေတြကေကာ ဟစ္ပါးစု ကုိသတ္ခဲ့တယ္ဆုိရင္ ဘာေၾကာင့္လဲ။ သူ႔သက္ေသျပခ်က္ကုိလက္မခံႏုိင္လုိ႔လား။ သူ႔သက္ေသျပခ်က္က သူတုိ႔ယုံၾကည္လက္ခံမွဳ ကိုပ်က္စီးေစလုိ႔လား။ ဒါမွမဟုတ္သူကအဖြဲ႔ရဲ႕လွဳိ႕၀ွက္ခ်က္တခုခုကုိဖြင့္ခ်လုိက္လုိ႔လား။ ဒီသုံးခုထဲကတခုခုကုိ ေရြးရမွာပဲ။
ဘားကတ္။ ။ စတုထၳတခုလည္းရွိေနလိမ့္မယ္။ သူေရနစ္တယ္ဆုိတာက သူ႔ဘာသာနစ္တာလည္း ျဖစ္ခ်င္ျဖစ္မယ္။ ႏွစ္အသတ္ခံရတာဟုတ္ခ်င္မွလည္းဟုတ္မွာ။
ေမာရစ္။ ။ အက္စီးဒင့္လား။ ဒါဆုိ ဒီဇတ္လမ္းကဘယ္လုိအဓိပၸါယ္ရွိေတာ့မလဲ။
ဘားကတ္။ ။ ငါတုိ႔ ပုိက္သာဂုိရေတြအေၾကာင္းသိလွတာမဟုတ္ပါဘူး။ ဟစ္ပါးစု အေၾကာင္းလည္း ထုိ႔အတူပဲ။ ငါေတာင္စာအုပ္ေရးခဲ့တယ္ဆုိေပမယ့္ဘာမွေထာက္ေထာက္ထားထားေဖာ္ျပႏုိင္တာမရွိလွဘူး။ ေဆာ့ခရတၱိလည္းဒီအတုိင္းပဲ။ သူ႔က်ေတာ့နဲနဲေတာ္ေသးတာေပါ့ေလ။ သူ႔တပည့္ ပေလတုိတုိ႔ေရးခဲ့သားခဲ့ တာေတြ ရွိေနတာကုိး။ ငါတုိ႔မွာပုိက္သာဂုိရေတြရဲ႕လက္ရင္းတပည့္ေတြေရးခဲ့တာေတြမွမရွိပဲကုိး။ ဒါကစိတ္ပ်က္စရာသမုိင္းေၾကာင္းတခုပဲ။
ေမာရစ္။ ။ စိတ္ပ်က္စရာ ဟုတ္လား
ဘားကတ္။ ။ ဟုတ္တယ္။ ငါတုိ႔မွာသမုိင္းေၾကာင္းနဲ႔ယွဥ္တဲ့ သတင္းကရွိတယ္ဆုိရုံပဲ။
ေမာရစ္။ ။ ဒါေပမဲ့ ဟစ္ပါးစု အေၾကာင္းကေတာ့ လူေတြေျပာျပီးရင္းေျပာေနၾကတာပဲ။ ဘာလုိ႔လဲ။
ဘားကတ္။ ။ ဒဏာရီေတြကေျပာလုိ႔ေကာင္းတာကုိး။ ဘာကက်ဳိးေၾကာင္းဆီေလွ်ာ္လည္းေတြးရတာ ထက္စာရင္ ပါးစပ္ရာဇ၀င္ေတြအေၾကာင္းငါတုိ႔ေတြစဥ္းစားၾကတယ္။ ဒါေပမဲ့ဒါဟာတကယ့္အခ်က္အလက္တခု မဟုတ္ဘူးဆုိတာေတာ့သတိထားဖုိ႔လုိတယ္။
ဒါဟာ ဘားကတ္ အယူအဆရဲ႕အေျခခံပါပဲ။ ခုဆုိ ပုိက္သာဂုိရတုိ႔ ဟစ္ပါးစု တုိ႔ကုိေကာင္းေကာင္းသိသူက မရွိသေလာက္ျဖစ္ေနျပီ။

ဆက္ပါမည္
KZေက

ျပာေျခြခြက္ ၂။ အထုိင္မ်ားေရြ႕ျခင္း

Kripke ဟာက်ေနာ္တုိ႔ေခတ္ရဲ႕ေတြးေခၚရွင္တဦးပါ။ ဖေလာ္ေဆာ္ဖာေတြဟာ သူ႔ရဲ႕ ပညတ္နဲ႔လုိအပ္ခ်က္ အေၾကာင္းကုိေဆြးေႏြးျငင္းခုံေနရဦးမွာပဲ။ ေလာေလာဆယ္မွာ ပညာရွင္ရာခ်ီျပီးသူ႔ရဲ႕လက္ခ်ာသုံးခုတြဲကုိ ႏွစ္ျပီးေလ့လာေနၾကတယ္။ သူ႔ပုိ႔ခ်ခ်က္ေတြဟာ က်ေနာ္တုိ႔နားလည္ထားတဲ့ အဓိပၸါယ္နဲ႔အညႊန္း၊ အထူးသျဖင့္ ကမာၻေလာကၾကီးနဲ႔ဘာသာစကားၾကားဘယ္လုိခိ်တ္ဆက္ထားတယ္ဆုိတာေတြကုိျပန္ျပီးတဲ့မတ္ေပးေနတာပဲ။ Kripke အလုိအရဆုိရင္စကားလုံးေတြဟာကမာၻထဲကအရာ၀ထၳဳေတြနဲ႔ သမုိင္းေၾကာင္းကုိအေျခခံျပီး ဆက္စပ္ထားတယ္ဆုိတယ္။ ဒီေတာ့ ဂ်ဳးလီးယက္ဆီဇာတုိ႔ မုိးဇက္တုိ႔ ဆိုတဲ့နာမည္ေတြဟာလည္း ေရတုိ႔ ေရႊတုိ႔ဆုိတာေတြလုိပဲတဲ့။
သူေျပာတာေတြက ဘာထရန္ရပ္ဆဲတုိ႔ ၀စ္ဂ်င္စတိန္း တုိ႔ေျပာတဲ့ ေဖာ္ျပခ်က္သီအုိရီ (Description Theory) နဲ႔မတူဘူး။ ဘာကြာလဲဆုိတာနမူနာတခုေပးလုိ႔ရပါတယ္။ ဥပမာ ငါးကန္ထဲ ငါေလးႏွစ္ေကာင္ရွိတယ္ဆုိပါေတာ့။ တေကာင္ ကေရြေရာင္မုိ႔ ၀ါ၀ါ၊ ေနာက္တေကာင္ကအစိမ္းေရာင္ရွိလုိ႔႔ စိမ္းစိမ္းပဲဆုိပါေတာ့။ ခင္ဗ်ားကပထမေတာ့ ေရႊေရာင္ရွိတဲ့ငါးေလးကုိ ေတြ႔တာနဲ႔၀ါ၀ါလုိ႔သိေနတယ္။ ဒီလုိနဲ႔ေနလာရင္း ၀ါ၀ါဆုိတဲ့ငါးေလးဟာတခ်ိန္မွာ ေရႊေရာင္ အဆင္းဟာေဖ်ာ့လာျပီး တျဖည္းျဖည္းစိမ္းေရာင္သန္းလာတယ္။ အစိမ္းေရာင္ငါးေလးကေတာ့ ဒါနဲ႔ဆန္႔က်င္ဘက္ ေရႊေရာင္၀င္းလာတယ္။ ဒါေပမဲ့ အရင္ေရႊေရာင္ရွိတဲ့ ငါးေလးနာမည္ဟာ ၀ါ၀ါပဲ၊ သူ႔အေရာင္စိမ္းလာလုိ႔မုိ႔ စိမ္းစိမ္းလုိ႔က်ေနာ္တုိ႔ေျပာင္းမေခၚၾကေတာ့ဘူး။ သူဟာတျခားငါးတေကာင္အျဖစ္ေျပာင္းသြားတာမဟုတ္ဘူး၊ ၀ါ၀ါပဲ၊ ေျပာင္းသြားတာကသူ႔ အေရာင္ပဲျဖစ္တယ္။
ေဖာ္ျပခ်က္သီအုိရီသာမွန္ရင္ ေရႊေရာင္ငါးသာ ၀ါ၀ါျဖစ္ရမွာျဖစ္တယ္။ ဒါေပမယ့္ Kripke အတြက္ကေတာ့ ၀ါ၀ါဆုိတဲ့အမည္နာမနဲ႔ အေရာင္ေျပာင္းသြားတဲ့ငါးေလးၾကားမွာ သမုိင္းေၾကာင္းနဲ႔ဆက္ၾကည့္လုိ႔ရတဲ့ နားလည္မွဳရွိေနတယ္။ ၀ါ၀ါဟာ ၀ါ၀ါပဲ ဘာအေရာင္ပဲေျပာင္းသြားသြား။
Kripke ေျပာတာကဒီလုိ၊ ရွင္လင္းခ်က္တခု (ခ်ဲ႕ေျပာရင္ ယုံၾကည္ခ်က္တခု) ဟာ အညႊန္းတခုနဲ႔ခ်ိတ္ဆက္ေပး လုိက္တယ္။ နာမည္တခုကုိ အရာ၀ထၳဳတခုနဲ႕ တြဲေပးလုိက္တယ္။ ဒါေပမဲ့ ရွင္းလင္းခ်က္ကေန အညႊန္းတခုကုိေတာ့ သတ္မွတ္မေပးႏုိင္ဘူး။ က်ေနာ္တုိ႔ရဲ႕ဖြင့္ဆုိခ်က္နဲ႔ယုံၾကည္မွဳေတြေၾကာင့္ ေမာင္ဘဆုိတဲ့နာမည္ျဖစ္ေနတာမဟုတ္ဘူး။ က်ေနာ္တုိ႔ေမာင္ဘအေပၚဘယ္လုိပဲျမင္ျမင္ေမာင္ဘဟာေမာင္ဘပဲ။ စကားလုံးနဲ႔ ျပင္ပအရာ၀ထၳဳၾကားမွာသမုိင္းေၾကာင္းနဲ႔ခ်ီျပီးဆက္စပ္မွဳရွိထားတယ္။
ခန္း ရဲ႕ သိပၸံနည္းပညာေတာ္လွန္ေရးသမုိင္း မွာက်ေတာ့အဲသည္လုိမဟုတ္ဘူး။ ခန္းကပုိနာမည္ၾကီးပါတယ္။ ဒါကလည္းအဲသည္အခ်ိန္က ေပၚျပဴလာယဥ္ေက်းမွဳ နဲ႔ကုိက္ညီလုိ႔လဲျဖစ္ႏုိင္ပါတယ္။ အမွန္တရားဆုိတာ ယဥ္ေက်းမွဳတခုကေမြးထုတ္လုိက္တာျဖစ္ျပီး ခင္ဗ်ားဘယ္ေပၚကုိအေျခခံျပီးရပ္ခံသလဲဆုိတာေပၚမူတည္တယ္ ဆုိတာပါပဲ။ ဒီအယူအဆဟာ ပုိ႔စ္ေမာ္ဒန္သမားေတြအတြက္က်မ္းစာလုိျဖစ္လာခဲ့တယ္။
ခန္း ကသူ႔စာအုပ္ထဲမွာသူ႔ကုိယ္ပုိင္းစကားလုံးေတြထဲ့သြင္းထားခဲ့တယ္။ ခန္း ေျပာတာက သိပၸံမွာ ပုံမွန္ နဲ႔ ေတာ္လွန္ ဆုိျပီးႏွစ္ပုိင္းရွိတယ္။ ပုံမွန္သမားေတြမွာအေျခက်ျပီးသား သတ္မွတ္ခ်က္နဲ႔ျပႆနာေျဖရွင္းခ်က္ေတြ ရွိတယ္။ ဒါကုိပဲ အထုိင္လုိ႔ေခၚတာ။ ကမာၻၾကီးဟာ ဒီလုိေၾကာင္းက်ဳိးဆင္ေျခ ေတြးေခၚပုံေတြနဲ႔ အဆင္ေျပေနတယ္။ ဒါေပမဲ့တခ်ိန္မွာ ပုံမွန္ကုိေသြဖီမွဳတခုျဖစ္လာတယ္။ ဒါဟာ အထုိင္တခုရဲ႕တည္ျငိမ္ ေအးခ်မ္းမွဳ ကိုဖ်က္ပစ္လုိက္တယ္။ ဒီေသြဖီမွဳဟာ လက္ေတြ႔စမ္းသတ္ခ်က္တခုရဲ႕ရလဒ္ျဖစ္ခ်င္လည္းျဖစ္မယ္။ အေျပာင္းအလဲ၊ ေတာ္လွန္ေရးတခုျဖစ္လာတယ္။ ေနာက္ေတာ့ ရွိေနတဲ့အထုိင္ဟာပ်က္သြားျပီး ေနာက္ထပ္အထုိင္အသစ္တခုဆီကုိကူးေျပာင္းလာတယ္။
ခန္းသီအုိရီ နဲ႔ပတ္သက္လုိ႔အျငင္းအပြားရဆုံးကေတာ့ သူအသုံးျပဳခဲ့တဲ့စကားလုံးေတြပါပဲ။ အထုိင္ေရြ႕ျခင္း (Paradigm Shift) နဲ႔ စံတခုျဖင့္ႏွဳိင္းယွဥ္မေဖာ္ျပႏုိင္ျခင္း (Incommensurability) ေတြပါ။ အထုိင္တခုမွာရွိေနတဲ့ သိပၸံစာလုံးတခုကို သူ႕ကုိအစားထုိးေနရာယူလာတဲ့ေနာက္အထုိင္တခုမွာသုံးလုိ႔မရဘူးလုိ႔ဆုိတာပါ။ ဒါကုိသက္ေသျပဖုိ႔လည္းသူအမ်ားၾကီးၾကဳိးစားခဲ့တယ္။ ၁၉၆၂ မွာေနာက္ထပ္တည္းျဖတ္ထားတဲ့ သိပၸံနည္းပညာ ေတာ္လွန္ေရးမ်ား၏ ပုံသဏန္ ံစာအုပ္မွာသူဟာ ႏွဳိင္းယွဥ္မေဖာ္ျပႏုိင္ျခင္း (Incommensurability) ကုိ ပုံရိပ္အလွန္ (Gestalt Flip) နဲ႔ခ်ိတ္ျပီးတင္ျပလာတယ္။ (မွတ္ခ်က္။ Gestalt ကဂ်ာမန္ဘာသာပါ။ Shape လုိ႔ဘာသာျပန္ႏုိင္ပါတယ္။ မ်က္ျမင္ပုံရိပ္ေတြနဲ႕ပါတ္သက္ျပီး လူ႔စိတ္ဟာ ဘယ္လုိျမင္တယ္၊ ေတြးတယ္၊ အလုပ္လုပ္တယ္ဆုိတာကုိေလ့လာတာကုိ Gestalt Theory လုိ႔ေခၚတယ္။ ပုံတပုံထဲကုိပဲ တခါၾကည့္ေတာ့အဖြားၾကီးပုံ။ ေနာက္တခါမွာ မိန္းမပ်ဳိေလးလည္စည္းထားတဲ့ပုံေတြ႔ဖူးပါလိမ့္မယ္။ အဲဒါမ်ဳိးကုိ Gestalt Flip လုိ႔ေခၚႏုိင္ပါမယ္။) က်ေနာ္တုိ႔ေလာကကုိဘယ္လုိျမင္သလဲဆုိတာပဲ။
က်ေနာ္ေတာ့ သူေျပာတာကုိ သေဘာမေတြ႔ႏုိင္ဘူး။ ပုံရိပ္အလွန္မွာက်ေတာ့က်ေနာ္တုိ႔ဟာ ယုန္လားဘဲလားဆုိတဲ့ ေ၀၀ါးမွဳမ်ဳိးမျဖစ္ဘူး (ပုံကုိၾကည့္ပါ)။ သူတုိ႔ႏွစ္ေကာင္ကုိတခ်ိန္တည္းမွာမျမင္ရဘူးဆုိတာေတာင္မွ ဘာမွဇေ၀ဇ၀ါမျဖစ္ၾကဘူး၊ ယုန္ဟာယုန္ ဘဲဟာဘဲပဲ။ ဒါေပမဲ့ ခန္းက်ေတာ့ သိပၸံေတာ္လွန္ေရးတခုျဖစ္ခင္မွာ က်ေနာ္တုိ႔ဟာ ယုန္ကုိဘဲထင္ေနၾကတယ္ (မိန္းမပ်ဳိေလးကုိအဖြားၾကီးထင္ေနၾကတယ္) လုိ႔ဆုိတယ္။
ဒါဟာ က်ေနာ္တုိ႔ရဲ႕ အမွန္တရားေပၚထင္ျမင္ယူဆပုံလား၊ အမွန္တရားကုိယ္တုိင္ပဲလား။ ဘဲေတြဟာယုန္ျဖစ္လာၾကတယ္လား။ ျပႆနာကဒီလုိစတာ။
၁၉၆၉ က်ေတာ့ ခန္းဟာ ႏွဳိင္းယွဥ္မေဖာ္ျပႏုိင္ျခင္းကုိ ဘာသာေဗဒနဲ႔ဆက္စပ္ျပန္တယ္။ မတူတဲ့အထုိင္ႏွစ္ခုမွာရွိေနတဲ့ လူေတြဟာ မတူတဲ့ဘာသာစကားကုိေျပာၾကတယ္။ ဒါေၾကာင့္ အထုိင္တခုမွာရွိေနတဲ့ သိပၸံဘာသာစကားကုိ တျခားအထုိင္တခုမွာဘာသာျပန္ျပီး သုံးဖုိ႔မျဖစ္ ႏုိ္င္ဘူး လုိ႔ ခန္း ကဆုိတယ္။ ကုိပါးနီးကပ္ကုိ ကမာၻကေရြ႕ျပီး ေနကရပ္ေနတာေျပာလုိ႔အရွဳးေျပာတဲ့သူေတြရွိတယ္။ အဲသည္လုိေျပာတဲ့သူေတြအတြက္က ကမာၻဆုိတာရပ္ေနတာ၊ ကုိပါးနီးကပ္က်ေတာ့ ကမာၻကိုေရြ႕တယ္ေျပာယုံ မဟုတ္ဘူး၊ ဒါဟာ နကၡတ္ေဗဒနဲ႔ရူပေဗဒကုိပုံစံအသစ္နဲ႔ျပန္ၾကည့္တာ။
ဒီေတာ့ ဒါကုိအထုိင္ႏွစ္ခု၊ ကမာၻႏွစ္ခု သူ႔ယူဆခ်က္နဲ႔သူပဲလုိ႔ေျပာလုိ႔ျဖစ္မလား။ က်ေနာ္ ခန္းကုိျငင္းဖုိ႔ၾကဳိးစားတယ္။ စံတခုျဖင့္ႏွဳိင္းယွဥ္ေဖာ္မျပႏုိင္ျခင္းဟာ သူ႔ဘာသူကုိအေျခမခုိင္ဘူး။ ခန္းေျပာသလုိ အေျခအေနႏွစ္ခုဟာ ႏွဳိင္းယွဥ္ေဖာ္ျပဖို႔မျဖစ္ႏုိင္ဘူးဆုိရင္ ဘာလုိ႔ဒီစကားလုံးကုိသုံးဖုိ႔ရွိေသးလဲ။
ေဖာ္ျပခ်က္သမားေတြက နာမည္ကုိသူနဲ႔သက္ဆုိင္တဲ့အညႊန္းနဲ႔တြဲျပီးထားႏုိင္တယ္။ ခန္းအယူအဆကေတာ့ ေဖာ္ျပခ်က္ေတြဟာသူအမ်ဳိးအစားတူရာစုေတြနဲ႔ထပ္ညႊန္းဖြင့္ဆုိလုိ႔မဆုံးႏုိင္ေအာင္ျဖစ္ေတာ့မယ္။
(မွတ္ခ်က္။ ကမ္းနားလမ္းဆုိတာ ျမစ္ေဘးကလမ္းကုိေခၚတာ၊ ႏွစ္ေတြၾကာလာလုိ႔ကုန္းေျမတင္ျပီး ျမစ္ေကာသြားလည္း ဒီလမ္းဟာ ကမ္းနားလမ္းပဲ၊ ဖြင့္ဆုိခ်က္ (ကမ္းနားလမ္းေဘးမွာရွိလုိ႔) နဲ႔ ကမ္းနားလမ္း (အမည္နာမည္) ၾကားမွာ သမုိင္းေနာက္ခံခ်ိတ္ဆက္မွဳရွိေနတယ္။ ျမစ္ေကာသြားတယ္ဆုိဦး တခုခုေျပာင္းလဲသြားလည္း ကမ္းနားလမ္းဆုိတာကေတာ့ကမ္းနားလမ္းပဲ။ ဒါက Kripke ရဲ႕အယူအဆ။ ဘာထရန္ရပ္ဆဲတုိ႔ က်ေတာ့ တေနရာမွာကမ္းဖုိ႔ျပီးေနာက္တေနရာျမစ္ေၾကာင္းေပၚသြားရင္ အဲဒီျမစ္အသစ္ေဘးကလမ္းဟာ ကမ္းနားလမ္းပဲ။ ဖြင့္ဆုိခ်က္နဲ႔အမည္ကုိတခါတည္းကပ္ထားတာမ်ဳိး၊ ခု ခန္း က်ေတာ့ အရင္ျမစ္ေဘးကလမ္းနဲ႔ ခုျမစ္မရွိေတာ့တဲ့လမ္းႏွစ္ခုၾကားမွာ အထုိင္ကေျပာင္းသြားျပီ။ ဒီေတာ့ ကမ္းနားလမ္းလုိ႔သုံးရင္ ျမစ္ရွိစဥ္ကကမ္းနားလမ္းလား၊ ျမစ္မရွိေတာ့တဲ့ ကမ္းနားလမ္းလား ခြဲေျပာဖုိ႔ျဖစ္လာတယ္။ ဘာလုိ႔လဲဆုိေတာ့ ဒီႏွစ္ခုၾကားမွာ ယွဥ္ထုိးေဖာ္ျပလုိ႔မရေတာ့ဘူး (Incommensurable)။ အတိတ္ကေျပာခဲ့တဲ့ကမ္းနားလမ္းနဲ႔ခုရွိေနတဲ့ကမ္းနားလမ္းၾကား အမည္တူႏွစ္ခုမွာကုိပဲ ဆုိလုိရင္းေတြမတူေတာ့ဘူး။ သီးျခားစီျဖစ္သြားျပီ။ စကားလုံးတခု အဓိပၸါယ္တခုကို သူနဲ႔ပဲပတ္သက္တဲ့ အထုိင္တခုထဲမွာပဲဖြင့္ဆုိတယ္။ အဲဒီအထုိင္နဲ႕ပဲသက္ဆုိင္တယ္ဆုိတဲ့အတြက္ တခ်ဳိ႕က Relativism လုိ႔ဆုိတယ္)
ခန္း ရဲ႕အယူအဆဟာ အႏၱရာယ္ရွိလာတယ္။ အမွန္တရားကုိျငင္းဆုိတဲ့ အထိကုိျဖစ္လာတဲ့အေတြးအေခၚပဲ။ ဒီလုိဆုိလည္း ခန္းအယူအဆကုိရွင္းပစ္လုိက္ေပါ့ဆုိေတာ့၊ မျဖစ္ေသးျပန္ဘူး။ က်ေနာ္တုိ႔ဟာ အထုိင္ေတြနဲ႔ အထုိင္အေရြ႕ေတြကုိ ေနရာတုိင္းမွာေတြ႕ေနရတာမဟုတ္လား။ ႏွဳိင္းရ၀ါဒ (Relativism) ဟာရွိေနတယ္။

ျပာေျခြခြက္

၃။ ဆင္ေျခနည္းလမ္းတက်မေဖာ္ထုတ္ႏုိင္ေသာကိန္းမ်ား

ဆက္ပါမည္
KZေက

ျပာေျခြခြက္

၁။ ရာဇသံ

ငါနားမလည္တဲ့ဘာသာစကားတခုထဲမွာငါမေသခ်င္ဘူး။
ေဂ်ာ့ခ်္လူး၀စ္ေဘာဂဲ

၁၉၇၂ ဧပရယ္ တုန္းက။ ၁၉၅၀ ျပည့္ႏွစ္ေတြတုန္းက အုိင္စတုိင္းနဲ႔ကတ္ကုိဒယ္ တုိ႔ေနခဲ့တဲ့ ပရင္စတန္ကအဆင့္ျမင့္ေလ့လာေရး႒ာနမွာေပါ့။ သိပၸံနည္းပညာေတာ္လွန္ေရးမ်ား၏ပုံသဏန္ စာအုပ္ကုိေရးခဲ့တဲ့ ေသာမတ္ခန္း (Thomas Kuhn)၊ ခုလူေျပာမ်ားတဲ့ အထုိင္ေရြ႕ျခင္း (Paradigm Shift) စကားလုံးရဲ႕ဖခင္ၾကီးဟာ ေဆးလိပ္ျပာခံခြက္နဲ႔ က်ေနာ့္ေခါင္းကုိလွမ္းေပါက္ခဲ့တယ္။
ျပႆနာကအဲဒီအရင္၆လေလာက္ကစတာ။
ဘာပဲျဖစ္ျဖစ္ မင္းအဲဒီလက္ခ်ာေတြေတာ့သြားမတက္နဲ႔၊ ငါေျပာတာၾကားလား။ ဒီလုိ ရာဇသံေပးတုန္းက ခန္းက သိပၸံပညာသမုိင္းနဲ႔အေတြးအေခၚ႒ာနမွာ​႒ာနမွဳး၊ က်ေနာ္က ေက်ာင္းသား။ သူေျပာတဲ့ လက္ခ်ာေတြဆုိတာက Saul Kripke ကေပးမွာ၊ ေနာက္ပုိင္းက်ေတာ့ ပညတ္နဲ႔လုိအပ္ခ်က္ (Naming and Necessity) ဆုိျပီးေခၚတြင္ လာတဲ့ အေၾကာင္းေတြသင္မွာ။ ၁၉၇၀ တုန္းကပရင္စတန္မွာလာသင္ျပီးသား၊ ခုေဆာင္းဦးေပါက္ေနာက္တၾကိမ္ ျပန္လာမွာ။
ဒါေပမဲ့ ခန္း မွာ Kripke နဲ႔ဘာမ်ား ခ်ိတ္မိထားတာရွိသလဲ။
ခန္း ကအဲဒီတုန္းကတရွိန္ထုိးနာမည္ရလာတာ။ သူ႔ဘာသာရပ္ သမုိင္းနဲ႔ဒႆနမွာတင္အေကာင္ျဖစ္လာတာ မဟုတ္ဘူး။ အထုိင္တုိ႔ အထိုင္ေရြ႕ျခင္းတုိ႔နဲ႔ပါတ္သက္ျပီး ဆက္စပ္မိသမွ်နယ္အားလုံးမွာပါဆရာၾကီးတဆူျဖစ္ေန တာပါ။
Kripke ကပါးပါးလ်ားလ်ား၊ ပါးသုိင္းေမႊးနဲ႔ သုံးဆယ္ေက်ာ္ကာစ။ သူကနာမည္ေတာ့ၾကီးလွတယ္မဟုတ္ဘူး။ ဒါေပမဲ့ ပါရမီရွင္လုိ႔သူ႔ကုိေျပာၾကတာေတြေတာ့ရွိတယ္။ ဆယ္ေက်ာ္သက္ေလာက္ကတည္းက လိုက္ဗနစ္ (Leibniz) ရဲ႕ယုတၱိပုံစံတခုကို အစအဆုံးသက္ေသျပခ်က္ေပးခဲ့ဘူးတယ္ဆိုတယ္။ ဒါနဲ႔ပဲ ဟားဗတ္က သူ႔ကုိသူတုိ႔ေက်ာင္း တက္ဖုိ႔ သူ၁၆ႏွစ္သားမွာကမ္းလွမ္းခဲ့တယ္။ ေက်းဇူးပါ၊ အေမကအထက္တန္းျပီးေအာင္ အရင္တက္ရမယ္ လုိ႔ေျပာတယ္ ဆုိျပီးအေၾကာင္းျပန္ခဲ့သတဲ့။
အဲဒီအထိေတာ့ က်ေနာ္လည္း ခန္းနဲ႔ Kripke ၾကားကုိဆက္စပ္မရခဲ့ေသးဘူး။
က်ေနာ္ကေတာ့ဂရုစုိက္ဘူး။ လက္ခ်ာေတြသြားတယ္။ ဒီေတာ့ ခန္းနဲ႔ခြာျပဲေတာ့တာေပါ့။
စာသင္ခန္းအက်ဥ္းေလးထဲမွာ ေက်ာင္းသားေတြနဲ႔ ပါေမာကၡတခ်ဳိ႕ ေပါင္း အေယာက္ ႏွစ္ဆယ္ေလာက္ေတာ့ ရွိမွာေပါ့။ Kripke ေျပာတာေတြက်ေနာ္နားမလည္ပါဘူး။ ေနာင္တႏွစ္ေက်ာ္ေလာက္ေနလုိ႔ ဘာကေလ ကိုေရာက္ေတာ့မွ သူငယ္ခ်င္းတေယာက္ရွင္းျပလုိ႔နဲနဲသိလာတယ္။
ခန္းကအဲသည္အခ်ိန္တုန္းက ေဆးလိပ္ကုိမီးကူးျပီး ေသာက္တာ၊ ပထမ ေပါလ္ေမာ ေနာက္ေတာ့ ထရူးဘလူးကုိေျပာင္းေသာက္တယ္။ တေန႔ကုိ ၆ဗူး ရ ဗူးေလာက္ကုန္မယ္။ ေဆးလိပ္ျပာခြက္ထဲမွာ ထုိးေခ်ထားတဲ့ အစီခံေတြကပုံလုိ႔ပဲ။
စီမီနာကလူစုံလာတယ္။ သူ႔ေက်ာင္းသားေတြ၊ အျပင္ကလာေလ့လာတဲ့ဧည့္ပညာရွင္ေတြ၊ သူေျပာတာသက္သက္ နားေထာင္ဖုိ႔ ခရီးေ၀းကလာတဲ့ စုံတြဲတတြဲလည္းပါတယ္။ သူ႔အယူအဆနဲ႔ပါတ္သက္ျပီးမၾကာခဏ ျငင္းခုံရတတ္ တာက သမုိင္းဟာမ်က္ေမွာက္အခ်ိန္ကာလကုိေရာက္ဖုိ႔ထိဆင့္ကဲေျပာင္းလဲလာရတယ္ဆုိတဲ့အယူအဆပဲ။ Whigggishness လုိ႔ေခၚၾကတယ္။ သိပၸံပညာရဲ႕သမုိင္းမွာ နည္းပညာတခုကုိသူနဲ႔သက္ဆုိင္တဲ့ေခတ္ကာလထဲမွာ ပုိင္းျခားၾကည့္ျမင္တာမဟုတ္ပဲ ဒီေန႔ေခတ္သိျမင္မွဳေပၚအေျခခံျပီးသုံးသပ္ဖို႔တိမ္းညႊတ္ခ်က္ရွိတာကုိဆုိတာပါ။ Whigggishness ဆုိတဲ့ စကားလုံးက ၃၁ႏွစ္မွာ ဟားဗတ္ေက်ာင္းေတာ္ရဲ႕ သမုိင္းပါေမာကၡျဖစ္ခဲ့တဲ့ ဟားေဗးဘတ္တာဖီး (Herbert Butterfield) ရဲ႕ The Whig interpretation of History စာအုပ္ကေန ယူထားတာ။ ဘတ္တာဖီးေျပာတာကေတာ့ အတိတ္ကိုဒီေန႔ေခတ္နဲ႔တခ်ိန္လုံးတုိက္ရုိက္ခ်ိန္ထုိးျပီးညွိၾကည့္ေနတဲ့ အျမင္တဲ့။ ဒီေတာ့ဘာျဖစ္သလဲဆုိေတာ့ သမုိင္းဆုိတာဒီေန႔ေခတ္ကုိေရာက္ဖုိ႔၊ လူသားဟာသူ႔လြတ္လပ္မွဳနဲ႔သိျမင္မွဳအတြက္ခရီးရွည္ၾကီးကုိျဖတ္သန္းေနရတယ္ဆုိတဲ့ေကာက္ခ်က္ကုိဦးတည္ ေစတယ္လုိ႔ ေ၀ဖန္တယ္။ ဘတ္တာဖီးျမင္ပုံၾကေတာ့တမ်ဳိး၊ ဘ၀ကုိ တျခားရာစုႏွစ္ကေနျပန္ၾကည့္ျပီးျမင္မွ တကယ့္ သမုိင္းဆုိင္ရာသိျမင္နားလည္မွဳကိုရမယ္လုိ႔ဆုိတယ္။
ပရင္စတန္ဟာဆုလဒ္တမ်ဳိးပါ။ က်ေနာ္ ဟားဗတ္သိပၸံပညာသမုိင္း အတန္းအတြက္၀င္ခြင့္မရခဲ့ဘူး။ ဟားဗတ္ကပါေမာကၡ အာ၀င္ဟီးေဗး က ခန္း ဆီကုိေထာက္ခံစာတေဆာင္ေရးေပးလုိက္တယ္။ ျပႆနာတက္ေတာ့မယ္ ဆုိတာက်ေနာ္ၾကဳိသိသင့္ပါတယ္။ တကၠသုိလ္ဆုိတာ ကုန္းျမင့္ေလးေပၚကေတာက္ပ ေနတဲ့ျမဳိ႕ေလးလုိ႔ျမင္ၾကည့္သင့္တာ။ ခုေတာ့ ဂူထဲ၀က္၀ံဆီသြားလည္ဖုိ႔ ဗီဇာထပ္တုိးခြင့္ရသလုိျဖစ္သြားတာေပါ့။ က်ေနာ္လည္း ခန္းရဲ႕၁၉ရာစု လွ်ပ္စစ္နဲ႔သံလုိက္ပညာ အေၾကာင္းစီမီနာအတြက္ ဂ်ိမ္းကလပ္မကၠဆြဲ (James Clerk Maxwell) ရဲ႕အစားထုိးလွ်ပ္စစ္စီးေၾကာင္း စာတမ္းကုိေရးတယ္။ စာတမ္းက စာမ်က္ႏွာ၃၀ေလာက္ရွိမယ္။ ခန္း ျပန္ေရးတဲ့ကြန္မင့္ကလည္းအဲေလာက္ရွည္တယ္။ မ်ဥ္းမပါတဲ့ စာရြက္အ၀ါေပၚမွာ ေဘးမ်ဥ္းေတာင္မပါဘူး၊ ေတာက္ေလွ်ာက္ကုိရုိက္ထားတာ။ သူေတာ္ေတာ္စိတ္ဆုိးေနပုံပါ။
ေနာက္ဆုံးမွာသူေရးထာတာက မင္းဟာမင္းစခဲ့တဲ့လမ္းေပၚျပန္ေလွ်ာက္မိေနျပီတဲ့။ ဘာအဓိပၸါယ္လည္း က်ေနာ္ ၂၄ႏွစ္ပဲရွိေသးတယ္လုိ႔ ျပန္ေမးလုိက္တယ္။ သူကေျပာတယ္။ က်ေနာ္ဟာအစကေတာ့ဟုတ္မလုိလုိနဲ႔ ေနာက္ေတာ့ေလွ်ာ္သြားတယ္တဲ့။ က်ေနာ္တုိ႔စကားေျပာေနတာ အေနာက္ဘက္ေဆာင္မွာ၊ အဆင့္ျမင့္ေလ့လာမွဳ ႒ာနရဲ႕အေဆာင္သစ္မွာေပါ့။ ခန္း က ကုိယ္ခႏၶာအနက္သီအုိရီနဲ႔ ကြမ္တမ္အဆက္ျပတ္မွဳ စာအုပ္ေရးဖုိ႔ခြင့္ယူထားတာ။ က်ေနာ္တုိ႔ျငင္းၾကတယ္။ ခန္းက က်ေနာ့္အစားထုိးလွ်ပ္စီးေၾကာင္း (displaced current) ဆုိတဲ့စကားလုံးကုိအဓိပၸါယ္ဖြင့္ရာမွာ Whiggish ပုံစံ၀င္ေနတယ္ (မကၠဆြဲေခတ္ကနားလည္မွဳကုိ ကေန႔အသိနဲ႔ျပန္ဆုိတယ္) ဆုိျပီး တုိက္ခုိက္တယ္။ က်ေနာ္ဟာ မကၠဆြဲပထမဆုံး အားထုတ္ထားတဲ့ လွ်ပ္စစ္နဲ႔သံလုိက္သီအုိရီကုိ တလြဲယူဆျပီးေရးထားတယ္လုိ႔ သူျမင္တယ္။
က်ေနာ့္ဘက္ၾကေတာ့ မကၠဆြဲကုိလြဲေကာက္ေနတာသူ က်ေနာ္မဟုတ္ဘူး သူလုိ႔ခံစားရတယ္။ ဆရာက်ေနာ့္တယ္လီစကုပ္ (မွန္ဘီလူး) နဲ႔ၾကည့္ဖုိ႔ျငင္းေနတာပဲ။ ေဟ့ အာရုိး မင္းဟာကတယ္လီစကုပ္ မဟုတ္ဘူးကြ၊ ပန္းစၾကၤာမွန္ေျပာင္းၾကီး။ ဒီလုိေတာ့လည္းသူမွန္ခ်င္မွန္ပါလိမ့္မယ္။ က်ေနာ္တုိ႔စကား၀ုိင္းက ပုံပ်က္ပန္းပ်က္ျဖစ္လာတယ္။ က်ေနာ္နဲ႔သူၾကားမွာရွိခဲ့တဲ့ျပႆနာေၾကာင့္လား။ သူ႔အယူအဆနဲ႔ က်ေနာ္ေရးထားတဲ့အျမင္ေတြၾကားထဲကျပႆနာလား တခုခုပဲ။ က်ေနာ္သူ႔ကုိေျပာတယ္။ ပုံမွန္အထုိင္ေတြဟာ တကယ့္ကုိတျခားေျပာင္းလဲျဖစ္ထြန္းမွဳေတြနဲ႔ထပ္ဟပ္ျပီးယွဥ္မၾကည့္ႏုိင္ဘူးဆုိရင္ (If paradigms are really incommensurable)၊ သိပၸံပညာရဲ႕သမုိင္းဟာ ဘယ္လုိလုပ္ ျဖစ္ႏုိင္ပါေတာ့မလဲလုိ႔။
သူစျပီး ျငီးတြားေတာ့တာပဲ။ ေခါင္းကုိလက္ႏွစ္ဘက္ၾကားထုိးသြင္းျပီး သူငါ့ကုိသတ္ေနတာပဲ၊ သူငါ့ကုိသတ္ေနတာပဲလုိ႔ တေယာက္တည္းရြတ္ေနတယ္။ သူ႔ကုိယ္သူဘုရားလုိ႔ထင္ေနတဲ့သူကလြဲရင္ေပါ့ လုိ႔က်ေနာ္လည္းထပ္ျဖည့္ေပးလုိက္တယ္။ အဲဒီမွာတင္ က်ေနာ့္ကုိေဆးလိပ္ခြက္နဲ႔ပစ္ေတာ့တာပါပဲ။
မထိဘူး။ က်ေနာ္ေဆးလိပ္ခြက္လာတဲ့လမ္းေၾကာင္း ဘယ္လုိေကြးညြတ္လာတယ္ဆုိတာကအစ ျမင္တယ္။ ျပာေျခြခြက္ဟာ သီးျခားေနစၾကၤာ၀႗ာတခုလုိပဲ။ အစီခံေတြက ျဂဳိလ္ေတြလုိလွည့္လုိ႔ ျဂဳိလ္သိမ္ျဂဳိလ္မႊားေတြနဲ႔ ၾကယ္တာရာ ေတြၾကားကအေငြ႕ေတြဟာ ျပာေတြလုိလြင့္ေနတယ္လုိ႔ထင္ခဲ့တယ္။ က်ေနာ္လည္း ခနေစာင့္ အုိင္စတုိင္းရုံးခန္းကဒီေကြ႕ေလးတင္၊ ဒါအဆင့္ျမင့္နည္းပညာေလ့လာေရး႒ာနလုိ႔ ေအာ္လုိက္တယ္။
ခန္း ရဲ႕တုန္႔ျပန္မွဳကို က်ေနာ္က ျပာေျခြခြက္ျငင္းဆုိမွဳ လုိ႔နာမည္ေပးခဲ့တယ္။ တေယာက္ေယာက္ကမ်ားခင္ဗ်ားနဲ႔ ျငင္းျပီး တခုခုနဲ႔ပစ္လုိက္ျပီဆုိ ဒါဟာ ဘာသာေဗဒ၊ အဓိပၸါယ္နဲ႔အမွန္တရားအေၾကာင္းေျပာတာလည္း ျဖစ္ခ်င္ျဖစ္မယ္။ တေယာက္နဲ႔တေယာက္မုန္းျပီး သတ္ျဖတ္ခ်င္တာလည္းျဖစ္ခ်င္ျဖစ္မယ္ေပါ့။
ေနာက္ေတာ့ ခန္း ကက်ေနာ့္ကုိပရင္စတန္ကေနထုတ္ပစ္လုိက္တယ္။ သူ႔မွာဒီလုိလုပ္ႏုိင္စြမ္းရွိတယ္။ သူလုပ္ခဲ့တယ္။ က်ေနာ့္မွာေနာက္၂ႏွစ္၃ႏွစ္ထိ သူငါ့ဘ၀ကုိဖ်က္စီးပစ္ခဲ့တယ္လုိ႔ထင္ေနခဲ့တယ္။ ခုေနျပန္စဥ္းစားေတာ့ ဒါဟာက်ေနာ္နဲ႔မသင့္ေတာ္ႏုိင္တဲ့ အသက္ေမြးပညာတခုကေနသူက်ေနာ့္ကုိကယ္တင္ ခဲ့တာပဲလုိ႔လည္း ခံစားမိတယ္။

ျပာေျခြခြက္

၂။ အထုိင္မ်ားေရြ႕ျခင္း

ဆက္ပါမည္
KZေက